ดาดฟ้ารั่วซ่อม ไล่หาจุดซึมบนพื้นคอนกรีตก่อนเลือกกันซึมใหม่

ดาดฟ้ารั่วซ่อมเองได้ ถ้าคุณหาจุดรั่วเจอ จุดนั้นเล็ก และกันซึมเดิมส่วนใหญ่ยังยึดพื้นแน่น แต่ถ้ากันซึมพองเป็นแผ่นกว้าง พื้นมีแอ่งน้ำขังหลายจุด หรือรอยร้าววิ่งยาวทะลุท้องพื้น งานนั้นควรเป็นของช่างกันซึม บางบ้านทาสีกันซึมทับทั้งดาดฟ้าไปสองรอบแล้วยังรั่วที่เดิม เพราะน้ำไม่ได้เข้าทางผิวพื้น แต่เข้าทางรอยต่อรอบท่อระบายน้ำ

น้ำบนดาดฟ้าเข้าบ้านได้ห้าทาง

ก่อนซื้อวัสดุใดๆ ให้รู้ก่อนว่าดาดฟ้าคอนกรีตของบ้านเดี่ยวและทาวน์โฮมไทยรั่วจากจุดไหนบ่อย เรียงจากจุดเสี่ยงที่พบได้บ่อยไปน้อยตามหลักทั่วไป เป็นลำดับโดยประมาณ ไม่ใช่สถิติ

จุดรั่ว	ทำไมรั่ว	อาการใต้ฝ้าที่พบ
รอบท่อระบายน้ำ (roof drain)	ปูนรอบท่อหดตัวแยกจากท่อ PVC กันซึมไม่ได้พับลงในปากท่อ	คราบวงกลมใกล้ตำแหน่งท่อ น้ำหยดตามแนวท่อในผนัง
มุมพื้นชนผนังกันตก (parapet)	พื้นกับผนังขยับต่างกัน กันซึมไม่ได้ยกขึ้นผนังพอ	คราบยาวตามขอบห้องชิดผนังนอก
รอยร้าวพื้น	พื้นแอ่นตัว ปูนหดตัว หรือรอยต่อการเทคอนกรีต	คราบเป็นเส้นตรงหรือแตกกิ่ง
ท่อและขาแท่นทะลุพื้น	ท่อแอร์ ท่อน้ำ ขาตั้งแท็งก์ สลักยึดเสาอากาศ	คราบเฉพาะจุด มักมีสนิมไหลร่วม
แอ่งน้ำขัง	พื้นเทไม่ได้ลาดหาท่อ น้ำค้างจนกันซึมเสื่อมเร็ว	คราบกว้างไม่มีรูปทรงชัด รั่วหลังฝนหนักหลายวัน

ห้าทางนี้ใช้วิธีซ่อมต่างกันหมด การเดาว่ารั่วจาก "พื้นทั้งผืน" แล้วทาทับทั้งหมดจึงเป็นทางที่แพงและมักไม่จบ

คราบอยู่ตรงนี้ แต่รูอยู่ตรงนั้น

น้ำที่ซึมผ่านกันซึมจะวิ่งไปตามช่องว่างในชั้นปูนทับหน้าหรือกระเบื้อง ก่อนหาทางลงผ่านรอยร้าวของพื้นโครงสร้าง แล้วไหลตามท้องพื้นอีกช่วงจึงหยดลงฝ้า ระยะจากรูถึงคราบจึงยาวได้ตั้งแต่ไม่กี่สิบเซนติเมตรไปจนถึงหลายเมตร

วิธีลดการเดาคือวัดตำแหน่งคราบใต้ฝ้าเทียบกับผนังสองด้าน แล้วขึ้นไปวัดตำแหน่งเดียวกันบนดาดฟ้า จากจุดนั้นมองหาจุดเสี่ยงห้าแบบข้างบนในรัศมีประมาณ 2-3 เมตร โดยเฉพาะด้านที่สูงกว่าตามความลาดของพื้น เพราะน้ำไหลจากสูงลงต่ำ ถ้าเปิดฝ้าดูท้องพื้นได้ ให้ส่องไฟฉายหาคราบน้ำหรือคราบขาวบนคอนกรีต คราบที่เก่าที่สุดและเข้มที่สุดมักอยู่ใกล้จุดที่น้ำลงจริง

ถ้าเปิดฝ้าแล้วเจอฉนวนเปียกหรือราบนแผ่นฝ้า ให้แยกเป็นงานเก็บกวาดอีกงานหนึ่ง EPA แนะนำว่าวัสดุดูดซับที่ขึ้นราแล้ว เช่น แผ่นฝ้าและฉนวน มักต้องทิ้งและเปลี่ยนใหม่ และให้ทำให้พื้นที่ชื้นแห้งภายใน 24-48 ชั่วโมงเพื่อกันรา ขั้นตอนเก็บฝ้าเปียกอยู่ใน ฝ้ารั่วซ่อม

เดินตรวจดาดฟ้าตอนแห้ง 20 นาที

ขึ้นไปตอนแดดออกอย่างน้อยหนึ่งวันหลังฝน ถือไขควง กระดาษ ปากกา และโทรศัพท์ถ่ายรูป ตรวจตามลำดับนี้

1. ท่อระบายน้ำทุกจุด เปิดตะแกรง ดูว่ามีตะกอนหรือใบไม้ไหม เอานิ้วกดรอบปากท่อ ถ้าปูนหรือกันซึมรอบท่อร่อนหรือมีร่องเห็นได้ จุดนี้มาเป็นอันดับแรก
2. แนวมุมพื้นชนผนังกันตกทั้งรอบ ดูว่ากันซึมยกขึ้นผนังสูงแค่ไหน ถ้าหยุดที่มุมพอดีหรือยกไม่ถึง 10-15 เซนติเมตร น้ำที่สาดหรือขังเลยมุมเข้าได้
3. รอยร้าวบนพื้น ใช้ปลายไขควงลากผ่าน ถ้าสะดุดแสดงว่ารอยเปิดกว้างพอให้น้ำเข้า จดความยาวและทิศของรอยลงกระดาษ
4. กันซึมเดิม กดด้วยนิ้วโป้งเป็นช่วงๆ จุดที่นุ่มยวบ ได้ยินเสียงกรอบ หรือพองเป็นตุ่ม คือจุดที่ไม่ยึดพื้นแล้ว
5. ท่อและขาแท่นทุกตัวที่ทะลุพื้น ดูขอบรอยต่อและสนิมที่โคน
6. คราบน้ำแห้งเป็นวงบนพื้น บอกตำแหน่งแอ่งน้ำขังได้แม่นกว่าการดูตอนฝนตก

ผลจากการเดินตรวจคือแผนผังดาดฟ้าคร่าวๆ ที่มีจุดเสี่ยงกำกับ ใช้แผนนี้กับขั้นทดสอบต่อไปและใช้คุยกับช่างได้ทันที

ทดสอบขังน้ำทีละโซน แทนการฉีดทั้งดาดฟ้า

การฉีดน้ำทั่วดาดฟ้าแล้วรอดูใต้ฝ้าบอกได้แค่ว่ารั่ว ไม่บอกว่ารั่วตรงไหน วิธีที่ให้คำตอบคือแบ่งเป็นโซนแล้วขังน้ำทีละโซน แนวคิดนี้มาจากมาตรฐาน ASTM D5957 ซึ่งเป็นแนวทางทดสอบขังน้ำบนพื้นกันซึมแนวราบที่ลาดไม่เกิน 2% ใช้กับพื้นลานจอดรถและพื้นเหนือพื้นที่ใช้สอย มาตรฐานนี้กำหนดความสูงน้ำทดสอบไว้ไม่เกิน 100 มิลลิเมตร และให้วิศวกรโครงสร้างตรวจว่าน้ำหนักน้ำไม่เกินที่พื้นรับได้ น้ำลึก 100 มิลลิเมตรหนักประมาณ 100 กิโลกรัมต่อตารางเมตร สำหรับบ้านพักอาศัยที่ไม่มีวิศวกรตรวจ ผมให้ใช้น้ำตื้นเพียง 2-3 เซนติเมตรพอ

ขั้น	วิธีทำ	สิ่งที่จด
1	ปิดปากท่อระบายน้ำด้วยถุงพลาสติกใส่ทรายหรือจุกยาง	เวลาเริ่ม
2	ทำคันกั้นรอบโซนทดสอบด้วยดินน้ำมันหรือแนวกระสอบทรายบุพลาสติก	ขนาดโซน
3	เติมน้ำสูง 2-3 ซม. ขีดระดับน้ำด้วยเทปที่ขอบ	ระดับเริ่มต้น
4	ทิ้งไว้ 24 ชั่วโมง ถ้าไม่เจอให้ต่ออีก 24 ชั่วโมง	ระดับน้ำ และใต้ฝ้าทุก 4-6 ชั่วโมง
5	ปล่อยน้ำออก เปิดท่อ แล้วไปโซนถัดไป	ผลของโซน

ลำดับโซนที่ช่วยให้จบเร็วคือเริ่มจากรอบท่อระบายน้ำ ต่อด้วยแนวมุมผนังกันตก แล้วค่อยเป็นพื้นกลางที่มีรอยร้าว จุดท่อทะลุพื้นทดสอบด้วยการขังน้ำในวงเล็กๆ รอบท่อแต่ละต้น ถ้าน้ำในโซนลดลงเร็วผิดปกติแต่ใต้ฝ้าไม่เปียก ให้ตรวจว่าคันกั้นรั่วหรือแดดระเหยก่อน แดดบ่ายบนดาดฟ้าทำให้น้ำตื้นลดได้หลายมิลลิเมตรต่อวัน

พื้นต้องแห้งแค่ไหนก่อนทาอะไรทับ

กันซึมที่ทาบนพื้นชื้นพองเป็นตุ่มได้ภายในหน้าร้อนเดียว เพราะความชื้นในเนื้อคอนกรีตกลายเป็นไอดันฟิล์มขึ้นมา ASTM D4263 เป็นวิธีปฏิบัติที่ใช้แผ่นพลาสติกบ่งชี้ความชื้นในคอนกรีตก่อนทาสารเคลือบ โดยอธิบายว่าความชื้นในคอนกรีตเป็นผลเสียต่อระบบเคลือบที่ทนความชื้นไม่ได้ วิธีทำในบ้านคือตัดแผ่นพลาสติกใสหนาประมาณ 45 x 45 เซนติเมตร แปะเทปปิดขอบทุกด้านกับพื้น ทิ้งไว้อย่างน้อย 16 ชั่วโมง แล้วเปิดดู ถ้าใต้แผ่นมีหยดน้ำ หรือพื้นใต้แผ่นสีเข้มกว่ารอบข้าง แปลว่ายังชื้นเกินไป

หลังฝนตกหนัก ดาดฟ้าที่มีชั้นปูนทับหน้าหนาอาจต้องการแดดจัดหลายวันกว่าจะผ่านการทดสอบ ถ้ารีบทาเพราะกลัวฝนกลับมา ให้เลือกวัสดุที่เอกสารของผู้ผลิตระบุว่าทาบนพื้นหมาด (damp) ได้ ซึ่งมีบางประเภทเท่านั้น รายละเอียดเรื่องชนิดกันซึมแต่ละแบบอยู่ใน สีกันซึม

ซ่อมเฉพาะจุดแต่ละแบบ ทำอย่างไร

ส่วนนี้คืองานที่เจ้าของบ้านทำเองได้จริง ถ้าพื้นแข็งแรงและจุดรั่วชัดจากการทดสอบ

รอบท่อระบายน้ำ

สกัดปูนหรือกันซึมที่ร่อนรอบปากท่อออกเป็นวงกว้างประมาณ 20-30 เซนติเมตร ทำความสะอาด เป่าฝุ่น ทาวัสดุอุดยืดหยุ่นประเภทโพลียูรีเทนในร่องระหว่างท่อกับปูน จากนั้นทากันซึมชนิดทาตามที่ใช้บนพื้นสองถึงสามชั้น วางผ้าตาข่ายเสริมแรงระหว่างชั้นแรกกับชั้นที่สอง และพับปลายผ้าลงไปในปากท่อลึกสักสองสามเซนติเมตร ใส่ตะแกรงกันใบไม้ใหม่ถ้าของเดิมหาย ท่อที่ตันบ่อยคือสาเหตุให้น้ำขังจนรั่ว

มุมพื้นชนผนังกันตก

มุมฉากคือจุดที่ฟิล์มกันซึมบางที่สุดและฉีกง่ายที่สุด ช่างที่ทำดีจะปั้นปูนลบมุมเป็นโค้ง (cove) ก่อน แล้วทากันซึมพร้อมผ้าเสริมแรงต่อเนื่องจากพื้นขึ้นผนังสูงอย่างน้อย 15 เซนติเมตร ถ้ามุมเดิมเป็นมุมฉากและกันซึมหยุดที่มุม การซ่อมคือขยายกันซึมขึ้นผนังให้ได้ระยะนี้ทั้งแนว ไม่ใช่เฉพาะจุดที่คราบ เพราะน้ำวิ่งตามแนวมุมได้ไกล

รอยร้าวพื้น

รอยเส้นผมที่ไม่ขยายตัว ใช้กันซึมชนิดทาเสริมผ้าตาข่ายกว้างกว่ารอยข้างละ 5-10 เซนติเมตรก็พอ รอยที่เปิดกว้างจนลากไขควงสะดุด ให้กรีดร่องรูปตัววีตามรอย อุดด้วยวัสดุยืดหยุ่น แล้วทากันซึมเสริมผ้าทับ ถ้ารอยวิ่งยาวทะลุท้องพื้น หรือท้องพื้นด้านล่างมีรอยตรงกันพร้อมสนิม อย่าซ่อมผิวแล้วจบ ให้วิศวกรดูก่อน

ท่อและขาแท่นทะลุพื้น

ท่อแอร์และท่อน้ำที่วางพาดบนพื้นแล้วยึดด้วยพุกเจาะทะลุกันซึม เป็นจุดรั่วที่เกิดหลังติดตั้งเครื่องใหม่บ่อยมาก วิธีแก้คือยกท่อขึ้นบนแท่นรองที่วางบนพื้นโดยไม่เจาะ ถ้ารูเจาะเดิมยังอยู่ ให้อุดรูด้วยวัสดุยืดหยุ่นแล้วทากันซึมปะทับเป็นวงกว้าง ขาแท็งก์น้ำที่เป็นเหล็กต้องขัดสนิมทาสีกันสนิม แล้วทากันซึมห่อโคนขาขึ้นมาราว 10 เซนติเมตร

แอ่งน้ำขัง แก้ด้วยการทาอย่างเดียวไม่ได้

ถ้าหลังฝนหยุดสองวันแล้วยังมีแอ่งน้ำบนดาดฟ้า กันซึมตรงนั้นจะเสื่อมเร็วกว่าส่วนอื่นเสมอ การทาเพิ่มความหนาตรงแอ่งช่วยยืดเวลาได้บ้าง แต่ทางแก้จริงคือปรับระดับพื้นให้น้ำไหลไปหาท่อ วิธีที่ใช้บ่อยมีสองทาง ทางแรกคือเทปูนทับหน้าปรับระดับให้ลาดประมาณ 1-2% เข้าหาท่อ ซึ่งเพิ่มน้ำหนักบนพื้น ปูนหนา 5 เซนติเมตรหนักราว 100-120 กิโลกรัมต่อตารางเมตร จึงต้องให้วิศวกรยืนยันว่าพื้นรับได้ ทางที่สองคือเพิ่มท่อระบายน้ำที่จุดต่ำ ซึ่งต้องเจาะพื้นและเดินท่อลงข้างล่าง ทั้งสองทางเป็นงานของผู้รับเหมา

ซ่อมเฉพาะจุด หรือลอกทำใหม่ทั้งผืน

ตารางนี้ใช้ตัดสินใจหลังทดสอบเสร็จ

สภาพที่เจอ	ทางที่คุ้ม	เหตุผล
รั่วหนึ่งถึงสองจุด กันซึมเดิมยึดแน่นเกินครึ่งพื้นที่	ซ่อมเฉพาะจุด ทำเองได้	ปัญหาอยู่ที่รายละเอียดจุดต่อ
กันซึมเดิมแข็ง ซีด แตกลายงาทั่วพื้น แต่ไม่พอง	ทำความสะอาด ขัด แล้วทาทับทั้งผืนด้วยระบบที่เข้ากับของเดิม	ฟิล์มเดิมยังเป็นฐานได้
พองเป็นตุ่มหรือลอกเป็นแผ่นกว้างหลายจุด	ลอกออกทั้งหมดแล้วทำใหม่	ทาทับชั้นที่ไม่ยึดพื้นจะลอกตามไปด้วย
มีแอ่งน้ำขังถาวร	ปรับระดับหรือเพิ่มท่อก่อน แล้วค่อยทำกันซึม	ทาอย่างเดียวไม่จบ
ท้องพื้นมีรอยร้าวยาว สนิมไหล ปูนร่อน	วิศวกรตรวจก่อนทุกอย่าง	เป็นเรื่องโครงสร้าง

เรื่องราคา ค่าทำกันซึมทั้งผืนต่างกันมากตามชนิดวัสดุ ความหนาที่ระบุ และงานลอกของเดิม งานที่ต้องลอกกันซึมเก่าพร้อมสกัดปูนทับหน้ามักแพงกว่างานทาทับเกือบเท่าตัวเพราะค่าแรงและค่าขนเศษ ใบเสนอราคาที่เทียบกันได้ต้องเขียนชนิดวัสดุ จำนวนชั้น ปริมาณต่อตารางเมตร การเสริมผ้า งานจุดต่อรอบท่อ และระยะยกขึ้นผนังให้ครบ ถ้าบ้านของคุณเป็นหลังคาแบบมุงกระเบื้องหรือเมทัลชีท การไล่จุดรั่วต่างจากดาดฟ้า ให้ดู หลังคารั่วซ่อมยังไง แทน

หลังซ่อม ดูแลดาดฟ้าอย่างไรไม่ให้รั่วซ้ำ

ดาดฟ้าที่ซ่อมดีแล้วยังกลับมารั่วได้จากการใช้งาน สิ่งที่ควรทำเป็นประจำคือเปิดตะแกรงท่อระบายน้ำก่อนเข้าหน้าฝนและทุกเดือนในช่วงฝน ไม่ลากของหนักหรือวางกระถางต้นไม้ขอบคมบนกันซึมโดยตรง ใช้แผ่นยางหรือแผ่นรองใต้กระถางและขาแท่น และทุกครั้งที่มีช่างแอร์หรือช่างโซลาร์ขึ้นไปติดตั้ง ให้ตกลงก่อนว่าห้ามเจาะพื้น ถ้าจำเป็นต้องยึดต้องใช้แท่นถ่วงน้ำหนักหรือรายละเอียดกันซึมที่ระบุชัด ถ้าบนดาดฟ้ามีพื้นที่ใช้งานเป็นลานนั่งเล่น ชั้นเคลือบทับหน้าที่ทนการเดินช่วยยืดอายุกันซึมข้างล่าง ทางเลือกสีพื้นเหล่านี้อยู่ใน สีทาพื้นปูน

ก่อนจ้างช่างกันซึมดาดฟ้า ถามสิ่งนี้

• ช่างจะหาจุดรั่วอย่างไรก่อนเสนอราคา ทดสอบขังน้ำเป็นโซนหรือไม่
• กันซึมที่เสนอเป็นชนิดใด ทากี่ชั้น ปริมาณกี่กิโลกรัมหรือลิตรต่อตารางเมตร และมีเอกสารข้อมูลผลิตภัณฑ์ให้ดูไหม
• รอบท่อระบายน้ำ มุมผนัง และท่อทะลุพื้นทำรายละเอียดอย่างไร เสริมผ้าหรือไม่
• กันซึมยกขึ้นผนังกันตกสูงกี่เซนติเมตร
• ต้องลอกของเดิมออกไหม ถ้าไม่ลอก ช่างทดสอบการยึดเกาะของเดิมอย่างไร
• วัดความชื้นพื้นก่อนทาอย่างไร ถ้าฝนตกระหว่างงานจะหยุดและทำอะไร
• มีการทดสอบขังน้ำหลังเสร็จหรือไม่ รับประกันการรั่วซึมกี่ปี และครอบคลุมจุดไหน