เลี้ยงเต่าสำหรับมือใหม่ วิธีดูแลตู้ แสง UVB และเรื่องต้องรู้ก่อนซื้อ

เต่าตัวเล็กในกะละมังหรือตู้ปลาทรงกลมที่เห็นตามตลาดนัดไม่ใช่สภาพที่เต่าจะอยู่ได้ยาว เต่าเป็นสัตว์ที่เลี้ยงกันเป็นสิบปี ต้องการน้ำหรือพื้นที่กว้าง ไฟให้ความร้อน แสง UVB และเจ้าของที่ล้างมือทุกครั้งหลังแตะ ถ้าเตรียมสี่อย่างนี้ไม่ได้ ให้ชะลอการซื้อไว้ก่อน

เต่าที่ขายกันมีสองแบบ และดูแลไม่เหมือนกัน

ก่อนถามว่าเลี้ยงอย่างไร ต้องรู้ว่าตัวที่อยู่ตรงหน้าเป็นเต่าน้ำหรือเต่าบก เพราะตู้ อาหาร และอุณหภูมิต่างกัน

หัวข้อ	เต่าน้ำและกึ่งน้ำ	เต่าบก (tortoise)
ที่อยู่	น้ำลึกพอให้ว่ายเต็มตัว บวกที่แห้งสำหรับอาบแดด	พื้นที่แนวราบกว้าง วัสดุปูพื้นเป็นดินหรือเม็ดอัลฟัลฟา
ระบบกรอง	จำเป็น Merck ระบุว่าการกรองและเติมอากาศลดของเสียและเชื้อโรค	ไม่ต้องมี แต่ต้องมีชามน้ำตื้น
แสงความร้อน	ไฟอาบแดดเหนือที่แห้ง และ UVB	ไฟอาบแดดและ UVB เช่นกัน
อาหารหลัก	ตามชนิด มักเป็นอาหารเม็ดสำหรับเต่าบวกผักและโปรตีนตามวัย	หญ้า พืชใบเขียว ผักที่มีออกซาเลตต่ำ
ปัญหาที่พบบ่อย	น้ำเสีย เชื้อโรคในน้ำ แสงไม่พอ	แคลเซียมไม่พอ ความชื้นไม่เหมาะ ตัวใหญ่เกินที่

Merck แจ้งว่าเต่าน้ำและเต่ากึ่งน้ำกินอาหาร ผสมพันธุ์ และสื่อสารกันใต้น้ำ จึงต้องมีน้ำพอให้ดำลงไปได้เต็มตัว ขณะที่เต่าบกต้องการพื้นที่แนวราบมากกว่าสัตว์ที่ปีนต้นไม้ ตอบคำถามนี้ก่อนซื้อ แล้วค่อยไปต่อเรื่องตู้

ก่อนเสียเงินซื้อ ตอบสี่ข้อนี้ให้ได้

Merck ยกตัวอย่างอายุของเต่าไว้ในตาราง เช่น เต่ากล่องตะวันออก 25 ถึง 50 ปี และเต่าเสือดาว 50 ปีขึ้นไป ตัวเลขนี้เป็นของสองชนิดนี้ แต่สะท้อนว่าเต่าหลายชนิดอยู่ยาวกว่าเจ้าของหลายคนจะเลี้ยงต่อได้

1. บ้านมีที่สำหรับตู้หรือบ่อที่โตขึ้นสามถึงห้าเท่าของตอนซื้อหรือไม่ เต่าที่เห็นขนาดฝ่ามือวันนี้โตเร็ว Merck เตือนว่าเต่าที่อยู่ในภาชนะเล็กไม่ได้ตัวเล็กตามภาชนะ ลูกเต่าโตขึ้นอย่างรวดเร็ว
2. ค่าไฟและระบบกรองรายเดือนรับไหว ไฟอาบแดด ไฟ UVB และปั๊มกรองต้องเปิดตามเวลาทุกวัน
3. เตรียมสัตวแพทย์ไว้ก่อนซื้อ Merck แนะนำให้ปรึกษาสัตวแพทย์ที่เข้าใจสัตว์เลื้อยคลานหรือผู้เลี้ยงที่มีประสบการณ์เรื่องที่อยู่ของชนิดนั้น
4. คนในบ้านรับความเสี่ยงเชื้อซัลโมเนลลาได้ ดูหัวข้อเฉพาะด้านล่าง ถ้ามีเด็กเล็กหรือผู้สูงอายุ ให้ตอบข้อนี้ให้ละเอียดที่สุด

ในเรื่องที่มา Merck ระบุว่าเต่าที่เพาะเลี้ยงในฟาร์ม มักมีสุขภาพดีกว่าเต่าที่จับจากธรรมชาติ ซื้อจากผู้เพาะที่ตรวจสอบได้และเก็บใบเสร็จ เอกสารพ่อแม่พันธุ์ หรือใบอนุญาตที่เกี่ยวข้องไว้ ถ้าผู้ขายตอบไม่ได้ว่าจับมาจากไหน ให้ถือว่ามีความเสี่ยงทั้งเรื่องสุขภาพและกฎหมาย

ชนิดไหนติดข้อกฎหมายสัตว์ป่า

เต่าไทยหลายชนิดถูกคุ้มครองตามกฎหมายสัตว์ป่า ส่วนเต่านำเข้ามีทั้งชนิดที่ขายเสรีและชนิดที่ต้องขออนุญาตนำเข้า รายชื่อเปลี่ยนตามประกาศ จึงควรตรวจชื่อวิทยาศาสตร์ของเต่าที่จะซื้อกับกรมอุทยานแห่งชาติ สัตว์ป่า และพันธุ์พืช หรือสำนักงานปศุสัตว์ ก่อนตกลงราคา

ข้อเดียวที่ยืนยันได้จากหน้าที่เปิดอ่านคือ กรมทรัพยากรทางทะเลและชายฝั่งสรุปว่า พ.ร.บ.สงวนและคุ้มครองสัตว์ป่า พ.ศ. 2562 เพิ่มบทลงโทษเรื่องล่า ค้า และครอบครองสัตว์ป่าสงวนและคุ้มครอง โดยสัตว์ทะเลที่อยู่ในกลุ่มนี้รวมเต่าทะเล และระบุโทษจำคุก 5 ถึง 10 ปี ปรับ 0.5 ถึง 1.0 ล้านบาท หรือทั้งจำทั้งปรับ จึงไม่ควรซื้อ เก็บ หรือรับเต่าทะเลมาเลี้ยงไม่ว่ากรณีใด

สำหรับเต่าบกและเต่าน้ำจืดชนิดอื่น ให้ทำสามอย่าง คือ ถามชื่อวิทยาศาสตร์จากผู้ขาย ค้นชื่อนั้นในบัญชีสัตว์ป่าคุ้มครองล่าสุด และขอเอกสารซื้อขายที่ระบุแหล่งที่มา ถ้าผู้ขายไม่ให้ข้อมูลข้อใดข้อหนึ่ง ไม่ควรซื้อ

ตู้และบ่อ ขนาดเท่าไรถึงไม่คับ

Merck เขียนชัดว่าตู้ปลาทรงกลมหรืออ่างเล็กไม่เพียงพอสำหรับเต่าทุกอายุและทุกขนาด และไม่ให้เลี้ยงแออัดเพราะเต่าต้องแย่งอาหาร น้ำ และที่อาบแดด ตัวเลขขั้นต่ำของตู้ไม่ได้อยู่ในหน้านั้น ผู้เลี้ยงเต่าน้ำมักใช้กฎคร่าวๆ ว่าให้น้ำราว 15 ลิตรต่อความยาวกระดอง 1 เซนติเมตร เช่น เต่ากระดอง 10 เซนติเมตรควรมีน้ำราว 150 ลิตร ตัวเลขนี้เป็นกฎปฏิบัติทั่วไป ไม่ใช่มาตรฐานที่ Merck กำหนด ใช้เป็นจุดเริ่มต้นแล้วถามสัตวแพทย์ที่ดูแลเต่าของคุณ

องค์ประกอบของตู้เต่าน้ำที่ตัดออกไม่ได้

• ความลึกของน้ำพอให้หมุนตัวและว่ายเต็มตัว
• เครื่องกรองแรงพอ Merck ระบุว่าการกรองและเติมอากาศช่วยลดของเสียอินทรีย์และเชื้อโรค
• ที่แห้งให้ขึ้นอาบแดด ใหญ่พอให้เต่าทุกตัวขึ้นพร้อมกันได้
• วัสดุพื้น ถ้าใช้ก้อนกรวดต้องใหญ่เกินกว่าที่เต่ากลืนได้ ตามที่ Merck แนะนำ
• ฝาครอบหรือขอบที่สูงพอ เพราะเต่าปีนออกได้ดีกว่าที่คิด

น้ำประปาในไทยมีคลอรีน Merck ระบุว่าเต่าทนน้ำที่มีคลอรีนได้พอสมควร และคลอรีนช่วยควบคุมแบคทีเรียและไวรัส แต่ผลระยะยาวยังไม่ชัด และอาจระคายตาเต่าที่ยังไม่เคยสัมผัส ถ้าเต่ามีอาการตาแดงหลังเปลี่ยนน้ำ ให้พักน้ำก่อนใส่ ส่วนเต่าบกต้องการที่ที่กว้างตามแนวราบ ตู้ทรงสูงเล็กน้อยไม่ช่วยอะไร

ไฟอบอุ่น UVB และอุณหภูมิ

ตัวเลขจาก Merck ที่ใช้ตั้งค่าตู้ได้เลยมีดังนี้

รายการ	ค่าจาก Merck	หมายเหตุสำหรับบ้านในไทย
ไฟอาบแดด	หลอด 50 ถึง 75 วัตต์ ห่างจากที่ขึ้นอาบแดดอย่างน้อย 18 นิ้ว (45 ซม.)	ใช้ตัวตั้งเวลา เปิดตอนกลางวัน
อุณหภูมิชนิดเขตร้อน	27 ถึง 38 องศาเซลเซียส	เต่ากึ่งน้ำชอบต่ำกว่าเล็กน้อย
UVB	หลอดฟลูออเรสเซนต์ช่วง 290 ถึง 320 นาโนเมตร ติดใกล้ที่อาบแดดราว 18 นิ้ว	แสงผ่านกระจกหรือพลาสติกถูกกรองเกือบหมด
เทอร์โมมิเตอร์	อย่างน้อยสองตัว ด้านเย็นและด้านร้อน	ไล่ระดับความร้อนในตู้
ฮีตเตอร์ใต้ตู้	ปิดไม่เกิน 30% ของพื้น	ใช้ตัวควบคุมอุณหภูมิ
หินร้อน	ไม่แนะนำ	ความร้อนไม่สม่ำเสมอ ทำให้ไหม้

ข้อควรระวังสำคัญคือ Merck เตือนว่าอุณหภูมิที่เกินขีดบนแค่ 10 องศาฟาเรนไฮต์ (ประมาณ 5 ถึง 6 องศาเซลเซียส) ก็อาจถึงตายในเต่าบางชนิด ในเดือนที่อากาศ 35 องศา ตู้กระจกหรือถังพลาสติกที่ตั้งกลางแดดทำให้น้ำร้อนจัดเร็วมาก ให้ตั้งตู้ในที่ร่ม มีเทอร์โมมิเตอร์ และให้เต่าเลือกด้านเย็นได้เสมอ

แสงแดดจริงดีกว่าหลอด Merck ระบุว่าหลอดสเปกตรัมเต็มไม่ทดแทนแสงแดด และการรับแสงแดดตรงในช่วงอบอุ่นร่วมกับหลอด UVB ในช่วงอื่น มักป้องกันโรคกระดูกจากขาดแคลเซียมได้ ถ้ามีลานที่ปลอดภัย ให้พาเต่าออกอาบแดดตรงสั้นๆ ในที่มีร่มให้หลบ ห้ามตั้งตู้ปิดทึบกลางแดด

อาหารและแคลเซียม

อาหารของเต่าแต่ละชนิดต่างกัน ใช้ชื่อชนิดเป็นหลัก ตัวเลขจาก Merck ในส่วนพืชกินพืชใช้กับเต่าบกที่กินพืชเป็นหลัก

• โปรตีนในอาหารสัตว์เลื้อยคลานกินพืชควรอยู่ราว 18 ถึง 22% โปรตีนสูงเกินไปเสี่ยงกรดยูริกสะสมและโรคเกาต์
• แคลเซียมควรอยู่ราว 1.4 ถึง 2.0% ฟอสฟอรัส 0.8 ถึง 1.0% ถ้าเป็นอาหารสด อัตราแคลเซียมต่อฟอสฟอรัสอย่างน้อย 1 ต่อ 1 และดีกว่าถ้า 2 ต่อ 1
• ผักผลไม้สดไม่ควรเกิน 50% ของอาหารทั้งหมด และผลไม้ไม่เกิน 5%
• อาหารเม็ดสำหรับสัตว์เลื้อยคลานกินพืชควรเป็น 25 ถึง 50% ของอาหาร
• ควรมีหญ้าแห้งคุณภาพดีหรือหญ้าสมุนไพร และเลือกผักที่มีออกซาเลตต่ำเพื่อลดความเสี่ยงนิ่ว
• ให้อาหารราว 1 ถึง 4% ของน้ำหนักตัวต่อวัน (คิดจากน้ำหนักแห้ง) และน้ำสะอาดตลอด

Merck ยังบอกว่าเต่ามักชอบอาหารสีแดงและสีเหลือง ซึ่งเป็นข้อสังเกตที่ช่วยล่อให้เต่าที่เบื่อกินผักเริ่มกิน

เต่าน้ำมักกินทั้งพืชและสัตว์ตามชนิด ให้ถามผู้เพาะหรือสัตวแพทย์ว่าชนิดของคุณควรเป็นอาหารเม็ดสำหรับเต่าน้ำสัดส่วนเท่าไร และโปรตีนเสริมอย่างไรตามวัย ให้อาหารตามเวลาเดิม แล้วเก็บอาหารที่เหลือภายในวัน เพราะ Merck แนะนำให้เก็บอาหารที่ไม่หมดทุกวัน

โรคกระดูกจากขาด UVB และแคลเซียม (metabolic bone disease) พบบ่อยในสัตว์เลื้อยคลานที่อาบแดดและเลี้ยงในร่ม อาการที่ Merck ระบุคือซึม ไม่อยากกิน และไม่อยากเคลื่อนไหว ถ้าเห็นอาการเหล่านี้ให้พาไปหาสัตวแพทย์ อย่าซื้อวิตามินดี 3 หรือแคลเซียมมาเสริมเอง Merck ให้ปรึกษาสัตวแพทย์ก่อน

เชื้อซัลโมเนลลา จัดการให้ปลอดภัยทั้งบ้าน

CDC ระบุว่าสัตว์เลื้อยคลานมักมีซัลโมเนลลาแม้ดูแข็งแรง และสัตวแพทย์ไม่สามารถรักษาไม่ให้เชื้อถูกขับออกมาได้ คนติดผ่านการสัมผัสตัวสัตว์ ที่อยู่อาศัย หรือน้ำในตู้ Merck ยกตัวเลขว่าลูกเต่าสัมพันธ์กับการติดเชื้อซัลโมเนลลาในทารกและเด็กราว 50,000 ถึง 80,000 รายต่อปี (ตัวเลขของสหรัฐอเมริกา) และสหรัฐห้ามขายเต่าที่กระดองยาวไม่ถึง 4 นิ้วมาตั้งแต่ปี 1975

ข้อปฏิบัติจาก CDC ที่ทำได้ทุกวัน

1. ล้างมือด้วยสบู่และน้ำไหลหลังให้อาหาร จับสัตว์ ทำความสะอาดตู้ และก่อนกินหรือดื่ม ถ้าไม่มีน้ำใช้เจลแอลกอฮอล์อย่างน้อย 60% ชั่วคราว
2. ไม่ใช้อ่างล้างจานหรือพื้นที่เตรียมอาหารล้างตู้หรืออุปกรณ์ ล้างนอกบ้านถ้าทำได้ ถ้าไม่ได้ให้ใช้อ่างซักผ้าหรืออ่างอาบน้ำ แล้วฆ่าเชื้อบริเวณนั้น
3. เทน้ำจากตู้ลงชักโครก ไม่ใช่ท่ออ่างล้างหน้า
4. เด็กอายุต่ำกว่า 5 ปี ไม่ควรจับสัตว์เลื้อยคลานหรือสัมผัสสิ่งแวดล้อมของมัน
5. ครัวเรือนที่มีเด็กเล็ก ผู้สูงอายุตั้งแต่ 65 ปี หรือผู้มีภูมิคุ้มกันอ่อนแอ CDC ไม่แนะนำให้เลี้ยง

ข้อที่ 5 ควรชั่งน้ำหนักให้จริงจัง ถ้าบ้านมีเด็กอายุต่ำกว่า 5 ปี การเลี้ยงเต่าอาจไม่ใช่การตัดสินใจที่ควรทำตอนนี้

ตารางงานดูแล ทำอะไรเมื่อไร

Merck ให้ความถี่หลักของการทำความสะอาดที่ใช้ได้เลย

ความถี่	งาน	ที่มา
ทุกวัน	เก็บอาหารที่เหลือ มูลและปัสสาวะ ตรวจอุณหภูมิทั้งสองด้านของตู้ ตรวจว่าไฟและเครื่องกรองทำงาน	Merck ให้เก็บอาหารเหลือทุกวัน
ทุกสัปดาห์	ล้างชามน้ำอย่างน้อยหนึ่งครั้ง เปลี่ยนน้ำบางส่วนของตู้เต่าน้ำตามคำแนะนำของผู้เพาะ	Merck: ล้างชามน้ำอย่างน้อยสัปดาห์ละครั้ง
ทุกเดือน	เปลี่ยนวัสดุพื้น เช็กหลอดไฟว่ายังสว่างและ UVB ยังไม่เสื่อม	Merck: เปลี่ยนพื้นอย่างน้อยเดือนละครั้ง
ทุก 3 เดือน	รื้อและฆ่าเชื้อตู้กับอุปกรณ์ทั้งหมด	Merck: อย่างน้อยทุก 3 เดือน
ทุกปี	ตรวจสุขภาพกับสัตวแพทย์สัตว์เลื้อยคลาน	แนวปฏิบัติทั่วไป

หลอด UVB เสื่อมกำลังรังสีก่อนที่แสงสีขาวจะดับ จึงต้องเปลี่ยนตามระยะที่ผู้ผลิตกำหนด ไม่ใช่รอให้หลอดดับ ตรวจฉลากหรือคู่มือของหลอดที่ใช้

งบโดยประมาณ

ตัวเลขนี้เป็นการประมาณจากร้านและผู้เลี้ยงในไทย ราคาจริงขึ้นกับชนิด ขนาด และยี่ห้อ

รายการ	ประมาณการ
ตัวเต่า (เพาะเลี้ยง)	หลักร้อยถึงหลักหมื่นบาทตามชนิด
ตู้หรือบ่อขนาดใหญ่	2,000 ถึง 10,000 บาท
เครื่องกรอง ฮีตเตอร์ ตัวควบคุม	1,500 ถึง 6,000 บาท
หลอดไฟอาบแดดและ UVB พร้อมโคม	1,000 ถึง 4,000 บาท
อาหารต่อเดือน	200 ถึง 800 บาท
ค่าตรวจสัตวแพทย์สัตว์เลื้อยคลาน	ตามอัตราโรงพยาบาลแต่ละแห่ง

ค่าไฟจากไฟอาบแดด ไฟ UVB และเครื่องกรองที่เปิดทุกวัน เป็นรายจ่ายที่ต้องนับด้วย ถ้างบรวมสำหรับตู้และอุปกรณ์ไม่ถึง ให้รอก่อนซื้อตัวเต่า

ก่อนซื้อเต่าตัวแรกกลับบ้าน

สถานการณ์ของคุณ	ทางที่เหมาะ
มีเด็กเล็กต่ำกว่า 5 ปี หรือผู้สูงอายุ 65 ปีขึ้นไปในบ้าน	ชะลอการเลี้ยงตามคำแนะนำของ CDC
ไม่มีที่วางตู้หรือบ่อที่ใหญ่ขึ้นตามอายุเต่า	ไม่ควรซื้อตอนนี้
ผู้ขายไม่บอกชนิดหรือแหล่งที่มา	ไม่ซื้อ ตรวจกฎหมายสัตว์ป่าก่อน
พร้อมเรื่องตู้ ไฟ UVB สัตวแพทย์ และค่าไฟ	เริ่มจากเต่าเพาะเลี้ยงชนิดที่ผู้เพาะอธิบายได้ละเอียด
อยากได้สัตว์เลี้ยงตัวเล็กที่ดูแลง่ายกว่า	เทียบกับ แฮมสเตอร์สำหรับมือใหม่ หรือ อาหารกระต่าย

ถ้าเลี้ยงสุนัขหรือแมวอยู่แล้ว ต้องกันสัตว์ทั้งสองชนิดออกจากพื้นที่ล้างตู้ และดูหัวข้อ ฝากสัตว์เลี้ยงที่ไหนดี ล่วงหน้า เพราะสถานที่ฝากหลายแห่งไม่รับเต่า และ คู่มือเลี้ยงแมวสำหรับมือใหม่ มีรายการเตรียมบ้านที่ช่วยจัดพื้นที่ปลอดภัยแยกสัตว์ได้ ก่อนตกลงรับเต่า ให้โทรถามสัตวแพทย์สัตว์เลื้อยคลานในจังหวัดเพื่อยืนยันว่ารับตรวจชนิดนี้ และถามค่าตรวจครั้งแรกไว้ล่วงหน้า