เครื่องล้างจานดีไหม คุ้มกับครัวไทยหรือเปล่า ลองคิดจากเวลา น้ำ และพื้นที่

เครื่องล้างจานดีสำหรับบ้านที่ล้างจานเกินวันละสองมื้อ มีคนตั้งแต่สามคนขึ้นไป และมีที่ว่างพอวางเครื่องกับต่อท่อได้ ส่วนบ้านที่คนเดียวทำอาหารเองน้อย ล้างด้วยมือใช้เวลาไม่ถึงสิบนาทีต่อวัน เครื่องจะแค่กินที่ ข้อสรุปนี้มาจากตัวเลขเวลา น้ำ และไฟที่คำนวณได้ด้านล่าง ไม่ได้มาจากโฆษณา

เงินที่ประหยัดได้มีน้อยกว่าที่คิด เวลาต่างหากที่ได้เยอะ

ตัวเลขที่ถูกอ้างบ่อยมาจากสหรัฐอเมริกา ENERGY STAR ระบุว่าเครื่องล้างจานที่ได้การรับรองใช้พลังงานน้อยกว่าล้างมือเกินครึ่ง ประหยัดน้ำราว 8,400 แกลลอนต่อปี และประหยัดเวลาส่วนตัวกว่า 230 ชั่วโมงต่อปี เทียบเท่าเกือบ 10 วัน ตัวเลขเงินของเขา (ประมาณ 220 ดอลลาร์ต่อปี) ใช้อัตราค่าน้ำค่าไฟของอเมริกา เอามาใช้ตรงๆ ในบ้านเราไม่ได้

ลองคำนวณแบบไทย 8,400 แกลลอนสหรัฐ เท่ากับประมาณ 31,800 ลิตร หรือ 31.8 ลูกบาศก์เมตรต่อปี ค่าน้ำประปาแต่ละพื้นที่และแต่ละเดือนต่างกัน ให้เปิดบิลน้ำล่าสุดแล้วหาราคาต่อหน่วยเอง สมมติบ้านจ่ายหน่วยละ 15 บาท ส่วนต่างน้ำคือประมาณ 480 บาทต่อปี ค่าไฟ เครื่องส่วนใหญ่ใช้ราว 1 หน่วยต่อรอบเมื่อรวมการอุ่นน้ำ (ให้ดูค่าจริงบนป้ายพลังงานของรุ่นที่ซื้อ) ที่หน่วยละ 4 ถึง 4.5 บาท วันละรอบเท่ากับปีละประมาณ 1,400 ถึง 1,650 บาท ถ้าก่อนหน้านี้ล้างด้วยน้ำเย็น ค่าไฟนี้อาจไม่ลดลงเลย เพราะน้ำร้อนที่เครื่องทำเองเป็นต้นทุนที่ล้างมือด้วยน้ำเย็นไม่มี

รายการ	ตัวเลขที่ได้	หมายเหตุ
เวลาที่ประหยัด	มากกว่า 230 ชั่วโมงต่อปี	ENERGY STAR คิดจากครัวเรือนอเมริกัน บ้านเรากินน้อยมื้อกว่าอาจได้น้อยกว่า
น้ำที่ประหยัด	ประมาณ 31.8 ลูกบาศก์เมตรต่อปี	เทียบกับล้างมือแบบเปิดน้ำไหลตลอด
น้ำเป็นเงิน	ราว 300 ถึง 600 บาทต่อปี	ที่ 10 ถึง 20 บาทต่อลูกบาศก์เมตร สมมติ
ค่าไฟของเครื่อง	ราว 1,400 ถึง 1,700 บาทต่อปี	ถ้าใช้ทุกวัน ขึ้นกับโปรแกรมและอัตราค่าไฟ

ตารางนี้บอกว่าค่าน้ำที่ประหยัดไม่คืนทุนค่าเครื่องในไทย ถ้าจะซื้อ ให้ซื้อเพราะเวลา ความร้อนที่ฆ่าเชื้อ และไม่ต้องยืนหน้าอ่างหลังอาหารเย็น ถ้าเหตุผลเดียวคือประหยัดเงิน ยังไม่ต้องซื้อ

ล้างด้วยมือกับล้างด้วยเครื่อง สะอาดต่างกันอย่างไร

ความร้อนเป็นข้อได้เปรียบหลักของเครื่อง ENERGY STAR ระบุว่ารุ่นที่ได้การรับรองเพิ่มน้ำให้ร้อนถึง 140 องศาฟาเรนไฮต์ (ประมาณ 60 องศาเซลเซียส) ทำให้ฆ่าเชื้อได้ดีกว่าการล้างมือ ซึ่งมือคนทนน้ำร้อนระดับนี้ไม่ได้ ส่วน FDA แนะนำให้ล้างเขียง จาน ช้อนส้อม และเคาน์เตอร์ด้วยน้ำร้อนและสบู่หลังเตรียมอาหารแต่ละอย่าง โดยเฉพาะหลังจับเนื้อดิบ เครื่องล้างจานทำให้ข้อนี้ทำได้ง่าย แต่เครื่องก็ล้างได้เฉพาะที่น้ำฉีดถึง

เรื่อง	ล้างมือ	เครื่องล้างจาน
อุณหภูมิน้ำ	ต่ำกว่า 50 องศาเซลเซียสมักแสบมือ	ราว 60 องศาหรือสูงกว่าในบางรอบ
ความสม่ำเสมอ	ขึ้นกับความตั้งใจและความเหนื่อย	ทำเหมือนกันทุกรอบ
คราบแห้งแข็งหรือคราบไหม้	ขัดเฉพาะจุดได้	ไม่ได้ผลถ้าไม่แช่ก่อน
ของชิ้นใหญ่ กระทะ หม้อใหญ่	ล้างได้ทุกขนาด	ใส่ไม่ลงหรือบังชิ้นอื่น
ภาชนะเปราะหรือไม้	ควบคุมแรงได้	เสี่ยงลอก ร้าว บิดงอ

อาหารไทยกับเครื่องล้างจาน จุดที่ครัวเราต่างจากต่างประเทศ

คู่มือเครื่องล้างจานส่วนมากเขียนจากอาหารตะวันตก ครัวเราเจอคราบต่างออกไป

• ข้าวสวยที่แห้งติดจานและช้อน เป็นแป้งที่เครื่องล้างได้ถ้าไม่แห้งนานเกินคืน ถ้าทิ้งข้ามคืนให้แช่น้ำก่อน
• น้ำพริก พริกแกง และแกงกะทิ มีน้ำมันกับเม็ดสีที่ติดภาชนะพลาสติก กล่องข้าวพลาสติกที่เคยใส่แกงเหลืองมักเหลือคราบสีเหลืองซีดแม้ล้างด้วยเครื่อง ถ้าเป็นกล่องที่ยอมให้มีคราบ ไม่เป็นไร ถ้าไม่ยอม ให้ใช้แก้วหรือสแตนเลส
• น้ำมันปริมาณมากจากของทอดและหมูกระทะ ควรเช็กกระดาษก่อน เพราะน้ำมันที่ไหลไปรวมกันที่ตะแกรงกรองทำให้เครื่องมีกลิ่น
• กระดูก เปลือกกุ้ง ก้างปลา ต้องเอาออกก่อนเสมอ ไม่ควรทิ้งไว้ให้เครื่องบด เพราะส่วนใหญ่ไม่มีเครื่องบดในตัว
• ปลาร้า น้ำปลา และกะปิ ทิ้งกลิ่นในเครื่องได้ ใส่เฉพาะชามหลังกินแล้วรีบล้างรอบ อย่าสะสมข้ามวัน

ภาชนะที่ใส่ได้ และที่ไม่ควรใส่

ป้ายก้นภาชนะมักมีสัญลักษณ์จานกับน้ำฝอย ถ้าไม่มี ให้ถือว่าไม่แน่ใจและล้างมือ

ใส่ได้เกือบทุกรุ่น	ใส่แล้วต้องดูคู่มือ	ไม่ควรใส่
จานเซรามิก ชามแก้ว แก้วทนความร้อน	พลาสติกบาง (ใส่ชั้นบนเท่านั้น ไกลฮีตเตอร์)	ภาชนะไม้ เขียงไม้ ตะเกียบไม้
ช้อนส้อมสแตนเลส	หม้อสแตนเลสผนังสามชั้น	มีดคมและมีดทำครัว (ทื่อเร็ว)
หม้อสแตนเลสธรรมดา	แก้วคริสตัล แก้วทรงบาง	กระทะเคลือบกันติด ผิวเคลือบจะเสื่อมเร็ว
ถ้วยกระเบื้อง	ถ้วยกาแฟลายทอง	อะลูมิเนียมไม่ชุบ (ดำและด่าง)
ฝาแก้ว	ภาชนะเมลามีนลายสวย	กระบอกสุญญากาศที่ไม่ได้ระบุว่าเข้าเครื่องล้างจานได้

เหตุผลที่ไม้ไม่ควรใส่คือความร้อนชื้นหลายรอบทำให้ไม้บิดและแตก ส่วนมีดจะทื่อเพราะชนกับภาชนะอื่นและโดนผงล้างที่มีฤทธิ์กัดกร่อน หม้อกระทะที่ผิวไหม้อยู่แล้ว ใช้วิธีในขัดหม้อไหม้ให้สะอาด จะได้ผลกว่าให้เครื่องฉีดแรงๆ

เรียงจานอย่างไรให้สะอาดทุกใบ

ปัญหาที่คนบ่นว่า "ล้างไม่สะอาด" ส่วนใหญ่เป็นเรื่องจัดวาง ไม่ใช่เครื่อง เครื่องล้างจานล้างด้วยการฉีดน้ำจากแขนหมุนด้านล่างและด้านบน น้ำต้องเข้าถึงผิวทุกจุด

1. ขูดเศษอาหารก้อนใหญ่ลงถังขยะ ไม่ต้องล้างมือก่อน
2. ชามและหม้อคว่ำปากลง เอียงเล็กน้อยให้น้ำไหลออก ไม่ให้เป็นแอ่ง
3. จานเรียงตั้งตามร่อง หันด้านเปื้อนเข้าหากลางเครื่อง ห้ามซ้อนเป็นชั้น
4. แก้วและถ้วยคว่ำที่ชั้นบน ไม่ให้เอียงเข้าหาก้านล้างที่หมุน
5. ช้อนส้อมปลายด้ามลง และสลับช้อนกับส้อมเพื่อไม่ให้ซ้อนกัน มีดไม่ควรใส่
6. ดูว่าแขนฉีดหมุนได้อิสระ ไม่ชนหูหม้อหรือด้ามกระทะก่อนปิดประตู
7. ใส่ผงหรือก้อนล้างจานเฉพาะเครื่อง ไม่ใช้น้ำยาล้างจานทั่วไป เพราะฟองจะล้น

ถ้าจานออกมามีฝ้าขาว มักเป็นหินปูนจากน้ำกระด้าง แก้ด้วยน้ำยาช่วยล้างให้แห้ง (rinse aid) หรือล้างเครื่องด้วยกรดซิตริกตามคู่มือ ถ้าจานยังเหนียวมัน ตรวจว่าตะแกรงกรองด้านล่างอุดตันหรือไม่ ซึ่งเป็นจุดที่ต้องถอดล้างทุก 1 ถึง 2 สัปดาห์

ติดตั้งในครัวไทย ต้องวัดอะไรบ้าง

เครื่องล้างจานต่างจากหม้อทอดไร้น้ำมันตรงที่ต้องต่อท่อ และหลายบ้านลืมคิดตรงนี้จนต้องรื้อ

• เครื่องตั้งโต๊ะ (compact) กว้างราว 45 ถึง 55 เซนติเมตร ใส่จานได้ราว 4 ถึง 6 ชุด เหมาะครัวเล็กและคอนโด แต่ต้องมีพื้นที่เคาน์เตอร์ ENERGY STAR ระบุว่ารุ่นกะทัดรัดอาจใช้พลังงานมากกว่ารุ่นมาตรฐานต่อชุดจาน
• เครื่องบิวต์อินหรือแบบอิสระ กว้างราว 45 หรือ 60 เซนติเมตร ใส่ได้ราว 9 ถึง 14 ชุด ต้องเจาะตู้ครัวหรือเว้นช่อง
• ท่อน้ำเข้า: ต้องมีก๊อกใกล้เครื่อง ทั้งแบบน้ำเย็น ถ้าเครื่องทำน้ำร้อนเองได้ และแรงดันน้ำต้องพอ ถ้าบ้านน้ำอ่อน เครื่องอาจฟ้องความผิดพลาดเรื่องน้ำเข้า
• ท่อน้ำทิ้ง: ต่อกับท่อซิงก์ต้องมีจุดป้องกันน้ำไหลย้อน ถ้าท่อซิงก์เดิมตันบ่อยให้แก้ก่อน ดูวิธีแก้ซิงก์ครัวตัน
• ปลั๊ก: เครื่องกินไฟสูงช่วงอุ่นน้ำและอบแห้ง ควรเป็นเต้ารับเฉพาะ ไม่พ่วงกับเครื่องทำความร้อนอื่น ปรึกษาช่างไฟถ้าไม่แน่ใจว่าวงจรบ้านรับได้
• ช่องว่างหน้าเครื่องให้เปิดประตูลงได้สุดและมีที่ยืนโหลด ทางเดินครัวควรกว้างพอประมาณ 90 เซนติเมตร

ราคาเครื่องในตลาดห่างกันมาก ตั้งแต่หลักหมื่นต้นสำหรับรุ่นตั้งโต๊ะ ไปจนถึงหลายหมื่นสำหรับรุ่นบิวต์อินขนาดมาตรฐาน ค่าติดตั้งและงานท่อบวกเพิ่มแล้วแต่หน้างาน ให้ขอใบเสนอราคาที่ระบุว่าติดตั้งรวมท่อน้ำเข้า-ออก ปลั๊ก และการทดสอบรอบแรกหรือไม่

ดูแลเครื่องให้ไม่เหม็นและไม่เสียเร็ว

• ถอดและล้างตะแกรงกรองด้านล่างทุก 1 ถึง 2 สัปดาห์ เศษอาหารที่ค้างคือต้นเหตุกลิ่นอับ
• เช็กยางขอบประตูและรอบแขนฉีด ตรวจหารา ใช้ผ้าชุบน้ำสบู่เช็ดให้แห้ง
• เปิดประตูแง้มทิ้งไว้ให้แห้งหลังเสร็จรอบ ก่อนปิดเก็บ
• เดือนละครั้ง รันรอบเปล่าด้วยกรดซิตริกหรือน้ำยาล้างเครื่องล้างจาน ตามที่คู่มือแนะนำ
• เพิ่มสิ่งนี้ในตารางงานบ้านสัปดาห์ละครั้งตามตารางทำความสะอาดบ้านรายสัปดาห์

ถ้าเครื่องไม่ทำงาน มีน้ำค้าง หรือแสดงรหัสผิดพลาด อย่าเปิดฝาครอบด้านหลังเอง เรียกศูนย์บริการเพราะมีไฟฟ้าและน้ำร้อนในตัวเครื่อง

บ้านแบบไหนควรซื้อ บ้านแบบไหนข้ามไปก่อน

สถานการณ์	ควรซื้อ	ข้ามไปก่อน
ครอบครัว 3 คนขึ้นไป ทำอาหารที่บ้านทุกวัน	ใช่ เวลาที่ประหยัดชัดเจน
คนอยู่คนเดียว ทำอาหารสัปดาห์ละสองสามมื้อ		ใช่ ล้างมือเร็วกว่าและไม่กินพื้นที่
ครัวไทยใช้กระทะ หม้อใหญ่ ของทอดเยอะ	ได้ แต่ล้างกระทะด้วยมืออยู่	ถ้าของส่วนใหญ่คือกระทะ หม้อ มีดและเขียง
ผู้สูงอายุหรือมีปัญหาข้อมือ	ใช่ ช่วยแรงและไม่ต้องยืนนาน
คอนโดครัวเล็ก ไม่มีจุดต่อน้ำ	รุ่นตั้งโต๊ะถ้ามีก๊อกเข้าถึงได้	ถ้าต่อท่อไม่ได้
กังวลเรื่องค่าไฟอย่างเดียว		ใช่ ค่าไฟเครื่องมักสูงกว่าค่าน้ำที่ประหยัด

ก่อนจ่ายเงิน ให้เอาภาชนะที่ใช้ประจำของบ้านมาวางจริงกับขนาดเครื่อง นับว่าหลังมื้อเย็นหนึ่งวันใช้จานกี่ชุด ถ้าเกินความจุเครื่อง จะต้องรันสองรอบต่อวัน และค่าไฟกับเวลาจะไม่ลดอย่างที่หวัง อีกวิธีที่ไม่เสียเงินคือจับเวลาล้างจานหลังมื้อเย็นของบ้านตัวเองหนึ่งสัปดาห์ ถ้าไม่ถึง 15 นาทีต่อวัน ผลตอบแทนของเครื่องจะน้อยกว่าที่โฆษณา ถ้าเกิน 30 นาทีต่อวัน เครื่องเริ่มคุ้มค่าจริง