ดาดฟ้าทำอะไรได้บ้าง 8 ไอเดียพร้อมเช็กน้ำหนัก กันซึม และกฎหมาย

ดาดฟ้าบ้านทำได้หลายอย่าง ตั้งแต่สวนกระถาง มุมนั่งเล่นตอนเย็น ที่ตากผ้า แผงโซลาร์เซลล์ ไปจนถึงต่อเติมเป็นห้อง แต่ทุกไอเดียต้องผ่านสามด่านเดียวกัน คือพื้นรับน้ำหนักได้ไหม ชั้นกันซึมจะเสียหายไหม และต้องขออนุญาตหรือเปล่า ผมเรียงไอเดียจากเบาไปหนัก และจากไม่ต้องขออนุญาตไปจนถึงต้องยื่นแบบ ให้เลือกได้ตามงบและความพร้อมของพื้นที่บ้านแต่ละหลัง

ด่านแรก พื้นดาดฟ้าบ้านรับได้แค่ไหน

กฎกระทรวงกำหนดการออกแบบโครงสร้างอาคารฉบับปี 2566 ให้ค่าน้ำหนักบรรทุกจรขั้นต่ำของดาดฟ้าไว้ 200 กิโลกรัมต่อตารางเมตร เท่ากับห้องในบ้านพักอาศัย ส่วนหลังคาทั่วไปอยู่ที่ 50 กิโลกรัมต่อตารางเมตร ตัวเลขนี้คือค่าที่วิศวกรต้องใช้อย่างน้อยตอนออกแบบ ดาดฟ้าบ้านที่สร้างตามแบบได้รับอนุญาตจึงรับคนเดินและเฟอร์นิเจอร์ทั่วไปได้

ปัญหาอยู่ที่ของที่วางถาวรและหนักเป็นจุด ลองเทียบดู

สิ่งที่วาง	น้ำหนักโดยประมาณ	เทียบกับ 200 กก./ตร.ม.
คนยืนรวมกลุ่ม 4 คนในพื้นที่ 1 ตร.ม.	ราว 240 ถึง 280 กก.	เกินค่าเฉลี่ยเฉพาะจุด แต่เป็นช่วงสั้น
น้ำลึก 20 ซม. บนพื้น 1 ตร.ม.	200 กก.	เท่ากับค่าออกแบบทั้งหมด
กระบะดินปลูกผักลึก 30 ซม. ดินอิ่มน้ำ	หลายร้อยกิโลกรัมต่อตร.ม.	เกินชัดเจนถ้าวางเต็มพื้น
ถังเก็บน้ำ 1,000 ลิตร ฐานกว้างราว 1 ตร.ม.	ราว 1,000 กก.	เกินหลายเท่า ต้องวางบนคานหรือเสา
อ่างน้ำร้อนเล็ก	หลายตันเมื่อเติมน้ำและคน	เป็นงานโครงสร้างที่ต้องมีวิศวกร

ตารางนี้อธิบายว่าทำไมผมจัดสวนผักกระบะลึก ถังน้ำ และอ่างแช่ตัวไว้ในกลุ่มที่ต้องให้วิศวกรดูก่อน การรู้ว่าคานกับเสาอยู่ตรงไหนช่วยได้มาก ของหนักควรวางชิดแนวคานหรือเหนือเสา อย่าวางกลางแผ่นพื้นที่ช่วงยาวที่สุด

8 ไอเดียเรียงจากเบาไปหนัก

ไอเดีย	น้ำหนัก	เจาะพื้นไหม	ขออนุญาต
1. มุมนั่งเล่นบนพื้นยกและเฟอร์นิเจอร์ลอยตัว	เบา	ไม่เจาะ	ไม่ต้อง
2. ราวตากผ้าตั้งพื้นและที่ตากผ้าห่ม	เบา	ไม่เจาะ	ไม่ต้อง
3. สวนกระถางเรียงริมผนัง	ปานกลาง	ไม่เจาะ	ไม่ต้อง
4. ร่มหรือใบเรือบังแดด	เบา	อาจต้องยึดกับผนัง	ไม่ต้องในกรณีส่วนมาก
5. แผงโซลาร์เซลล์บนขาตั้ง	ปานกลาง	ขึ้นกับระบบยึด	ต้องแจ้งการไฟฟ้า และบางพื้นที่ต้องแจ้งท้องถิ่น
6. สวนผักกระบะลึก	หนัก	ไม่เจาะแต่ต้องทำทางน้ำ	ไม่ต้อง แต่ควรให้วิศวกรดู
7. เพอร์โกลาหรือหลังคาบางส่วน	ปานกลางถึงหนัก	เจาะยึดเสา	ตรวจกับเขตหรือเทศบาล
8. ต่อเติมเป็นห้อง	หนัก	ก่อผนัง เทพื้น	ต้องขออนุญาต

ช่องขออนุญาตในตารางเป็นแนวทางทั่วไป ขอบเขตจริงขึ้นกับรายละเอียดงานและท้องถิ่น งานใดที่ทำให้โครงสร้างเปลี่ยนหรือเพิ่มน้ำหนักถาวรควรถามสำนักงานเขตหรือเทศบาลก่อนเสมอ

ไอเดียเบาที่ทำได้ภายในสุดสัปดาห์

มุมนั่งเล่นเป็นไอเดียที่คุ้มที่สุดสำหรับดาดฟ้าเปล่า ปัญหาของการนั่งบนพื้นคอนกรีตตรง ๆ คือร้อนจัดตอนบ่ายและมีแอ่งน้ำหลังฝน วิธีที่ผมชอบคือวางแผ่นพื้นสำเร็จที่มีขารองลอยจากพื้นเดิม เช่น แผ่นไม้เทียมแบบต่อกันเป็นตาราง หรือแผ่นหินบนขารองปรับระดับ น้ำฝนไหลลอดใต้แผ่นไปลงจุดระบายเดิมได้ และไม่ต้องเจาะชั้นกันซึม เรื่องวัสดุพื้นภายนอกแต่ละแบบเทียบไว้ในพื้นไม้เทียม WPC ภายนอก

ราวตากผ้าเป็นอีกการใช้งานที่ดาดฟ้าเหมาะมาก แดดเต็มและลมโกรก เลือกราวแบบตั้งพื้นที่มีฐานถ่วงน้ำหนัก แทนการเจาะพื้นยึด ทุกรูที่เจาะทะลุชั้นกันซึมคือจุดรั่วในอนาคต

สวนกระถางทำได้ ถ้าวางกระถางบนขารองให้น้ำไหลใต้กระถางได้ และเรียงกระถางใหญ่ไว้ริมผนังหรือเหนือแนวคาน อย่าวางกระถางเปล่าก้นตันที่น้ำขังได้ เพราะจะกลายเป็นแหล่งยุง ถ้าอยากได้ความเขียวบนผนังด้วย ลองดูสวนแนวตั้งที่ใช้พื้นที่น้อยกว่า แต่ต้องดูเรื่องน้ำหนักและความชื้นเช่นกัน

ไอเดียกลางที่ต้องวางแผนงานยึดและทางน้ำ

ร่มบังแดดและใบเรือช่วยให้ดาดฟ้าใช้ได้ตั้งแต่บ่ายสามโมงขึ้นไป ใบเรือรับแรงลมสูงมาก จุดยึดต้องแข็งแรงกว่าที่คิด ถ้าจะยึดกับผนังหรือเสาเดิมให้เลือกจุดที่เป็นโครงสร้างคอนกรีต และอุดรอบพุกด้วยวัสดุกันซึม ส่วนร่มสนามแบบฐานถ่วงต้องใช้ฐานหนักพอและเก็บร่มทุกครั้งที่มีพายุ

แผงโซลาร์เซลล์บนดาดฟ้าเรียบมักใช้ขาตั้งปรับมุม วางบนฐานถ่วงคอนกรีตแทนการเจาะ ข้อดีคือไม่ทำลายกันซึม ข้อเสียคือน้ำหนักฐานถ่วงรวมกันมาก ต้องให้ผู้ติดตั้งแจ้งน้ำหนักต่อจุดและให้วิศวกรดูว่าวางตรงไหนได้ งานเดินสายไฟจากแผงลงมาที่ตู้ควบคุมเป็นงานไฟฟ้าที่ต้องให้ช่างมีใบอนุญาตทำ และระบบที่ขนานกับไฟบ้านต้องขออนุญาตกับการไฟฟ้าในพื้นที่

สวนผักกระบะลึกให้ผลผลิตดีที่สุด แต่หนักที่สุดในกลุ่มนี้ ผมแนะนำให้ใช้กระบะตื้นไม่เกิน 20 ถึง 25 ซม. สำหรับผักใบ วางเป็นแถวเหนือแนวคาน และเว้นทางเดินระหว่างแถวให้ตรวจพื้นได้ ใต้กระบะต้องมีชั้นระบายน้ำและยกกระบะลอยจากพื้นดาดฟ้า

ไอเดียหนักที่ต้องมีวิศวกรและเอกสาร

เพอร์โกลาที่มีหลังคาคลุมบางส่วน และการต่อเติมดาดฟ้าเป็นห้อง เปลี่ยนสถานะของพื้นที่ในทางกฎหมาย กฎกระทรวงฉบับที่ 55 นิยามดาดฟ้าว่าเป็นพื้นที่ชั้นบนสุดที่ไม่มีหลังคาคลุมและใช้ประโยชน์ได้ เมื่อมุงหลังคาเต็มพื้นหรือก่อผนังขึ้นเป็นห้อง พื้นที่นั้นก็เป็นชั้นใหม่ของบ้าน

เรื่องที่ต้องรู้ก่อนคุยกับผู้ออกแบบ

• ระยะจากเขตที่ดิน กฎกระทรวงฉบับที่ 55 กำหนดให้ผนังที่มีช่องเปิด หน้าต่าง หรือระเบียง ของอาคารสูงไม่เกิน 9 เมตร ต้องห่างเขตที่ดินอย่างน้อย 2 เมตร ถ้าสูงเกิน 9 เมตรแต่ต่ำกว่า 23 เมตร ต้องห่างอย่างน้อย 3 เมตร ผนังที่ใกล้กว่านี้ต้องเป็นผนังทึบ และดาดฟ้าด้านนั้นต้องมีผนังทึบสูงไม่น้อยกว่า 1.80 เมตร บ้านทาวน์เฮาส์และบ้านแฝดจึงทำห้องบนดาดฟ้าที่เปิดหน้าต่างหาเพื่อนบ้านไม่ได้
• น้ำหนักห้องใหม่ ผนังก่ออิฐ พื้นปูกระเบื้อง และหลังคา รวมกันหนักกว่าที่พื้นดาดฟ้าเดิมออกแบบไว้มาก ต้องให้วิศวกรตรวจเสา คาน และฐานราก
• ความสูงรวมของอาคาร การเพิ่มชั้นทำให้ความสูงเปลี่ยน มีผลกับระยะร่นและข้อกำหนดอื่นที่ใช้กับอาคารสูงขึ้น

ขั้นตอนขออนุญาตต่อเติมและเอกสารที่ต้องเตรียมผมสรุปไว้ในต่อเติมบ้านต้องขออนุญาตไหม

ตรวจกันซึมก่อนวางอะไรถาวร

ดาดฟ้าที่จะมีพื้นยก กระบะต้นไม้ หรือแผงโซลาร์วางทับ ควรผ่านการตรวจรอยรั่วก่อน เพราะหลังจากนั้นการเข้าถึงพื้นจะยากขึ้นมาก วิธีที่ใช้กันเป็นมาตรฐานคือทดสอบขังน้ำ ASTM D5957 เป็นแนวทางของ ASTM International สำหรับการทดสอบขังน้ำบนงานกันซึมแนวราบ หลักการคือปิดทางระบายน้ำชั่วคราว ขังน้ำบนพื้นในระดับที่กำหนด ทิ้งไว้ตามเวลาที่กำหนด แล้วตรวจใต้พื้นว่ามีน้ำซึมหรือไม่

ทำบนดาดฟ้าบ้านให้ระวังสองเรื่อง เรื่องแรกคือน้ำหนัก น้ำลึก 5 ซม. หนัก 50 กก./ตร.ม. ซึ่งยังอยู่ในค่าที่ดาดฟ้ารับได้ แต่ถ้าขังลึกเกินไปจะเริ่มกินค่าออกแบบ เรื่องที่สองคือต้องแบ่งทดสอบเป็นโซน กั้นทีละส่วนจะรู้ได้ว่ารั่วตรงไหน ถ้าตรวจแล้วเจอรอยรั่ว วิธีซ่อมแต่ละแบบอยู่ในดาดฟ้ารั่วซ่อมอย่างไร

ดาดฟ้าที่ยังไม่มีชั้นกันซึมหรือชั้นเดิมเสื่อมแล้ว ให้ทำกันซึมใหม่ก่อนเริ่มไอเดียใดก็ตาม การเลือกวัสดุกันซึมสำหรับพื้นที่ต้องเดินและวางของ ผมแนะนำให้ถามผู้ผลิตว่ารับการเดินหรือการขูดขีดได้ไหม เพราะกันซึมบางชนิดออกแบบให้มีวัสดุปิดทับอีกชั้น

เรื่องความร้อนที่ส่งลงห้องข้างล่าง

ดาดฟ้าคอนกรีตเปล่ารับแดดเต็มทั้งวัน ห้องข้างล่างจึงร้อนกว่าห้องอื่นในบ้าน ไอเดียหลายข้อข้างบนช่วยเรื่องนี้ได้โดยไม่ตั้งใจ พื้นยกบังแดดให้พื้นคอนกรีต กระบะต้นไม้ช่วยเป็นฉนวน แต่ก็มีน้ำหนักตามมา ทางที่เบาที่สุดคือทาสีสะท้อนความร้อนบนพื้นหรือบนชั้นกันซึมที่รองรับการทาทับ แนวทางเลือกสีกลุ่มนี้อยู่ในสีสะท้อนความร้อน

ทางระบายน้ำต้องโล่งเสมอ

ดาดฟ้าที่มีของวางมากขึ้น เศษใบไม้ ดินจากกระถาง และฝุ่นจากพื้นยก จะไหลไปกองที่ตะแกรงระบายน้ำ เมื่อตะแกรงตันในพายุฝนหนัก น้ำจะขังสูงขึ้นเร็วมากจนล้นขอบกันซึมหรือไหลเข้าประตูทางขึ้นดาดฟ้า สิ่งที่ควรทำเป็นนิสัยมีไม่กี่ข้อ

• ห้ามวางพื้นยก กระถาง หรือกระบะทับตะแกรงระบายน้ำ ให้เว้นรอบตะแกรงอย่างน้อยหนึ่งช่วงแขนเพื่อเปิดทำความสะอาดได้
• ใช้ตะแกรงครอบแบบโดมที่ใบไม้ไม่ปิดทั้งรู
• ก่อนหน้าฝนและหลังพายุ ขึ้นไปกวาดเศษใบไม้และดินออกจากตะแกรง
• ถ้ามีจุดระบายน้ำเพียงจุดเดียว ให้ช่างดูว่าเพิ่มรูระบายน้ำล้นที่ขอบผนังได้หรือไม่ เป็นทางสำรองเมื่อจุดหลักตัน

ลำดับที่ผมแนะนำ

1. ตรวจสภาพพื้น ทางระบายน้ำ และทดสอบขังน้ำก่อน
2. ซ่อมหรือทำกันซึมใหม่ถ้าจำเป็น
3. หาแบบบ้านเดิมดูตำแหน่งคานและเสา
4. เริ่มจากไอเดียเบาที่ไม่เจาะพื้น ใช้งานจริงสักฤดู
5. ถ้าอยากได้ของหนักหรือหลังคา ค่อยให้วิศวกรดูและตรวจกับเขตหรือเทศบาลก่อนสั่งของ

ดาดฟ้าที่ใช้งานได้ยาวมักไม่ได้มีของเยอะ มีพื้นยกให้เดินสบาย ร่มบังแดดหนึ่งจุด กระถางไม่กี่ใบ และทางระบายน้ำที่โล่งตลอด ถ้าทำแค่นี้ได้ดี ดาดฟ้าจะกลายเป็นมุมที่ใช้ทุกเย็นได้โดยไม่ต้องกังวลเรื่องน้ำรั่วลงห้อง