ก่อนปูกระเบื้อง ต้องเช็กอะไรบ้าง: พื้นรองรับ ปูนกาว ยาแนว และความทนทาน

กระเบื้องที่อยู่ได้สิบปีโดยไม่โปร่ง ไม่ร่อน ขึ้นกับสามอย่างที่มองไม่เห็นหลังปูเสร็จ คือพื้นรองรับที่แห้งและเรียบ ปูนกาวที่ถูกชนิด และกาวที่เต็มหลังแผ่น พอร์ซเลนแผ่นละหลายร้อยบาทก็เคาะแล้วโปร่งได้ ถ้ากาวไม่เต็มหลังแผ่น เพราะปัญหามักอยู่ใต้แผ่น เช็กลิสต์ด้านล่างเรียงตามลำดับที่ควรคิดจริงก่อนเรียกช่างเข้าหน้างาน

สามคำถามที่ต้องตอบก่อนเลือกลายกระเบื้อง

ก่อนเดินร้านวัสดุ ให้ตอบสามข้อนี้ให้ได้ เพราะคำตอบจะกำหนดชนิดแผ่น ชนิดกาว และงบไปพร้อมกัน

1. พื้นเดิมเป็นอะไร คอนกรีตเทใหม่ กระเบื้องเก่า พื้นไม้ หรือพื้นสำเร็จรูปบนโครงเหล็ก แต่ละแบบเตรียมผิวไม่เหมือนกัน
2. พื้นนี้โดนน้ำหรือแดดไหม ห้องน้ำ ระเบียง ลานจอดรถ และครัวที่ล้างพื้นบ่อยต้องการกาวและแผ่นอีกเกรดหนึ่ง
3. ความสูงพื้นเพิ่มได้อีกกี่เซนติเมตร ถ้าประตูเดิมเหลือช่องใต้บานแค่ 1 ซม. การปูทับต้องตัดบานประตูด้วย

คอนกรีตเทใหม่ต้องรอให้หดตัวและคายความชื้นก่อน ระยะรอขึ้นกับความหนาและอากาศ ช่างหลายเจ้ารอราว 28 วันสำหรับพื้นบ้านทั่วไป พื้นกระเบื้องเดิมให้เคาะทุกแผ่น แผ่นที่โปร่งต้องรื้อซ่อมก่อน อ่านขั้นตอนได้ใน วิธีซ่อมกระเบื้องร่อน พื้นไม้หรือพื้นยกที่ยืนแล้วรู้สึกยวบ ไม่เหมาะกับกระเบื้องเลยจนกว่าจะเสริมโครงให้แข็ง เพราะกระเบื้องกับยาแนวไม่ยืดตาม

ตรวจพื้นรองรับ ความชื้น ความเรียบ และความลาด

ความชื้นในพื้นคอนกรีต

พื้นชั้นล่างของบ้านไทยมักติดดิน ความชื้นจากดินดันขึ้นมาได้ตลอดปี ASTM มีวิธีทดสอบแบบง่ายที่เรียกว่า plastic sheet method (ASTM D4263) คือเอาแผ่นพลาสติกใสปิดพื้นแล้วติดเทปรอบขอบให้สนิท ทิ้งไว้ข้ามคืน ถ้าใต้แผ่นมีหยดน้ำหรือคอนกรีตดำคล้ำขึ้น แปลว่ายังมีความชื้นขึ้นมา วิธีนี้บอกได้แค่ว่ามีหรือไม่มี ไม่ได้บอกปริมาณ แต่ก็พอใช้ตัดสินว่าควรรอต่อหรือควรทากันซึมใต้กระเบื้อง

ความเรียบ

วางไม้บรรทัดตรงยาว 2 เมตรบนพื้นหลายทิศ ช่องว่างใต้ไม้ที่เกินราว 3 มม. จะทำให้ขอบแผ่นเหลื่อมกัน ยิ่งแผ่นใหญ่ยิ่งเห็นชัด แผ่น 60x120 ซม. บนพื้นที่เป็นแอ่ง ช่างต้องโปะกาวหนาเป็นจุดๆ ซึ่งนำไปสู่ปัญหากาวไม่เต็มหลังแผ่น ถ้าพื้นเป็นคลื่น ให้ปรับระดับด้วยปูนปรับระดับก่อน แยกเป็นงานหนึ่งในใบเสนอราคา

ความลาดของพื้นเปียก

พื้นห้องน้ำโซนเปียกต้องลาดไปทางตะแกรงน้ำทิ้ง ช่างไทยนิยมลาดราว 1 ซม. ต่อระยะ 1 เมตร ทดสอบง่ายๆ คือเทน้ำครึ่งขัน น้ำต้องไหลถึงท่อเองโดยไม่ต้องกวาด และไม่มีแอ่งเล็กๆ หน้าประตู

พื้นเปียกต้องกันซึมก่อน และต้องทดสอบขังน้ำ

ห้องน้ำ ระเบียง และดาดฟ้าที่ไม่กันซึม จะให้น้ำซึมผ่านร่องยาแนวลงไปในพื้นคอนกรีต แล้วไปโผล่เป็นคราบที่ฝ้าชั้นล่าง ยาแนวไม่ได้กันน้ำ ร่องซีเมนต์ทั่วไปดูดน้ำได้ ชั้นที่กันน้ำจริงคือชั้นกันซึมใต้กาว

ลำดับที่ควรเห็นในห้องน้ำชั้นบน

1. ทำความสะอาดพื้น อุดรอยร้าวและรอบท่อที่เจาะทะลุพื้น
2. ทากันซึมชนิดทาอย่างน้อยสองชั้น สลับทิศทาง ตามความหนาที่ผู้ผลิตกำหนด
3. ยกขอบกันซึมขึ้นผนังโดยรอบ โซนฝักบัวควรขึ้นสูงกว่าโซนแห้ง และเสริมตาข่ายที่มุมผนังกับพื้น
4. ทดสอบขังน้ำสูงราว 3-5 ซม. ทิ้งไว้ 24-48 ชั่วโมง แล้วขึ้นไปดูฝ้าชั้นล่างว่าไม่มีรอยชื้น
5. ผ่านแล้วจึงปูกระเบื้อง ระวังไม่ให้เครื่องมือขูดชั้นกันซึมขาด

เซรามิกหรือพอร์ซเลน ดูที่ค่าดูดซึมน้ำ

ตัวเลขที่แยกสองชนิดนี้ออกจากกันคือการดูดซึมน้ำ This Old House สรุปเกณฑ์ไว้ว่าพอร์ซเลนดูดน้ำน้อยกว่า 0.5% ของน้ำหนักแผ่น ส่วนเซรามิกดูดตั้งแต่ 0.5% ขึ้นไป พอร์ซเลนจึงใช้ได้ทั้งภายในและภายนอก รวมถึงพื้นและผนังโซนฝักบัว ส่วนเซรามิกเหมาะกับงานภายใน โดยเฉพาะผนังห้องน้ำและพื้นห้องแห้ง

ชนิด	การดูดซึมน้ำ	ใช้ได้ดี	ข้อสังเกต
เซรามิก	ตั้งแต่ราว 0.5% ขึ้นไป	ผนังห้องน้ำ พื้นห้องนอน ห้องนั่งเล่น	ตัดง่าย ราคาต่ำกว่า ไม่ควรใช้ภายนอก
พอร์ซเลน	ต่ำกว่า 0.5%	พื้นห้องน้ำ ระเบียง ลานจอดรถ ห้องครัว	เนื้อแน่น กาวทั่วไปยึดได้ไม่ดี ต้องใช้กาวเกรดสูงขึ้น
แกรนิโต (พอร์ซเลนเนื้อเดียว)	ต่ำมาก	พื้นที่เดินเยอะ พื้นภายนอก	ผิวขัดมันลื่นเมื่อเปียก เลือกผิวด้านสำหรับพื้นเปียก

ความลื่นเป็นอีกเรื่องที่ต้องถามเพิ่ม พื้นห้องน้ำ ระเบียง และทางลาดหน้าบ้าน ควรใช้ผิวด้านหรือผิวมีลาย ถ้าบ้านมีผู้สูงอายุ ขอให้ร้านแสดงค่าความต้านทานการลื่นของรุ่นที่เลือก อย่าดูแค่ด้วยตา

ขนาดแผ่นกำหนดความยากของงาน

แผ่นใหญ่ดูโปร่ง ร่องน้อย แต่ต้องการพื้นเรียบกว่า กาวมากกว่า และช่างที่มีมือชำนาญกว่า ข้อพิจารณาละเอียดเรื่องสัดส่วนห้องอยู่ใน ขนาดกระเบื้องปูพื้น

ขนาดแผ่น	เหมาะกับ	สิ่งที่ต้องระวัง
30x30 ซม. หรือเล็กกว่า	พื้นห้องน้ำที่ต้องทำความลาด	ร่องเยอะ ใช้ยาแนวมาก ขัดร่องบ่อย
60x60 ซม.	ห้องนั่งเล่น ห้องนอน คอนโด	พื้นต้องเรียบพอสมควร ช่างทั่วไปทำได้
60x120 ซม. ขึ้นไป	ห้องโถง พื้นที่เปิดโล่ง	ต้องทากาวสองหน้า ใช้คลิปปรับระดับ แผ่นหักง่ายตอนยก

แผ่นยาวแบบลายไม้ 20x120 ซม. มักโก่งกลางแผ่นเล็กน้อยจากการเผา ถ้าปูเหลื่อมกันครึ่งแผ่น ขอบจะยกขึ้นเห็นชัด ช่างจึงมักเหลื่อมแค่ราวหนึ่งในสามของความยาวแผ่น

อ่านรหัสบนถุงปูนกาวให้เป็น

ถุงปูนกาวมีรหัสตามมาตรฐานยุโรป EN 12004 พิมพ์ไว้ คู่มือการเลือกกาวของ Sika อธิบายความหมายไว้ตรงไปตรงมา

รหัส	ความหมาย	ใช้เมื่อไร
C1	กาวซีเมนต์มาตรฐาน แรงยึดดึงไม่ต่ำกว่า 0.5 MPa	เซรามิกแผ่นเล็กถึงกลาง ภายในอาคาร
C2	กาวซีเมนต์คุณภาพสูง แรงยึดดึงไม่ต่ำกว่า 1.0 MPa	พอร์ซเลน แกรนิโต แผ่นใหญ่
T	ลดการไหลย้อย	ผนัง แผ่นหนัก
E	เวลาเปิดหน้านานขึ้น (ราว 30 นาที)	ห้องร้อน พื้นที่กว้าง
S1 / S2	ยืดหยุ่นได้ (S1 อย่างน้อย 2.5 มม. / S2 อย่างน้อย 5 มม.)	ภายนอก ปูทับกระเบื้องเดิม ผนังยิปซัม

ในคู่มือเดียวกัน Sika แนะนำกาวกลุ่ม C2TE S1 สำหรับงานภายนอก ปูทับกระเบื้องเดิม และผนังเบา ขณะที่ C1 จำกัดไว้กับเซรามิกในร่ม กฎง่ายๆ คือ ถ้าเป็นพอร์ซเลน แผ่นด้านยาวเกิน 60 ซม. หรือโดนแดด ให้ข้าม C1 ไปเลย รายละเอียดการเลือกกาวทีละกรณีอยู่ใน ปูนกาวกระเบื้อง

กาวต้องเต็มหลังแผ่นแค่ไหนถึงพอ

TileLetter ของสมาคมผู้รับเหมากระเบื้องสหรัฐฯ (NTCA) อธิบายว่าเสียงโปร่งเวลาเคาะเกิดจากกาวหลุดออกจากชั้นล่าง หรือจากการปูแบบโปะกาวเป็นจุด (spot bonding) ที่ทิ้งโพรงอากาศใต้แผ่น เกณฑ์ที่อ้างถึงคือพื้นภายในบ้านส่วนที่แห้งต้องมีกาวสัมผัสหลังแผ่นอย่างน้อย 80% ส่วนพื้นเปียก พื้นภายนอก และพื้นเชิงพาณิชย์ต้องถึง 95% และขอบกับมุมแผ่นต้องมีกาวเต็ม

ช่างไทยจำนวนไม่น้อยยังปูแบบโปะกาวห้าจุดที่มุมและกลางแผ่น เร็วและประหยัดกาว แต่ได้กาวสัมผัสไม่ถึงครึ่ง วิธีที่ถูกคือ

1. ตวัดกาวบนพื้นด้วยเกรียงหวีฟันขนาดตามแผ่น แผ่น 60x60 ซม. มักใช้ฟันราว 10-12 มม.
2. ลากเกรียงทิศทางเดียว ไม่วนเป็นวงกลม เพื่อให้อากาศออกได้ตอนกดแผ่น
3. แผ่นใหญ่หรือพื้นภายนอก ทากาวบางๆ ที่หลังแผ่นด้วย (back buttering)
4. วางแผ่นแล้วกดพร้อมขยับตั้งฉากกับแนวร่องกาวเล็กน้อย
5. แผ่นแรกของทุกห้อง ยกขึ้นดูหลังแผ่น ถ้ากาวติดไม่ทั่ว ให้เพิ่มขนาดฟันเกรียงหรือปรับวิธีกด
6. ปาดกาวทีละพื้นที่ที่วางแผ่นทัน ถ้าแตะผิวกาวแล้วไม่ติดนิ้ว แปลว่าผิวแห้งแล้ว ต้องขูดทิ้งแล้วปาดใหม่

วางผังก่อนลงกาวแผ่นแรก

1. หาแนวที่สายตาเห็นมากที่สุด เช่นแนวประตูทางเข้าหรือแนวเคาน์เตอร์ ใช้เป็นเส้นหลัก
2. วางแผ่นแห้งไล่จากเส้นหลักไปถึงผนังทั้งสองด้าน ดูว่าเศษที่ต้องตัดชิดผนังแคบกว่าครึ่งแผ่นหรือไม่ ถ้าแคบ ให้เลื่อนจุดเริ่มครึ่งแผ่น เศษสองข้างจะเท่ากันและกว้างขึ้น
3. ห้องน้ำ ให้จัดร่องพื้นให้ตรงกับร่องผนังและวางตำแหน่งตะแกรงน้ำทิ้งให้อยู่กลางแผ่นหรือตรงจุดตัดร่อง จะตัดแผ่นสวยกว่า
4. เว้นร่องขยายตัวรอบผนังทุกด้านราว 5 มม. ซ่อนใต้บัวเชิงผนัง พื้นที่กว้างหรือโดนแดดต้องมีรอยต่อขยายตัวกลางพื้นตามที่ผู้ผลิตกำหนด แล้วอุดด้วยซีลแลนท์ยืดหยุ่น ไม่ใช้ยาแนวแข็ง

ผนังต่างจากพื้นตรงไหน

แรงโน้มถ่วงทำให้งานผนังมีจุดต้องระวังเพิ่ม เริ่มปูจากเส้นระดับที่ยิงเลเซอร์ไว้ ไม่เริ่มจากพื้น เพราะพื้นห้องน้ำลาดอยู่แล้ว ใช้ไม้ตรงยึดผนังรองแถวที่สอง ปูขึ้นไปจนเสร็จ แล้วค่อยกลับมาตัดแถวล่างสุดให้รับกับความลาดพื้น

ผนังปูนฉาบใหม่ต้องแห้งก่อนปู ผนังยิปซัมหรือไฟเบอร์ซีเมนต์ต้องใช้กาวกลุ่ม S1 ตามที่ Sika แนะนำ และควรใช้กาวรหัส T สำหรับแผ่นหนักเพื่อไม่ให้แผ่นไหลลงก่อนกาวเซ็ต รูปลั๊ก วาล์ว และก๊อก ต้องเจาะแผ่นก่อนติดทุกครั้ง การเจาะหลังติดเสี่ยงทั้งแผ่นแตกและเจาะโดนท่อ

ประมาณปริมาณวัสดุจากขนาดห้อง

ตัวอย่างห้องน้ำ 2x2.5 เมตร พื้น 5 ตร.ม. ผนังปูสูง 2.4 เมตร รอบห้อง 9 เมตร หักประตู 0.8x2 เมตร ได้ผนังราว 20 ตร.ม.

รายการ	วิธีคิด	ปริมาณโดยประมาณ
กระเบื้องพื้น	5 ตร.ม. + เผื่อ 10-15%	5.5-6 ตร.ม.
กระเบื้องผนัง	20 ตร.ม. + เผื่อ 10%	ราว 22 ตร.ม.
ปูนกาว	ราว 4-6 กก./ตร.ม. ตามฟันเกรียงและความเรียบพื้น	100-150 กก. (ถุง 20 กก. 5-8 ถุง)
ยาแนว	ขึ้นกับขนาดแผ่นและร่อง	ดูวิธีคิดใน ยาแนวกระเบื้อง

ลายทแยงหรือก้างปลาให้เผื่อเศษ 15-20% ซื้อกระเบื้องล็อตเดียวกันให้ครบทั้งงาน เพราะสีและขนาดจริงต่างล็อตกันเล็กน้อย แล้วเก็บแผ่นเหลือไว้ 3-5 แผ่นสำหรับซ่อมในอนาคต รุ่นที่เลิกผลิตแล้วหาซื้อซ้ำแทบไม่ได้

ก่อนจ้างช่างถามสิ่งนี้ และตรวจอะไรตอนรับงาน

คำถามที่ควรได้คำตอบชัดก่อนตกลงราคา

• ใช้ปูนกาวรหัสอะไร ยี่ห้อไหน และจะใช้ทากาวสองหน้ากับแผ่นใหญ่หรือไม่
• ปูเต็มหลังแผ่นหรือโปะเป็นจุด (ถ้าตอบว่าโปะจุด ให้ตกลงกันใหม่)
• ราคารวมการรื้อพื้นเดิม ปรับระดับ กันซึม และทดสอบขังน้ำหรือไม่
• เว้นรอยต่อขยายตัวตรงไหน ใช้วัสดุอะไรอุด
• รับประกันกระเบื้องโปร่งกี่ปี และซ่อมโดยไม่คิดค่าแรงหรือไม่

ตอนรับงาน ใช้ตารางนี้เดินตรวจทั้งห้อง

รายการตรวจ	วิธีตรวจ	ผ่านเมื่อ
กระเบื้องโปร่ง	เคาะด้วยด้ามไขควงทั่วทุกแผ่น โดยเฉพาะมุมและขอบ	เสียงทึบเท่ากันทั้งห้อง
ขอบแผ่นเหลื่อม	ลูบมือหรือวางเหรียญข้ามร่อง	ไม่สะดุดมือ
ความลาดพื้นเปียก	เทน้ำครึ่งขัน	น้ำไหลถึงท่อเอง ไม่ขัง
แนวร่อง	เล็งตามแนวร่องยาวทั้งสองทิศ	ตรงและกว้างเท่ากัน
ยาแนว	ส่องไฟฉายเฉียงๆ	ไม่มีรูเข็มหรือร่องตื้น
รอยต่อขอบผนังและขอบอ่าง	ดูวัสดุที่อุด	เป็นซีลแลนท์ยืดหยุ่น ไม่ใช่ยาแนวแข็ง

ถ้าพบแผ่นโปร่งในช่วงรับประกัน ให้แจ้งช่างเป็นข้อความพร้อมรูปและตำแหน่ง ส่วนพื้นที่มีรอยร้าวลามผ่านหลายแผ่นเป็นแนวยาว หรือพื้นทรุดเป็นแอ่ง ให้วิศวกรโยธาดูโครงสร้างก่อน ปูแผ่นใหม่ทับไปก็จะแตกตามแนวเดิม