ประตูบานเลื่อน เลือกระบบราง กระจก และขนาดบาน ให้ใช้ไม่ฝืดไม่รั่ว

ประตูบานเลื่อนเลือกให้ถูกได้จากสามคำถาม คือช่องเปิดต้องโล่งแค่ไหน บานหนักเท่าไร และน้ำฝนกับยุงจะเข้าทางรางอย่างไร ถ้าตอบสามข้อนี้ได้ก่อนคุยกับช่าง ส่วนที่เหลืออย่างสีโครง ลายกระจก และมือจับเลือกทีหลังได้ ความผิดพลาดที่พบได้บ่อยคือเลือกจากหน้าตาแล้วมาพบทีหลังว่ารางล่างอุดจนบานฝืด หรือบานเปิดได้แค่ครึ่งเดียวทั้งที่คาดว่าจะโล่ง

รางล่าง รางแขวน หรือซ่อนผนัง ระบบรางกำหนดเกือบทุกอย่าง

ระบบ	ลักษณะ	ข้อดี	ข้อจำกัด
รางล่างล้อวิ่งบนราง	บานวางบนล้อ รางอยู่ที่พื้น (แบบที่พบมากที่สุด)	ราคาถูก ช่างทั่วไปทำได้ รับน้ำหนักบานได้ดี	รางสะสมฝุ่นและน้ำ ธรณีสูงทำให้สะดุดได้
รางแขวนบน	บานแขวนจากรางด้านบน ด้านล่างมีแค่ตัวนำร่อง	พื้นเรียบไม่มีราง ไม่สะดุดเก้าอี้รถเข็น	ต้องมีโครงรับน้ำหนักด้านบนแข็งแรง ราคาสูงกว่า
ซ่อนผนัง (pocket)	บานเลื่อนเข้าไปในช่องผนัง	เปิดได้โล่งเต็มช่อง ไม่เกะกะ	ต้องวางแผนตั้งแต่ก่อสร้างผนัง งานซ่อมยาก
บานพับเลื่อน (folding)	หลายบานพับซ้อนด้านข้าง	เปิดได้เกือบทั้งช่อง	ราง น้ำหนัก และราคาสูง ต้องการช่างเฉพาะ

บ้านทั่วไปที่ติดประตูออกระเบียงหรือสวน ใช้รางล่างแบบมีรูระบายน้ำที่ธรณีก็เพียงพอ ถ้าในบ้านมีผู้สูงอายุหรือผู้ที่เดินลำบาก รางแขวนที่พื้นเรียบคุ้มกว่าที่คิด ส่วนบานซ่อนผนังเหมาะกับห้องน้ำหรือห้องแต่งตัวที่พื้นที่หน้าบานสวิงไม่พอ แต่ต้องทำก่อนเทปูนหรือก่อผนัง

ช่องกว้าง 2.4 เมตร เปิดได้โล่งเท่าไรกับจำนวนบานต่างกัน

ประตูบานเลื่อน 2 บานเลื่อนผ่านกัน ได้พื้นที่เปิดจริงเพียงครึ่งเดียวของความกว้างรวม ช่องกว้าง 2.4 เมตรเปิดโล่งได้ราว 1.2 เมตร พอให้คนเดินสวนกันลำบาก ของใหญ่ผ่านไม่ได้

จำนวนบาน	ช่องกว้าง 2.4 ม. เปิดได้	เหมาะกับ
2 บานเลื่อน	ราว 1.2 ม. (50%)	ทางออกระเบียงทั่วไป
3 บาน (เลื่อนซ้อนสองราง)	ราว 1.6 ม. (67%)	ช่องกว้างที่ต้องการเปิดเกินครึ่ง
4 บาน (สองคู่ เปิดตรงกลาง)	ราว 1.2 ม. สองช่อง	ช่องกว้างมาก 3.6 ม. ขึ้นไป
บานพับเลื่อนทั้งชุด	85 ถึง 95%	อยากเชื่อมห้องกับระเบียงหรือสวน

ถ้าบานเดียวกว้างเกิน 1.2 ถึง 1.4 เมตร น้ำหนักจะเพิ่มและล้อสึกเร็ว ผู้ผลิตจะระบุน้ำหนักบานสูงสุดที่ล้อรับได้ ถามค่านี้ก่อนตกลงขนาดเสมอ

กระจกที่ควรใช้กับประตู และน้ำหนักบานที่ต้องคิด

กระจกหนา 1 มม. หนักราว 2.5 กก./ตร.ม. กระจกใส 6 มม. จึงหนักราว 15 กก./ตร.ม. บานสูง 2.4 เมตร กว้าง 1.2 เมตร พื้นที่ 2.88 ตร.ม. คิดน้ำหนักกระจกอย่างเดียวได้ดังนี้

ความหนากระจก	น้ำหนักต่อ ตร.ม.	น้ำหนักบานกระจกอย่างเดียว (2.88 ตร.ม.)
6 มม.	ราว 15 กก.	ราว 43 กก.
8 มม.	ราว 20 กก.	ราว 58 กก.
10 มม.	ราว 25 กก.	ราว 72 กก.

ยังไม่รวมโครงอลูมิเนียมหรือ uPVC และอุปกรณ์ ซึ่งเพิ่มอีกราว 8 ถึง 15 กก. ต่อบาน เมื่อรู้น้ำหนักรวมจึงเลือกล้อและรางให้เผื่อได้

ชนิดกระจกสำหรับบานที่คนเดินชนหรือเด็กวิ่งใส่ได้ ควรเป็นกระจกนิรภัย มาตรฐาน มอก. 965-2560 ว่าด้วยกระจกเทมเปอร์ ซึ่งผ่านการอบด้วยความร้อนจนเกิดความเค้นที่ผิว เมื่อแตกจะแตกเป็นเม็ดเล็ก และกำหนดให้กระจกหนาเกิน 4 มม. ต้องแตกเป็นชิ้นไม่น้อยกว่า 40 ชิ้นในการทดสอบ ส่วน มอก. 1222-2560 ครอบคลุมกระจกนิรภัยหลายชั้น คือกระจกตั้งแต่ 2 ชั้นขึ้นไปประกบกับวัสดุคั่นกลาง เมื่อแตกเศษยังติดกับฟิล์ม เหมาะกับบานที่ต้องการกันตกหล่นหรือกันงัด

มาตรฐานทั้งสองกำหนดให้ที่กระจกทุกแผ่นต้องมีตัวเลข อักษร หรือเครื่องหมายแจ้งสัญลักษณ์ ความหนา และผู้ผลิตให้เห็นชัด ตอนรับงานให้ดูที่มุมกระจกทุกบาน ถ้าไม่มีเครื่องหมายนี้ ให้ถามช่างว่ากระจกมาจากไหน เพราะกระจกเทมเปอร์ตัดหรือเจาะภายหลังไม่ได้ ต้องสั่งขนาดจริงก่อนอบ ช่างที่ตัดหน้างานแล้วบอกว่าเป็นเทมเปอร์ควรถูกถามซ้ำ

กระจกใสกับกระจกลดความร้อน

ตามประกาศกระทรวงพลังงาน พ.ศ. 2552 กระจกใสชั้นเดียวหนา 6 มม. มีค่า SHGC หรือสัมประสิทธิ์การถ่ายเทความร้อนจากรังสีอาทิตย์ 0.73 หมายความว่าราว 73% ของความร้อนจากแดดเข้าห้องได้ ประตูบานเลื่อนทิศตะวันตกที่ใช้กระจกใสจึงร้อนมากช่วงบ่าย ทางเลือกคือกระจกสีตัดแสง (ค่า SHGC ราว 0.52 ถึง 0.55 ตามตารางเดียวกัน) กระจกสะท้อนแสง หรือกระจกสองชั้นที่มีช่องอากาศ ประกาศฉบับเดียวกันให้ค่าความต้านทานความร้อนของช่องอากาศกว้าง 13 มม. ที่ 0.119 ตร.ม.องศาเซลเซียส/วัตต์ ถ้าผิวไม่เคลือบ และ 0.345 ถ้าเคลือบสารเปล่งรังสีต่ำ (Low-E) คือกั้นความร้อนได้ราวสามเท่า การเคลือบจึงมีผลมากกว่าการเพิ่มความหนากระจก

หากบานหันไปทางแดดบ่าย ให้พิจารณาควบคู่กับการลดความร้อนที่ผนังและชายคา เช่น สีกันร้อน ที่ผนังด้านเดียวกัน

น้ำรั่วที่ราง ส่วนใหญ่ไม่ได้มาจากบานหรือยาง

รางล่างของประตูบานเลื่อนมักถูกออกแบบให้มีน้ำเข้ามาขังได้ในรางด้านนอก แล้วระบายออกทางรูระบายน้ำ (weep hole) ที่เจาะผ่านโครงราง ดังนั้นการที่มีน้ำเข้าในรางจึงเป็นเรื่องปกติ ปัญหาคือน้ำไม่ออก หรือออกไม่พอ

ลำดับตรวจเมื่อพบน้ำรั่วเข้าห้อง:

1. ดูว่ารูระบายน้ำที่รางด้านนอกอุดตันหรือไม่ มักมีฝุ่น ทราย ใบไม้ หรือซิลิโคนที่ช่างปาดทับรู ใช้ไม้จิ้มฟันหรือลวดเส้นเล็กเขี่ยให้โล่ง
2. ตรวจว่าธรณีหรือพื้นด้านนอกลาดออกจากบานหรือไม่ ถ้าพื้นลาดเข้าหาประตู น้ำจะดันข้ามขอบราง ปัญหานี้แก้ที่พื้น ไม่ใช่ที่ประตู ดูเรื่องความลาดของพื้นระเบียงใน ตกแต่งระเบียงบ้าน
3. ดูรอยต่อระหว่างวงกบกับผนังว่ามีรอยแตกหรือยาแนวหลุดหรือไม่ น้ำมักซึมเข้าทางนี้ แล้วไหลมาโผล่ที่มุมประตู
4. ดูแปรงขนและยางขอบบานว่าสึกหรือไม่ แปรงขนใช้งานราว 3 ถึง 5 ปีในบ้านทั่วไป เปลี่ยนได้เองโดยซื้อตามขนาด

ผนังที่ชื้นรอบวงกบประตูแล้วกลายเป็นราดำ ให้ไล่ต้นตอก่อนทาสีทับ ตามที่อธิบายใน ผนังชื้นขึ้นราดำ

ประตูที่เปิดออกพื้นที่ใต้ชายคาลึก 1.5 เมตรขึ้นไป โดนฝนสาดน้อยมาก ต่างจากประตูที่เปิดออกระเบียงโล่ง การเลือกระดับรางและยางกันน้ำจึงต่างกัน ช่างที่ดีควรถามว่าประตูอยู่ใต้ชายคาหรือไม่ก่อนเสนอรุ่น

ล็อกและความปลอดภัย ที่ประตูบานเลื่อนมักด้อยกว่าบานสวิง

ประตูบานเลื่อนชุดมาตรฐานมักมีกลอนตะขอเกี่ยวกลางบานชุดเดียว ซึ่งใช้ไม้งัดแล้วเปิดออกได้ในไม่กี่วินาทีเมื่อกลอนบางหรือบานหลวม และบานเลื่อนบางรุ่นยกออกจากรางจากด้านนอกได้ถ้าร่องบนตื้น

การเสริมที่ทำได้จริง:

• ติดล็อกเสริมที่ด้านบนหรือที่พื้น เป็นสลักเหล็กที่ล็อกบานเข้ากับวงกบ
• เสียบไม้ปิดรางหรือแท่งกั้นรางตอนกลางคืนหรือออกจากบ้าน เป็นของถูกที่ได้ผลดี
• ตรวจความลึกของร่องรางบนว่าบานยกไม่หลุด มีตัวกันยก (anti-lift) หรือไม่
• เลือกกระจกลามิเนต (มอก. 1222) ในประตูที่ติดชั้นล่างหรือใกล้ทางเข้าที่เปลี่ยว เพราะกระจกยังติดฟิล์มเมื่อแตก
• ในบ้านที่มีเด็ก ติดแผ่นสติกเกอร์ระดับสายตาเด็กกันชน และเลือกล็อกที่อยู่สูงเกินมือเด็ก

ถ้าประตูนี้เป็นประตูหลักที่ผู้คนเข้าออก ให้อ่านการเลือกประตูหน้าบ้านที่อธิบายระบบล็อกเพิ่มเติมได้ใน ประตูหน้าบ้านแบบไหนดี

ปัญหาที่เจอหลังใช้ 1 ถึง 3 ปี

อาการ	สาเหตุที่พบบ่อย	วิธีแก้
บานเลื่อนฝืด ต้องออกแรงดัน	รางล่างอุดฝุ่น ล้อสึกเป็นร่องแบน	ดูดฝุ่นและเช็ดราง ใส่สเปรย์หล่อลื่นแบบซิลิโคน เปลี่ยนล้อถ้าแบน
บานเขยื้อนมีเสียงดัง	ล้อแห้ง ฝุ่นหินทรายกัดผิวราง	เปลี่ยนล้อ ทำความสะอาดราง
บานไม่ชิดขอบ ปิดแล้วมีช่อง	วงกบบิดเพราะบานหนักเกินหรือผนังทรุด	ปรับสกรูล้อ ถ้าไม่ได้ผลให้ช่างตรวจวงกบ
น้ำซึมมุมล่างบานในหน้าฝน	รูระบายน้ำอุด พื้นลาดเข้าหาประตู	เปิดรู แก้ความลาดพื้น
กระจกแตกเองโดยไม่มีแรงกระทำ	เทมเปอร์ที่มีสิ่งปนเปื้อนในเนื้อ หรือขอบกระจกกระแทกโครง	ซื้อกระจกที่ได้ มอก. เปลี่ยนทั้งแผ่น ห้ามซ่อม

เช็ดรางด้วยแปรงและผ้าชุบน้ำทุก 1 ถึง 2 เดือนในหน้าฝน และทุก 3 เดือนหน้าแล้ง จะยืดอายุล้อได้เป็นปี

ประมาณการราคา

ประมาณการเป็นช่วงกว้าง ราคาตลาดต่างกันตามจังหวัด ยี่ห้อโปรไฟล์ และคุณภาพอุปกรณ์ ให้ใช้เปรียบเทียบใบเสนอราคา ไม่ใช่ราคาตายตัว

รายการ	ช่วงประมาณ (รวมกระจก ค่าติดตั้ง)
ประตูบานเลื่อนอลูมิเนียม กระจกใส 6 มม.	ราว 2,500 ถึง 4,500 บาท/ตร.ม.
ประตูบานเลื่อนอลูมิเนียม กระจกเทมเปอร์ 8 ถึง 10 มม.	ราว 3,500 ถึง 6,500 บาท/ตร.ม.
ประตูบานเลื่อน uPVC กระจกเทมเปอร์	ราว 4,500 ถึง 8,000 บาท/ตร.ม.
ระบบรางแขวนหรือบานซ่อนผนัง	มักเริ่มสูงกว่ารางล่างราว 30 ถึง 100%

ช่องกว้าง 2.4 ม. สูง 2.4 ม. คิดเป็นพื้นที่ 5.76 ตร.ม. ถ้าใช้อลูมิเนียมกระจกเทมเปอร์ราว 3,500 ถึง 6,500 บาท/ตร.ม. งบรวมราว 20,000 ถึง 37,000 บาท รวมค่าติดตั้งและยาแนว ยังไม่รวมมุ้งลวดหรือล็อกเสริม

ก่อนสั่งทำประตูบานเลื่อนถามช่างสิ่งนี้

• ช่องเปิดวัดได้กว้างกี่เมตร สูงกี่เมตร และเปิดได้จริงกี่เปอร์เซ็นต์ เมื่อใช้จำนวนบานที่เสนอ
• น้ำหนักบานต่อบานเท่าไร ล้อรับน้ำหนักได้สูงสุดเท่าไร
• กระจกชนิดอะไร หนากี่ มม. มีเครื่องหมาย มอก. และชื่อผู้ผลิตที่ขอบกระจกหรือไม่
• รางล่างมีรูระบายน้ำกี่รู ขนาดเท่าไร และยกธรณีหรือลาดพื้นอย่างไรเพื่อให้น้ำไม่ไหลย้อน
• ขอบยางหรือแปรงขนเป็นแบบไหน เปลี่ยนเองได้หรือไม่ และต้องเปลี่ยนทุกกี่ปี
• ล็อกมีกี่จุด มีตัวกันยก มีล็อกเสริมให้เลือกหรือไม่
• รับประกันโครงและอุปกรณ์กี่ปี แยกจากการรับประกันกระจกอย่างไร

เมื่อชั่งน้ำหนักระหว่างบานเลื่อนกับบานสวิง ให้ตัดสินจากการใช้งาน ถ้าต้องการเปิดโล่งกว้างหรือไม่มีพื้นที่กวาดของบานสวิง ใช้บานเลื่อน ถ้าต้องการกันเสียงกันลมสูงสุด บานสวิงได้เปรียบ สำหรับเรื่องมาตรฐานกระจก ให้ตรวจเลขมาตรฐานและสถานะกับ สมอ. ที่ tisi.go.th ก่อนซื้อ เพราะรายการมาตรฐานผลิตภัณฑ์ปรับปรุงเป็นระยะ