ยาแนวกระเบื้อง เลือกแบบซีเมนต์ ทรายละเอียด หรืออีพอกซี ตามร่องและห้อง

คนส่วนใหญ่เลือกกระเบื้องเป็นสัปดาห์ แต่เลือกยาแนวในห้านาทีที่ช่างถามหน้างานว่าจะเอาสีอะไร ทั้งที่ยาแนวคือส่วนของพื้นที่เปื้อนก่อน ร้าวก่อน และมีผลต่อการดูแลห้องมากกว่าที่คิด ยาแนวคือรอยต่อที่น้ำ เศษอาหาร สบู่ และเชื้อราเข้าไปอยู่ได้ง่ายที่สุด เลือกให้ถูกชนิดตั้งแต่แรกช่วยลดเวลาขัดร่องภายหลังได้เยอะ

เริ่มจากความกว้างร่อง

กฎข้อแรกที่ใช้ได้กับยาแนวซีเมนต์ทั้งหมด คือเลือกชนิดตามความกว้างร่อง ข้อมูลจาก Archtoolbox ซึ่งรวบรวมความรู้งานก่อสร้างสำหรับสถาปนิก ระบุไว้ว่ายาแนวชนิดมีทรายเหมาะกับร่องกว้างประมาณ 1/8 ถึง 3/8 นิ้ว (ราว 3-10 มม.) ส่วนชนิดไม่มีทรายเหมาะกับร่อง 1/16 ถึง 1/8 นิ้ว (ราว 1.5-3 มม.) ผู้เชี่ยวชาญใน CTASC ให้คำแนะนำไปทางเดียวกัน คือร่องแคบใช้ชนิดไม่มีทราย ร่องกว้างใช้ชนิดมีทราย

ถ้าใช้ยาแนวไม่มีทรายกับร่องกว้างเกินไป ยาแนวจะหดตัวและแตกเป็นเส้นได้ง่าย ถ้าใช้ชนิดมีทรายกับร่องแคบมาก เม็ดทรายจะตัน อัดเข้าร่องไม่เต็ม และขอบกระเบื้องผิวมันอาจเป็นรอย ก่อนซื้อยาแนวให้วัดร่องจริงด้วยไม้บรรทัดหรือเทียบกับเหรียญบาท ซึ่งหนาประมาณ 2 มม.

ชนิด	ฐานวัสดุ	ความกว้างร่องโดยประมาณ	จุดเด่น	ข้อเสีย
ซีเมนต์ ไม่มีทราย	ปูนซีเมนต์ผสมสี	1.5-3 มม.	เหมาะกับกระเบื้องผิวเงาที่ไม่อยากให้เป็นรอย	ร่องกว้างจะร้าว
ซีเมนต์ มีทราย	ปูนซีเมนต์ผสมทรายซิลิกา	3-10 มม.	ถูก หาง่าย แข็งแรงพอสำหรับพื้นทั่วไป	ดูดน้ำ ต้องเคลือบ ผิวเงาอาจเป็นรอย
อีพอกซี	เรซินอีพอกซีกับผงแร่	กว้างได้ถึงประมาณ 30 มม.	กันคราบและน้ำได้ดี	แพงกว่า ทำยาก ต้องล้างเร็ว
ซีเมนต์ผสมพอลิเมอร์	ปูนผสมสารพอลิเมอร์	แล้วแต่ผลิตภัณฑ์	ยืดหยุ่นและกันคราบดีกว่าซีเมนต์ธรรมดา	ราคาสูงกว่า ต้องทำตามคู่มือ

ช่วงราคายาแนวต่างกันตามยี่ห้อและขนาดบรรจุ ซีเมนต์มักถูกกว่าอีพอกซีหลายเท่า แต่ต้นทุนรวมต้องนับค่าน้ำยาเคลือบและเวลาขัดร่องในอนาคตด้วย

ต้องซื้อยาแนวกี่กิโล คิดเองได้ในหนึ่งนาที

ช่างหลายคนกะยาแนวด้วยสายตาแล้วสั่งเผื่อทีละหลายถุง เหลือทิ้งก็มี ขาดกลางงานจนสีต่างล็อตก็มี สูตรที่ผู้ผลิตยาแนวส่วนใหญ่ใช้คิดปริมาณต่อตารางเมตรมีหน้าตาแบบนี้

ปริมาณ (กก./ตร.ม.) = (ความยาวแผ่น + ความกว้างแผ่น) ÷ (ความยาวแผ่น × ความกว้างแผ่น) × ความกว้างร่อง × ความลึกร่อง × 1.6

ทุกตัวเลขใส่เป็นมิลลิเมตร ส่วน 1.6 คือค่าความหนาแน่นโดยประมาณของยาแนวซีเมนต์หลังผสม ความลึกร่องให้ใช้ความหนาของกระเบื้องเป็นค่าตั้งต้น เพราะร่องที่ดีควรเต็มเกือบถึงผิวแผ่น

ขนาดกระเบื้อง	ร่อง × ลึก	ปริมาณโดยประมาณ	ห้อง 20 ตร.ม. ต้องใช้ (เผื่อ 10%)
60 × 60 ซม.	3 × 9 มม.	ราว 0.15 กก./ตร.ม.	ประมาณ 3.3 กก.
30 × 30 ซม.	3 × 8 มม.	ราว 0.26 กก./ตร.ม.	ประมาณ 5.7 กก.
20 × 120 ซม. (ลายไม้)	2 × 9 มม.	ราว 0.17 กก./ตร.ม.	ประมาณ 3.7 กก.
โมเสก 2.5 × 2.5 ซม.	2 × 4 มม.	ราว 1.0 กก./ตร.ม.	ประมาณ 22 กก.

ตารางนี้บอกเรื่องที่คนมักคาดไม่ถึง คือกระเบื้องแผ่นเล็กกินยาแนวมากกว่าแผ่นใหญ่หลายเท่า โมเสกห้องน้ำ 5 ตร.ม. อาจใช้ยาแนวพอๆ กับพื้นห้องนั่งเล่นปูแผ่น 60 ซม. ทั้งห้อง ถ้าเลือกอีพอกซีกับโมเสก ต้นทุนส่วนยาแนวจะสูงขึ้นชัดเจน ควรคิดก่อนตัดสินใจ

ข้อควรรู้อีกข้อคือซื้อยาแนวล็อตเดียวกันให้พอทั้งงาน สีของยาแนวต่างล็อตผลิตอาจเพี้ยนเล็กน้อย พอไปอยู่บนพื้นติดกันจะเห็นเป็นแถบ

ยาแนวซีเมนต์ ราคาดี แต่ต้องเลี้ยง

ยาแนวซีเมนต์ใช้ในบ้านไทยมากที่สุดเพราะหาง่าย ราคาไม่แพง ช่างแต่งร่องได้เนียนและแก้ไขง่าย Archtoolbox บอกว่าชนิดมีทรายต้องเคลือบด้วยน้ำยาเคลือบที่เป็นกลางและฐานน้ำ เพราะเนื้อซีเมนต์มีรูพรุนดูดน้ำและคราบ และอาจมีเกลือขึ้นสีขาว ยาแนวซีเมนต์ยังมีอายุเก็บในถุงประมาณหนึ่งปี ถ้าซื้อค้างไว้นานให้ตรวจวันผลิตก่อนใช้

ยาแนวซีเมนต์เปลี่ยนเป็นสีเทาหม่นตามกาลเวลาเมื่อเจอสบู่ ไขมัน และฝุ่น ห้องน้ำที่ใช้ยาแนวสีขาวจึงเห็นเปลี่ยนสีเร็ว ถ้าอยากให้ดูสะอาดนาน ใช้สีเทาอ่อน เบจ หรือสีใกล้เคียงกระเบื้อง

ลำดับงานยาแนวซีเมนต์ที่ควรเห็นหน้างาน

1. รอปูนกาวใต้กระเบื้องเซ็ตตัวก่อน พื้นทั่วไปมักรออย่างน้อย 24 ชั่วโมง ถ้ากดแผ่นแล้วยังขยับ ยังไม่พร้อม
2. ขูดปูนกาวที่ล้นขึ้นมาในร่องออก ให้ร่องลึกอย่างน้อยราวสองในสามของความหนาแผ่น ร่องตื้นคือสาเหตุที่ยาแนวหลุดเป็นแผ่นบางๆ
3. ปัดฝุ่นและพรมน้ำในร่องพอหมาด ไม่ให้มีน้ำขัง กระเบื้องดินเผาหรือพื้นที่ร้อนแดดดูดน้ำจากยาแนวเร็ว ทำให้ผงแป้งไม่แข็ง
4. ผสมยาแนวตามอัตราน้ำข้างถุง ตั้งทิ้งไว้ราว 5-10 นาทีแล้วคนอีกรอบ ถ้าผู้ผลิตกำหนดไว้ ห้ามเติมน้ำเพิ่มตอนเนื้อเริ่มแข็ง
5. ปาดด้วยเกรียงยางทำมุมเฉียงกับร่อง อัดให้เต็ม แล้วปาดส่วนเกินออกในแนวทแยง เพื่อไม่ให้ขอบยางดึงยาแนวออกจากร่อง
6. รอจนผิวยาแนวเริ่มด้าน (มักราว 15-30 นาที แล้วแต่อากาศ) จึงเช็ดด้วยฟองน้ำบิดหมาด ล้างฟองน้ำบ่อยๆ
7. คราบฝ้าบนผิวกระเบื้องที่เหลือ เช็ดออกด้วยผ้าแห้งในวันเดียวกัน ทิ้งข้ามวันจะขัดยาก
8. ห้ามเดินและห้ามโดนน้ำตามเวลาที่ถุงระบุ ห้องน้ำควรงดใช้ฝักบัวอย่างน้อย 2-3 วัน แล้วค่อยเคลือบ

ข้อ 2 กับข้อ 6 คือจุดที่งานเสียบ่อยที่สุด ถ้ายืนดูช่างได้แค่ช่วงเดียว ให้ดูช่วงขูดร่องกับช่วงเช็ดฟองน้ำ

ข้อผิดพลาดที่พบบ่อยตอนยาแนว

• ผสมน้ำเหลวเกินเพราะอยากให้ปาดง่าย ผลคือหดตัวและแตกเป็นเส้น ผสมให้ข้นพอปั้นได้ตามข้างถุง
• ล้างยาแนวส่วนเกินเร็วเกินไป ใช้ฟองน้ำที่เปียกมากแล้วดึงยาแนวออกจากร่อง ปล่อยให้ยาแนวเริ่มแข็งตัวพอสมควรก่อนเช็ด
• ล้างด้วยน้ำเยอะจนยาแนวสีด่าง สีที่หายไปจากผิวทำให้ร่องเป็นลายเมฆ
• ไม่รอปูนกาวแห้งก่อนยาแนว ดูเวลาของปูนกาวที่ใช้ มักอย่างน้อย 24 ชั่วโมงสำหรับพื้น

อีพอกซี เมื่อไรคุ้มกับราคา

อีพอกซีทำจากเรซินสองส่วนผสมกัน ไม่ดูดน้ำ แทบไม่เปื้อน ไม่ต้องเคลือบ และทนสารทำความสะอาดได้ดี Archtoolbox เรียกว่าแทบกันคราบได้ทั้งหมด เหมาะกับพื้นห้องน้ำ ห้องครัว ห้องซักล้าง หรือบริเวณที่น้ำมันและน้ำกระเด็นบ่อย

ข้อจำกัดคือช่างต้องคุ้นเคย เพราะอีพอกซีแข็งตัวเร็วหลังผสมและเช็ดทำความสะอาดยาก ถ้าปาดทิ้งไว้นานผิวกระเบื้องมีฟิล์มติดและขัดยาก ผลงานจากช่างที่ไม่ชินอาจดูเป็นพลาสติกหรือสีไม่เสมอกัน Archtoolbox ระบุเรื่องนี้ไว้ตรงๆ ว่างานอีพอกซีที่ไม่ดีดูเหมือนพลาสติก ถ้าจะใช้ ให้ถามช่างว่าเคยทำกี่งาน และขอดูภาพงานเก่า

อีพอกซีไม่ได้แก้ปัญหาร่องที่เปียกชื้นจากใต้ผิว ถ้าน้ำซึมจากกันซึมเสื่อม ยาแนวอีพอกซีไม่ช่วย ดู ซ่อมกระเบื้องร่อน สำหรับสาเหตุที่ต้องเช็กก่อน

รอยต่อที่ไม่ควรยาแนวด้วยซีเมนต์

ยาแนวซีเมนต์ไม่ยืดหยุ่น ถ้าใช้ในรอยต่อที่ขยับ จะแตกร้าวและหลุด CTASC แนะนำว่ารอยต่อระหว่างขอบอ่างอาบน้ำกับกระเบื้องผนังไม่ควรอุดด้วยยาแนวซีเมนต์ ให้ใช้ซีลแลนท์ยืดหยุ่นตามมาตรฐาน ASTM C920 แทน หลักเดียวกันใช้กับมุมผนังต่อพื้น รอยต่อผนังกับผนัง และรอยต่อพื้นที่เว้นตามแนวรอยต่อโครงสร้าง ซีลแลนท์ซิลิโคนสำหรับห้องน้ำมีสีให้เลือกใกล้เคียงยาแนว ควรเลือกชนิดกันเชื้อรา

เลือกสีให้เหมาะ

• ห้องน้ำ: เทาอ่อนหรือเบจ ซ่อนคราบสบู่ได้ดี
• พื้นห้องครัว: เทากลางหรือสีใกล้พื้น ไม่ใช้ขาวล้วน
• กระเบื้องลายไม้: ยาแนวโทนเดียวกับสีไม้ ร่องเล็กกลืนไปกับลาย
• กระเบื้องขาวล้วน: ถ้าต้องการลายตารางให้ใช้เทา ถ้าต้องการเรียบให้ใช้ขาวอมเทา ถ้าเป็นห้องน้ำให้ใช้อีพอกซีเพื่อลดการเหลือง

ถ้ากำลังเลือกกระเบื้องควบคู่กัน ดู พื้นฐานการปูกระเบื้อง และ วิธีเลือกพื้นบ้าน เพื่อเทียบขนาดแผ่นกับความกว้างร่อง แผ่นใหญ่ใช้ร่องแคบได้ แผ่นเล็กต้องการร่องมากกว่าเพื่อรับการขยับ

ดูแลและซ่อมยาแนว

1. เคลือบยาแนวซีเมนต์หลังแห้งตามเวลาที่ผู้ผลิตกำหนด ซ้ำทุก 1-2 ปีในห้องที่เปียกบ่อย
2. เช็ดน้ำหกค้างไม่ให้ขังในร่อง
3. ล้างด้วยน้ำยาที่ไม่เป็นกรดแรง กรดแรงกัดยาแนวซีเมนต์ให้หลวมและเป็นรู
4. แปรงขนอ่อนถูร่องเฉพาะจุด ถ้ามีเชื้อราให้ใช้น้ำยากำจัดราสำหรับห้องน้ำ
5. ยาแนวที่แตกเป็นเส้นหรือหลุดเป็นช่วง ขูดออกประมาณครึ่งความลึกร่องแล้วยาแนวใหม่ ไม่ปาดทับ

ก่อนตกลงชนิดยาแนวกับช่างถามสิ่งนี้

• ร่องกระเบื้องกว้างกี่มิลลิเมตร และยาแนวชนิดนี้รองรับความกว้างนั้นหรือไม่
• ซื้อยาแนวยี่ห้อและสีอะไร ขอดูตัวอย่างแห้งจริงไม่ใช่ภาพในแค็ตตาล็อก
• รวมน้ำยาเคลือบและการเคลือบหลังยาแนวแล้วหรือไม่
• รอยต่อมุมผนังและขอบอ่างใช้ซีลแลนท์ชนิดอะไร
• ถ้าเลือกอีพอกซี ช่างเคยทำพื้นที่ขนาดเท่านี้มาก่อนหรือไม่ และมีคนช่วยล้างเสร็จภายในเวลาที่กำหนด

ถ้าห้องที่ต้องยาแนวเป็นห้องน้ำหรือครัวที่ใช้ทุกวัน อีพอกซีสีเทาอ่อนมักคุ้มกว่าเสียเวลาขัดร่องซีเมนต์ทุกปี ส่วนห้องนั่งเล่นหรือห้องนอนที่ไม่เปียก ยาแนวซีเมนต์ชนิดที่เหมาะกับร่องและเคลือบให้ถูกก็เพียงพอ