กระเบื้องพื้นกะเทาะหรือร่อน ซ่อมเฉพาะแผ่นได้ไหม และเมื่อไรต้องรื้อใหม่

กระเบื้องพื้นแผ่นหนึ่งเริ่มกระดก เหยียบแล้วมีเสียงก๊อกแก๊ก หรือเคาะแล้วเสียงโพรงต่างจากแผ่นข้างๆ เจ้าของบ้านส่วนใหญ่ถามช่างเป็นคำถามเดียวกันว่า ซ่อมเฉพาะแผ่นนี้ได้ไหม คำตอบคือได้ในบางกรณี แต่ก่อนซื้อกาวหรือเรียกช่างต้องรู้ก่อนว่ากระเบื้องแผ่นนั้นหลุดเพราะอะไร เพราะถ้าสาเหตุยังอยู่ แผ่นที่ซ่อมใหม่จะหลุดตามไปอีกรอบ

เคาะฟังก่อน แยกโพรงเล็กออกจากแผ่นที่กำลังจะหลุด

วิธีตรวจที่ช่างใช้ คือเคาะพื้นด้วยด้ามไขควงหรือไม้เนื้อแข็งเบาๆ ทีละแผ่น ฟังเสียงเทียบกัน แผ่นที่ยึดดีเสียงทึบสั้น แผ่นที่มีโพรงใต้ผิวเสียงโปร่งและก้องกว่า เสียงโพรงเป็นสัญญาณว่ากาวหรือปูนไม่เต็มหลังแผ่น แต่ไม่ได้แปลว่ากระเบื้องกำลังจะหลุดทุกกรณี

บทความของสมาคมช่างกระเบื้องสหรัฐฯ (NTCA) ใน TileLetter ระบุว่ามาตรฐานการปูกระเบื้องที่ใช้กันแพร่หลายกำหนดให้มีปูนกาวสัมผัสหลังแผ่นอย่างน้อย 80% สำหรับพื้นภายในบ้านทั่วไป และ 95% สำหรับพื้นที่เปียก เช่นห้องอาบน้ำและห้องซักล้าง ส่วนโพรงเดี่ยวที่ใหญ่เกินราว 2 ตารางนิ้ว (ประมาณ 13 ตารางเซนติเมตร) ถือว่าเป็นจุดที่ต้องสังเกตหรือแก้ มาตรฐานนี้เป็นของสหรัฐฯ ไม่ใช่กฎหมายไทย แต่ใช้เป็นเกณฑ์เทียบได้ว่าเสียงโพรงระดับไหนยอมรับได้

อาการที่เจอ	น่าจะเกิดจาก	แนวทาง
เสียงโพรงเล็กน้อยตรงมุมหรือขอบแผ่น แผ่นไม่ขยับ ยาแนวสมบูรณ์	ปูนกาวไม่เต็มขอบ ผลของการปูกาวเป็นจุด	เฝ้าดู เคาะซ้ำทุก 6 เดือน
เสียงโพรงเกือบทั้งแผ่น แต่ยังเสมอแผ่นอื่น	ปูนกาวหมดอายุขณะปู หรือไม่ได้ปาดกาวหลังแผ่น	อัดกาวอีพอกซีหรือรื้อปูใหม่เฉพาะแผ่น
แผ่นขยับเวลาเหยียบ ยาแนวแตกเป็นเส้น	กาวหมดแรงยึด	รื้อปูใหม่
แผ่นหลุดหลายแผ่นเรียงเป็นแนว	พื้นล่างแตกหรือขยับ ไม่ได้เว้นรอยต่อ	หยุดซ่อมแผ่น ตรวจพื้นก่อน
แผ่นหลุดเป็นหย่อมในห้องน้ำ มีรา กลิ่นอับ	น้ำซึมใต้ผิว	หาทางน้ำและซ่อมกันซึมก่อน
กระเบื้องยกตัวเป็นสันนูน (tenting)	พื้นดันกันเพราะไม่เว้นรอยขยายตัว	ต้องเปิดรอยเว้นที่ขอบหรือตัดรอยต่อ

สาเหตุที่เจอบ่อยในบ้านไทย

ปูนกาวและวิธีปู

บทความอีกชิ้นใน TileLetter ชื่อ Hollow-sounding tiles and spot bonding อธิบายว่าการปูกระเบื้องแบบแปะกาวเป็นจุด (spot bonding) ทิ้งโพรงใต้แผ่นโดยตั้งใจ ซึ่งเป็นปัญหาทั้งเรื่องเสียงและเรื่องความแข็งแรง แผ่นที่รับน้ำหนักเฉพาะจุดแตกง่ายเวลามีของหนักตก ที่พบบ่อยในบ้านไทยคือการปูแบบกระเบื้องเดิมที่ใช้ปูนทรายปาดเป็นก้อนหรือเป็นเส้น แทนที่จะปาดกาวเต็มแผ่นด้วยเกรียงหวี โดยเฉพาะกระเบื้องแผ่นใหญ่ขนาด 60x60 ซม. ขึ้นไปที่ต้องปาดกาวทั้งสองด้าน (พื้นและหลังแผ่น) เพื่อให้เต็ม

ปูนกาวมีเวลาเปิดหน้า (open time) ถ้าปาดกาวแล้วทิ้งไว้นานก่อนวางกระเบื้อง ผิวกาวจะแห้งเป็นฟิล์มและยึดแผ่นไม่ติด ช่างที่ปูในอากาศร้อนจัดและพื้นที่โดนแดดมักพลาดตรงนี้ ถ้าพื้นห้องหันไปทางตะวันตกและมีเสียงโพรงเป็นแนวตามที่ปูในช่วงบ่าย ลองถามช่างว่าปูตอนไหน

พื้นล่างและรอยต่อ

กระเบื้องไม่ยืดหยุ่น เวลาพื้นคอนกรีตขยับตัว กระเบื้องแตกหรือหลุดตามแนวรอยแตกเดิม ถ้ากระเบื้องหลุดเรียงเป็นแนวยาวตรงตามแนวรอยต่อพื้น ปัญหาอยู่ที่พื้น ไม่ใช่แผ่นกระเบื้อง มาตรฐานของสถาบันกระเบื้องเซรามิกในสหรัฐฯ กำหนดให้เว้นรอยต่อ (movement joint) ตามแนวรอยต่อพื้นเดิมและตามขอบผนัง ซึ่งงานปูบ้านไทยมักละเลยเพราะดูไม่สวย

ความชื้นจากพื้นดินก็ทำให้กาวเสื่อม พื้นชั้นล่างที่ไม่มีชั้นกันความชื้นใต้แผ่นพื้นอาจเกิดอาการเกลือขึ้นสีขาวที่ยาแนวและแผ่นหลุดทีละแผ่น ศูนย์ให้คำปรึกษากระเบื้องเซรามิก (CTASC) ที่รวมคำตอบจากผู้เชี่ยวชาญเรื่อง debonding หรือการหลุดล่อนของกระเบื้อง ระบุปัจจัยทำนองนี้ไว้หลายข้อ เช่นพื้นล่างสกปรกหรือมีสารเคลือบ กาวไม่เหมาะกับพื้นผิวหรือชนิดกระเบื้อง และการเคลื่อนไหวของโครงสร้าง

ซ่อมเฉพาะแผ่นเมื่อไรได้ผล

การซ่อมเฉพาะแผ่นคุ้มเมื่อเข้าเงื่อนไขทั้งหมดนี้ ปัญหาอยู่แผ่นเดียวหรือไม่เกินสองสามแผ่น เหตุผลชัดเจน เช่นปูนกาวไม่เต็มหรือกระเบื้องกระแทก พื้นล่างแห้งและไม่มีรอยแตกลามออกไป และยังมีกระเบื้องแผ่นเดียวกันเหลือไว้ใช้ ถ้ากระเบื้องที่ติดตั้งมาหลายปีและหาแผ่นเดิมไม่ได้ สีล็อตใหม่มักต่างจากของเดิมเล็กน้อย แม้ผู้ผลิตเดียวกันและรุ่นเดียวกัน ถ้าห้องมีแสงเฉียง ความต่างนี้เห็นชัดกว่าที่คิด

ขั้นตอนที่ช่างทำ

1. ตัดแนวยาแนวรอบแผ่นด้วยใบเลื่อยหรือเครื่องตัดมุมเล็ก ระวังไม่ให้ใบเลื่อยโดนขอบแผ่นข้างเคียง
2. ทุบแผ่นตรงกลางให้แตกแล้วค่อยแกะเศษจากกลางออกมาขอบ จะไม่กระทบแผ่นข้างเคียง ใส่แว่นและถุงมือ เศษกระเบื้องคมมาก
3. ขูดปูนกาวเก่าออกจนถึงผิวพื้นล่างที่สะอาด ไม่มีฝุ่น ดูดฝุ่นให้เกลี้ยง
4. ตรวจพื้นล่างว่าแห้งและเรียบ ถ้าเปียกหรือชื้นให้หยุดและหาสาเหตุ
5. ปาดปูนกาวด้วยเกรียงหวีบนพื้น และปาดบางๆ หลังแผ่นกระเบื้องด้วย แล้ววางกดให้ระดับเสมอแผ่นข้างเคียง
6. เว้นแนวยาแนวให้เท่ากับแผ่นอื่น รอปูนกาวแข็งตามที่ผู้ผลิตกำหนด (มักอย่างน้อย 24 ชั่วโมง) แล้วจึงยาแนว

ช่างไม่ควรเหยียบแผ่นใหม่ภายใน 24 ชั่วโมง ถ้าบ้านมีเด็กหรือสัตว์เลี้ยง กั้นห้องไว้ก่อน

วิธีอัดกาวอีพอกซีใต้แผ่นที่ยังอยู่

ถ้าแผ่นยังอยู่ในระดับเสมอและเสียงโพรงเพียงอย่างเดียว ช่างบางรายเจาะรูเล็กตรงกลางแผ่นหรือที่รอยยาแนวแล้วอัดกาวอีพอกซีหรือกาวโพลียูรีเทนเหลวเข้าไป วิธีนี้ไม่ต้องทุบกระเบื้อง สีไม่ต่าง แต่ได้ผลเมื่อสาเหตุคือกาวไม่เต็ม ไม่ใช่ความชื้นหรือพื้นล่างขยับ รูที่เจาะต้องอุดและยาแนวให้เนียน ถามช่างว่ารับประกันแผ่นนี้ไหม เพราะวิธีนี้ตรวจผลได้ยากหลังทำ

เมื่อไรควรรื้อทั้งห้องหรือทั้งแนว

รื้อเป็นพื้นที่ใหญ่คุ้มกว่า เมื่อเคาะแล้วเสียงโพรงกระจายเกินหนึ่งในห้าของพื้นที่ แผ่นหลุดตามแนวรอยแตกพื้น หรือมีหลายแผ่นเสียงโพรงในห้องน้ำ ถ้าปล่อยไว้ น้ำหนักตัวและการเดินกดแผ่นที่ยึดไม่เต็มซ้ำๆ จะทำให้กระเบื้องแตกกลางแผ่น และแผ่นข้างเคียงหลุดตามกันเป็นลูกโซ่

ตัวเลขค่าใช้จ่ายด้านล่างเป็นช่วงโดยประมาณ ราคาจริงขึ้นกับพื้นที่ ชั้นของบ้าน ขนาดกระเบื้อง และจังหวัด

งาน	ช่วงราคาโดยประมาณ	หมายเหตุ
ซ่อมแผ่นเดียวหรือไม่กี่แผ่น	500-2,500 บาทต่องาน	มักมีราคาขั้นต่ำ ไม่ได้คิดตามแผ่น
อัดกาวอีพอกซีใต้แผ่น	150-400 บาทต่อรู หรือคิดเหมา	ขึ้นกับจำนวนรู
รื้อและปูใหม่ทั้งห้องเล็ก (ราว 10 ตร.ม.)	350-800 บาทต่อ ตร.ม. ค่าแรง ไม่รวมกระเบื้อง	บวกค่าทุบ ขนเศษ และยาแนว
ทาน้ำยากันซึมใหม่ก่อนปูห้องน้ำ	150-400 บาทต่อ ตร.ม.	ควรทำเมื่อรื้อถึงพื้น

ถ้ารื้อทั้งห้อง ซื้อกระเบื้องเผื่อ 10% และเก็บเศษไว้ 2-3 แผ่นไว้ซ่อมในอนาคต ส่วนวิธีปูให้ถูกตั้งแต่แรก อ่านเพิ่มได้ที่ พื้นฐานการปูกระเบื้อง และถ้ายังลังเลว่าจะเปลี่ยนวัสดุพื้น ดู วิธีเลือกพื้นบ้าน ประกอบ

ป้องกันไม่ให้เกิดซ้ำ

• ใช้ปูนกาวที่ผลิตสำหรับกระเบื้องชนิดนั้น กระเบื้องพอร์ซเลนที่ดูดน้ำน้อยต้องใช้ปูนกาวที่ยึดได้ดี ไม่ใช่ปูนทรายธรรมดา
• ให้ช่างปาดกาวเต็มแผ่น และแง้มแผ่นแรกๆ ขึ้นดูหลังวางว่ากาวติดหลังแผ่นเต็มหรือไม่ ช่างที่ใส่ใจจะทำให้ดู
• เว้นรอยต่อตามแนวรอยพื้นและที่ขอบผนัง แล้วอุดด้วยซีลแลนท์ที่ยืดหยุ่น ไม่ใช้ยาแนวแข็ง ดูเรื่องชนิดยาแนวที่ ยาแนวกระเบื้อง
• ทดลองเคาะ 2-3 แผ่นหลังช่างปูเสร็จก่อนจ่ายงวดสุดท้าย ถ้าเสียงโพรงกระจายให้แก้ก่อนยาแนวทั้งห้อง

อีกเรื่องที่คนมองข้ามคือการปูกระเบื้องแผ่นใหญ่ แผ่น 60x60 ซม. ขึ้นไปบนพื้นที่ไม่เรียบ ช่างต้องใช้ปูนกาวหนาขึ้นเพื่อชดเชยระดับ และโอกาสที่หลังแผ่นติดกาวไม่เต็มสูงกว่าแผ่นเล็กมาก ถ้าจะเปลี่ยนเป็นแผ่นใหญ่หลังรื้อ ให้ถามช่างว่าจะปรับระดับพื้นก่อนหรือไม่ และจะทาปูนกาวทั้งที่พื้นและหลังแผ่นหรือเปล่า วิธีทาสองด้านนี้ใช้เวลามากขึ้นและใช้กาวมากขึ้น ค่าแรงจึงสูงกว่า แต่ลดปัญหาแผ่นร่อนในระยะยาวได้ชัด เรื่องเลือกขนาดกระเบื้องให้เหมาะกับห้องดูได้ที่ ขนาดกระเบื้องปูพื้น

พื้นที่เปียกอย่างห้องน้ำ ควรให้ช่างทากันซึมก่อนปู ถามราคาแยกจากค่าปู และอย่าลืมว่าถ้าพื้นยังเปียกอยู่จากการรั่ว ทุกขั้นตอนข้างบนไม่ช่วย

ก่อนจ้างช่างซ่อมกระเบื้องถามสิ่งนี้

• ช่างหาสาเหตุให้ดูก่อนหรือไม่ เคาะทั้งห้องหรือเฉพาะแผ่นที่เห็น
• ราคาซ่อมแผ่นเดียวรวมค่ากระเบื้อง ค่ากาว ค่ายาแนว และการเก็บกวาดหรือไม่
• ถ้ากระเบื้องแผ่นเดิมหมด ช่างมีวิธีเทียบสีให้ดูก่อนติดตั้งหรือไม่
• ยาแนวสีใหม่จะเนียนกับของเดิมไหม ช่างเตรียมตัวอย่างสีหรือเปล่า
• รับประกันงานซ่อมกี่เดือน และรับประกันครอบคลุมแผ่นข้างเคียงด้วยหรือไม่
• ถ้าสงสัยว่าน้ำรั่ว ช่างตรวจท่อหรือกันซึมก่อนวางกระเบื้อง หรือเพียงแค่ปูทับ

ถ้าตอบไม่ชัดในข้อแรกและข้อสุดท้าย ลองขอใบเสนอราคาจากช่างอีกรายก่อนตัดสินใจ งานเล็กที่ไม่มีการหาสาเหตุมักกลับมาเป็นงานใหญ่