ผิวแห้งแตกที่ขา แก้ยังไง ทำไมหน้าแข้งลอกเป็นลายก่อนส่วนอื่น

ถ้าใส่กางเกงขาสั้นแล้วเห็นหน้าแข้งเป็นขุยขาว เกาแล้วเป็นรอยขาวทันที หรือผิวแตกเป็นลายเหมือนพื้นดินแห้ง คุณไม่ได้เป็นคนเดียวค่ะ ขาเป็นจุดที่แห้งแตกง่ายที่สุดของร่างกาย และมักเป็นจุดสุดท้ายที่เราทาครีมให้

ข่าวดีคือขาแห้งแตกส่วนใหญ่ดีขึ้นได้ภายในไม่กี่สัปดาห์ ด้วยการเปลี่ยนสามอย่าง วิธีอาบน้ำ เนื้อครีม และจังหวะที่ทา เราไล่ให้ทีละข้อ พร้อมบอกว่าเมื่อไรที่ควรเลิกแก้เองแล้วไปหาหมอ

ทำไมขาถึงแห้งแตกก่อนส่วนอื่น

หน้าแข้งมีต่อมไขมันน้อยกว่าผิวบริเวณหน้า หลัง หรือหน้าอก ชั้นน้ำมันที่เคลือบผิวจึงบางกว่า พอน้ำในผิวระเหยออกเร็ว ผิวก็หดตัวและแตกเป็นร่องเล็กๆ

ปัจจัยที่ทำให้แย่ลง ซึ่ง DermNet สรุปไว้สำหรับผื่นผิวแห้งที่ขา

• อากาศที่ความชื้นต่ำ เช่น ห้องแอร์ทั้งวันหรือช่วงหน้าหนาว
• อาบน้ำบ่อย นาน หรือน้ำร้อน และใช้สบู่ที่ล้างไขมันแรง
• อายุ ผิวผู้สูงอายุสร้างไขมันน้อยลง ภาวะนี้จึงพบบ่อยในคนอายุมาก
• ยาบางชนิด เช่น ยาขับปัสสาวะ และยากลุ่มเรตินอยด์
• โรคประจำตัวบางอย่าง เช่น ภาวะไทรอยด์ทำงานต่ำ

สำหรับคนไทยที่อยู่เมืองร้อน เรื่องที่ทำให้ขาแห้งมากที่สุดมักไม่ใช่อากาศข้างนอก มันคือการนั่งในห้องแอร์ที่ทำงานแปดชั่วโมงติดกัน แล้วกลับมาอาบน้ำอุ่นจัดตอนกลางคืน

ขาแห้งธรรมดา หรือเป็นผื่นแล้ว

ก่อนเลือกวิธีดูแล ดูก่อนว่าขาคุณอยู่ระดับไหน

สิ่งที่เห็น	น่าจะเป็น	เริ่มที่
ขุยขาวเล็กๆ เกาแล้วเป็นเส้นขาว ไม่คัน	ผิวแห้งธรรมดา	ปรับวิธีอาบน้ำ ทาครีมหลังอาบทุกวัน
ผิวตึง แตกเป็นลายเส้นบางๆ คันเล็กน้อย	ผิวแห้งมาก	ครีมหรือขี้ผึ้งเนื้อข้น วันละสองรอบ
แตกเป็นลายตาข่าย ร่องเป็นสีแดง คันมาก	ผื่นผิวแห้งอักเสบ (asteatotic eczema)	ครีมข้นหลายรอบต่อวัน ถ้าไม่ดีขึ้นใน 1-2 สัปดาห์ พบแพทย์
ตุ่มเล็กสากๆ ที่รูขุมขน เหมือนผิวไก่	ขนคุด (keratosis pilaris)	ครีมที่มีกรดแลคติกหรือยูเรีย ไม่ขัดแรง
ร่องแตกลึก มีเลือดซึม หรือบวมแดงร้อน	ผิวแตกจนเป็นแผลหรือติดเชื้อ	พบแพทย์

DermNet อธิบายผื่นผิวแห้งอักเสบว่าเกิดบ่อยที่หน้าแข้ง ผิวจะแตกเป็นลายคล้ายพื้นหินที่ปูไม่เป็นระเบียบ ร่องแตกเป็นสีแดงหรือชมพู และคัน ขาแห้งธรรมดาที่ไม่ได้ดูแลอาจค่อยๆ เลื่อนไปถึงระดับนี้ได้

อาบน้ำแบบไหน ไม่ให้ขาแห้งกว่าเดิม

AAD วางขั้นตอนการอาบน้ำสำหรับคนผิวแห้งไว้ชัด และเป็นจุดที่เปลี่ยนแล้วเห็นผลเร็วที่สุด

1. ปิดประตูห้องน้ำ เพื่อเก็บความชื้นไว้ในห้อง
2. ใช้น้ำอุ่น ไม่ใช่น้ำร้อน
3. อาบ 5-10 นาที ไม่ยืนแช่ใต้ฝักบัวนาน
4. ใช้ผลิตภัณฑ์ทำความสะอาดที่อ่อนโยนและไม่มีน้ำหอม ปริมาณพอให้สะอาด ไม่ต้องฟองเต็มขา
5. ซับตัวด้วยผ้าขนหนูเบาๆ ให้หมาด ไม่ถูแรง
6. ทามอยส์เจอไรเซอร์ทันทีขณะผิวยังชื้น

ถ้าคุณโกนขนขา AAD แนะนำให้โกนช่วงท้ายของการอาบน้ำ เพราะขนนิ่มที่สุดตอนนั้น และทามอยส์เจอไรเซอร์ทันทีหลังโกน ใบมีดที่ลากผ่านผิวแห้งหลายรอบเป็นสาเหตุหนึ่งที่ทำให้ขาแสบและลอกง่าย ส่วนการเลือกสบู่หรือครีมอาบน้ำแบบไม่ล้างผิวจนแห้ง ดูรายละเอียดได้ในวิธีเลือกครีมอาบน้ำ

ช่วงไม่กี่นาทีหลังซับตัวคือจังหวะที่ครีมช่วยกักน้ำในผิวได้มากที่สุด วางกระปุกครีมไว้ในห้องน้ำเลย จะได้ไม่ต้องเดินออกมาแต่งตัวก่อนแล้วลืม

เลือกครีมทาขาแห้งแตก ดูเนื้อก่อน ดูส่วนผสมทีหลัง

ขาที่แห้งแตกต้องการเนื้อครีมที่หนักกว่าผิวส่วนอื่น AAD แนะนำครีมหรือขี้ผึ้ง (ointment) มากกว่าโลชั่นสำหรับผิวแห้ง เพราะกักน้ำได้ดีกว่าและระคายเคืองน้อยกว่า

เนื้อผลิตภัณฑ์	ความรู้สึกบนผิว	เหมาะกับ
โลชั่นใส	ซึมเร็ว ไม่เหนียว	ขาแห้งน้อย ช่วงกลางวันที่ต้องใส่กางเกง
ครีม	ข้นขึ้น ทิ้งฟิล์มบางๆ	ขาแห้งแตกเป็นลาย ใช้ได้ทั้งเช้าและเย็น
ขี้ผึ้ง บาล์ม หรือปิโตรลาทัม	เหนียว มันวาว	ร่องแตกลึก ทาก่อนนอนแล้วใส่กางเกงนอนขายาว

ส่วนผสมที่ AAD ระบุว่าช่วยผิวแห้ง มีเช่น โจโจบาออยล์ ไดเมทิโคน กลีเซอรีน ไฮยาลูรอนิกแอซิด กรดแลคติก ลาโนลิน มิเนอรัลออยล์ ปิโตรลาทัม และเชียบัตเตอร์ ถ้าขาของคุณสากเป็นตุ่มแบบขนคุดร่วมด้วย AAD แนะนำครีมที่มีกรดแลคติก กรดซาลิไซลิก หรือยูเรีย ซึ่งช่วยละลายเคราตินที่อุดรูขุมขนอย่างนุ่มนวลแทนการขัด

เรื่องที่ควรหลีกเลี่ยงคือน้ำหอม ผิวที่แตกเป็นร่องมีเกราะป้องกันน้อย น้ำหอมและแอลกอฮอล์ในโลชั่นกลิ่นแรงอาจทำให้แสบหรือคันมากขึ้น AAD แนะนำผลิตภัณฑ์ที่ไม่มีน้ำหอมสำหรับคนผิวแห้ง ถ้ายังไม่มีตัวในใจ ดูวิธีอ่านฉลากได้ที่โลชั่นทาผิวกายเลือกยังไง

ทาบ่อยแค่ไหน และทาอย่างไร

• ขาแห้งธรรมดา ทาหลังอาบน้ำทุกครั้ง วันละหนึ่งถึงสองรอบ
• ขาแตกเป็นลาย ทาหลังอาบน้ำ และเติมอีกรอบก่อนนอน
• ผื่นผิวแห้งอักเสบ DermNet แนะนำให้ทาครีมเนื้อข้นหลายรอบต่อวัน ไม่ใช่แค่หลังอาบน้ำ
• ทาตามทิศของขน ลูบลงด้านล่าง ลดการระคายรูขุมขน
• ใช้ปริมาณพอให้ผิวรู้สึกนุ่มและลื่นอยู่สักพัก ถ้าครีมหายไปภายในนาทีเดียว แปลว่าผิวยังต้องการอีก
• ร่องแตกลึกที่เท้าหรือข้อเท้า ทาขี้ผึ้งหนาๆ ก่อนนอนแล้วสวมถุงเท้าผ้าฝ้าย

ส่วนใหญ่จะเห็นขุยขาวลดลงภายในหนึ่งถึงสองสัปดาห์ของการทาสม่ำเสมอ ลายแตกที่ลึกใช้เวลานานกว่านั้น

กิจวัตรสองสัปดาห์แรก สำหรับขาที่แตกเป็นลายแล้ว

ช่วงแรกผิวต้องการการดูแลถี่กว่าปกติ พอผิวกลับมานุ่มแล้วค่อยลดลงเหลือกิจวัตรปกติ

ช่วงเวลา	สิ่งที่ทำ
เช้า หลังอาบน้ำ	ซับตัวหมาด ทาครีมเนื้อข้นทั่วขาภายในไม่กี่นาที รอให้ซึมก่อนใส่กางเกง
กลางวัน ในห้องแอร์	ถ้าขาตึงหรือคัน เติมครีมบางๆ ที่หน้าแข้ง พกหลอดเล็กไว้ที่โต๊ะ
เย็น หลังอาบน้ำ	ทาครีมรอบที่สอง ร่องแตกลึกทาขี้ผึ้งทับเฉพาะจุด
ก่อนนอน	ใส่กางเกงนอนผ้าฝ้ายขายาว กันครีมเลอะผ้าปูและกันเกาตอนหลับ
สัปดาห์ที่สอง	ถ้าดีขึ้น เปลี่ยนรอบกลางวันเป็นทาเมื่อรู้สึกแห้ง ถ้าไม่ดีขึ้นหรือแดงคันมากขึ้น นัดพบแพทย์

ถ่ายรูปหน้าแข้งไว้ในวันแรกกับวันที่สิบสี่ในแสงเดียวกัน ความเปลี่ยนแปลงของผิวแห้งเกิดช้าและเราลืมได้ง่ายว่าตอนเริ่มเป็นยังไง รูปเปรียบเทียบช่วยให้ตัดสินใจได้ว่าวิธีที่ใช้ได้ผลหรือควรเปลี่ยน

ขาแห้งกับการกำจัดขน

การโกนและแว็กซ์ขาเป็นสาเหตุที่คนมักมองข้าม ใบมีดขูดผิวชั้นบนออกไปพร้อมกับขนทุกครั้ง ขณะที่แว็กซ์ดึงทั้งขนและเซลล์ผิวออก AAD ระบุว่าการโกนและแว็กซ์ทำให้ขนคุดแย่ลง และผิวแห้งก็ไวต่อการระคายเคืองแบบเดียวกัน

• โกนตอนท้ายของการอาบน้ำ เมื่อผิวและขนนุ่มแล้ว
• ใช้เจลหรือครีมโกนหนวด ไม่โกนแห้งหรือใช้สบู่ก้อน
• ใช้ใบมีดคม และโกนตามทิศขน ลดการลากซ้ำที่เดิม
• ทามอยส์เจอไรเซอร์ทันทีหลังโกน
• ช่วงที่ขาแตกเป็นลายหรือมีผื่น เว้นการโกนและแว็กซ์จนผิวดีขึ้น

ถ้าหลังโกนแล้วมีตุ่มแดงตามรูขุมขนบ่อยๆ อาจเป็นขนคุดหรือขนฝังร่วมด้วย ดูวิธีจัดการได้ที่ขนคุด ขนฝัง แก้ยังไง

สิ่งที่ทำแล้วขาแย่ลง

• ขัดผิวแรงเพื่อเอาขุยออก ผิวที่แห้งแตกอยู่แล้วจะอักเสบมากขึ้น AAD ระบุว่าการขัดทำให้ขนคุดแย่ลงด้วย ถ้าอยากผลัดเซลล์ ใช้กรดแลคติกหรือยูเรียในครีมแทน และอ่านเรื่องผิวกายหยาบไม่เรียบประกอบ
• เกา รอยเกาทำให้ผิวแตกเป็นแผล และคันมากขึ้นอีก ถ้าคันมาก ประคบเย็นด้วยผ้าชุบน้ำแล้วทาครีมทันที
• อาบน้ำวันละหลายรอบ AAD ให้ข้อแนะนำสำหรับขนคุดว่าอาบน้ำวันละครั้ง ไม่เกิน 20 นาที ผิวแห้งทั่วไปใช้หลักเดียวกันได้
• ใส่กางเกงรัดหรือผ้าสังเคราะห์ที่ระบายเหงื่อไม่ดี AAD แนะนำให้สวมเสื้อผ้าผ้าฝ้ายหรือผ้าไหมที่หลวมสบาย
• นั่งหน้าลมแอร์โดยตรงทั้งวัน ถ้าทำได้ วางเครื่องเพิ่มความชื้นใกล้โต๊ะ AAD แนะนำเครื่องเพิ่มความชื้นในห้องสำหรับคนผิวแห้ง

เมื่อไรควรไปพบแพทย์ผิวหนัง

AAD ระบุว่าถ้าดูแลผิวแห้งเองแล้วไม่ดีขึ้น ควรพบแพทย์ผิวหนัง เพราะผิวแห้งมากบางครั้งเป็นอาการของภาวะอื่น เช่น ผื่นภูมิแพ้ผิวหนัง สะเก็ดเงิน หรือโรคไต ผื่นผิวแห้งอักเสบที่ขาเองก็มักต้องใช้ยาทาสเตียรอยด์อ่อนๆ ระยะสั้นจากแพทย์ ร่วมกับครีมข้น ตามที่ DermNet อธิบายไว้

ถ้าขาแห้งเป็นส่วนหนึ่งของผิวแห้งคันทั้งตัว อ่านต่อที่ผิวกายแห้งคัน แก้ยังไง ซึ่งครอบคลุมแขน หลัง และลำตัวด้วย

ถ้าขาคุณเป็นแบบนี้ ให้เริ่มที่...

• เป็นขุยขาวแค่หน้าหนาวหรือหลังเที่ยวที่อากาศเย็น: เปลี่ยนเป็นน้ำอุ่น อาบสั้นลง ทาครีมทันทีหลังอาบ
• ทำงานห้องแอร์ทั้งวัน ขาแห้งตลอดปี: ครีมเนื้อข้นหลังอาบน้ำเช้าและเย็น วางเครื่องเพิ่มความชื้นใกล้ที่นั่ง
• ขาแตกเป็นลายและเริ่มคัน: ขี้ผึ้งหรือครีมข้นวันละหลายรอบ หยุดขัดผิว ถ้าสองสัปดาห์ไม่ดีขึ้นไปพบแพทย์
• ขาสากเป็นตุ่มเล็กๆ ร่วมด้วย: ครีมที่มีกรดแลคติกหรือยูเรีย ลดการโกน
• อายุมากขึ้นแล้วขาแห้งแตกง่ายกว่าเดิม: ทาครีมข้นเป็นกิจวัตรทุกวัน แม้วันที่ผิวดูไม่แห้ง และบอกแพทย์ถ้าเพิ่งเริ่มยาใหม่

ขาแห้งแตกไม่ได้ต้องการผลิตภัณฑ์ราคาแพง ต้องการแค่ครีมเนื้อข้นที่ทาตรงเวลา และน้ำที่ไม่ร้อนเกินไป