วิธีขจัดคราบเลือดบนผ้า คราบสดและคราบแห้ง ด้วยของในบ้าน

คราบเลือดออกง่ายมากถ้าลงมือทันทีด้วยน้ำเย็น และออกยากมากถ้าเคยโดนความร้อนไปแล้วแม้แต่ครั้งเดียว กฎข้อเดียวที่ต้องจำคือห้ามน้ำร้อน ห้ามเตารีด ห้ามเครื่องอบ จนกว่าคราบจะหายหมด ที่เหลือคือเลือกวิธีตามอายุของคราบและชนิดของผ้า

ศูนย์ส่งเสริมการเกษตรของมหาวิทยาลัยจอร์เจีย (UGA Extension) และมหาวิทยาลัยนิวเม็กซิโกสเตต (NMSU) ซึ่งทำคู่มือขจัดคราบสำหรับครัวเรือน ให้หลักการตรงกันว่า ความร้อนทำให้คราบติดแน่น ห้ามรีดหรืออบผ้าที่ยังมีคราบ

ทำไมต้องน้ำเย็นเท่านั้น

เลือดมีโปรตีนเป็นส่วนประกอบหลัก โปรตีนพวกนี้จับตัวแข็งเมื่อโดนความร้อน เหมือนไข่ขาวที่ใสตอนดิบแต่กลายเป็นสีขาวทึบเมื่อสุก พอโปรตีนในเลือดแข็งตัวในเส้นใยผ้า มันจะเกาะแน่นจนน้ำยาซักผ้าทั่วไปดึงออกไม่ได้

สิ่งที่ทำ	ผลต่อคราบเลือด
ล้างน้ำเย็นไหลผ่านทันที	ออกเกือบหมดภายในไม่กี่นาที
ล้างน้ำอุณหภูมิห้อง	ใช้ได้ แต่ช้ากว่าน้ำเย็น
ล้างน้ำอุ่นหรือร้อน	คราบเริ่มจับแน่น เปลี่ยนเป็นสีน้ำตาล
ซักเครื่องรอบน้ำร้อน	คราบมักติดถาวร
อบในเครื่องอบหรือรีดทับ	คราบติดถาวรเกือบแน่นอน

น้ำประปาในไทยตอนบ่ายบางวันอุ่นกว่าที่คิด ถ้าก๊อกน้ำอยู่ใกล้ท่อที่โดนแดด ปล่อยน้ำทิ้งสักครู่ให้เย็นลงก่อน หรือใช้น้ำจากตู้เย็นผสม

คราบเลือดสด ทำทันที

คราบสดคือคราบที่ยังเปียกหรือเพิ่งแห้งไม่เกินหนึ่งถึงสองชั่วโมง UGA แนะนำให้จัดการทันที ล้างด้วยน้ำเย็นไหล แล้วถูด้วยสบู่ก้อนหรือน้ำยาซักผ้า

1. กลับด้านผ้า ให้ด้านที่เปื้อนคว่ำลง (10 วินาที)
2. เปิดน้ำเย็นไหลผ่านจากด้านหลังของคราบ แรงดันน้ำจะดันเลือดออกทางที่มันซึมเข้ามา ไม่ดันลึกเข้าไปอีก (1 ถึง 2 นาที)
3. ถูสบู่ก้อนหรือแต้มน้ำยาซักผ้าชนิดน้ำลงบนคราบ ใช้นิ้วขยี้เบาๆ จากขอบเข้าหากลาง (1 นาที)
4. ล้างน้ำเย็นอีกครั้ง ดูว่าคราบจางลงไหม ถ้ายังเห็นอยู่ ทำซ้ำข้อ 3 (2 นาที)
5. ซักตามปกติด้วยน้ำเย็น
6. ตากให้แห้งตามธรรมชาติ ตรวจคราบอีกครั้งก่อนรีด

ถ้าอยู่นอกบ้านและไม่มีสบู่ ซับคราบด้วยทิชชู่หรือผ้าชุบน้ำเย็นให้มากที่สุด ห้ามถูไปมา การถูกระจายเลือดให้คราบกว้างขึ้น

คราบเลือดแห้งและคราบเก่า

คราบที่แห้งข้ามคืนหรือนานหลายวันต้องใช้เวลามากขึ้น UGA แนะนำให้แช่น้ำเย็นอย่างน้อย 30 นาทีก่อน แล้วแช่ต่อในน้ำอุ่นกับผลิตภัณฑ์แช่ผ้าหรือน้ำยาซักผ้าที่มีเอนไซม์ NMSU ก็แนะนำแนวทางเดียวกันสำหรับคราบโปรตีนอย่างเลือด นม และไข่ คือแช่น้ำเย็นราว 30 นาทีแล้วแช่น้ำยาต่อข้ามคืน

1. แช่ผ้าในน้ำเย็นจัด 30 นาทีถึงหนึ่งชั่วโมง ให้คราบแห้งพองตัว (30 ถึง 60 นาที)
2. ขยี้เบาๆ ตรงคราบใต้น้ำ คราบส่วนหนึ่งจะหลุดออก (1 นาที)
3. ผสมน้ำยาซักผ้าที่มีเอนไซม์ในน้ำอุ่นเล็กน้อย ราว 30 องศา ตามปริมาณบนฉลาก (2 นาที)
4. แช่ผ้าทิ้งไว้อย่างน้อย 1 ชั่วโมง คราบเก่ามากแช่ข้ามคืน (1 ถึง 8 ชั่วโมง)
5. ล้างออกและตรวจคราบ ถ้ายังเห็นจางๆ ใช้ไฮโดรเจนเปอร์ออกไซด์ตามหัวข้อถัดไป
6. ซักตามปกติ ตากแห้ง ตรวจอีกครั้ง

ขั้นที่ 3 ใช้น้ำอุ่นได้เพราะคราบผ่านการแช่น้ำเย็นมาแล้ว และเอนไซม์ทำงานได้ดีในน้ำอุ่นไม่ร้อน อย่าข้ามขั้นที่ 1 ไปเริ่มที่น้ำอุ่นเลย

ดูยังไงว่าน้ำยาซักผ้ามีเอนไซม์

ดูส่วนผสมบนฉลาก คำที่ลงท้ายด้วย -ase เช่น protease, amylase, lipase หมายถึงเอนไซม์ โปรตีเอส (protease) คือตัวที่ย่อยโปรตีนในเลือด ถ้าฉลากเป็นภาษาไทยมักเขียนว่าเอนไซม์ขจัดคราบ หรือ bio ข้อมูลการเลือกน้ำยาซักผ้าตามสูตรเพิ่มเติมอยู่ในน้ำยาซักผ้ายี่ห้อไหนดี

ไฮโดรเจนเปอร์ออกไซด์ ใช้ยังไงให้ปลอดภัย

ไฮโดรเจนเปอร์ออกไซด์ 3% ที่ขายในร้านขายยาสำหรับทำแผล ใช้ขจัดคราบเลือดได้ดี UGA ให้ใช้กับคราบโดยตรงทิ้งไว้ 1 ถึง 3 นาที แล้วล้างออกก่อนซัก

1. ทดสอบที่ตะเข็บด้านในหรือชายผ้าก่อน หยด 2 ถึง 3 หยด รอ 3 นาที ดูว่าสีจางไหม
2. หยดลงบนคราบ จะเห็นฟองฟู่สีขาว แปลว่าทำปฏิกิริยากับเลือด
3. รอ 1 ถึง 3 นาที ซับฟองออกด้วยผ้าสะอาด
4. ล้างด้วยน้ำเย็น แล้วทำซ้ำได้ถ้าคราบยังเหลือ
5. ซักตามปกติ

เลือกวิธีตามชนิดผ้า

ผ้าแต่ละชนิดทนสารขจัดคราบได้ไม่เท่ากัน ก่อนเลือกวิธี ให้อ่านป้ายผ้า และทดสอบความคงทนของสีที่ตะเข็บด้านในหรือชายผ้าตามที่ NMSU แนะนำ

ชนิดผ้า	ใช้ได้	ห้ามใช้
ผ้าฝ้ายขาว ผ้าลินินขาว	น้ำเย็น สบู่ เอนไซม์ ไฮโดรเจนเปอร์ออกไซด์ น้ำยาฟอกขาวคลอรีนเจือจาง	น้ำร้อนก่อนคราบออก
ผ้าฝ้ายสี ผ้ายีนส์	น้ำเย็น สบู่ เอนไซม์	คลอรีน ไฮโดรเจนเปอร์ออกไซด์โดยไม่ทดสอบ
ผ้าใยสังเคราะห์ โพลีเอสเตอร์	น้ำเย็น น้ำยาซักผ้าชนิดน้ำ เอนไซม์	น้ำร้อน
ผ้าไหม	น้ำเย็น ซับเบาๆ น้ำยาซักผ้าไหม	เอนไซม์ แอมโมเนียเข้มข้น คลอรีน การขยี้
ผ้าขนสัตว์	น้ำเย็น ซับเบาๆ น้ำยาซักขนสัตว์	เอนไซม์ แอมโมเนียเข้มข้น คลอรีน น้ำร้อน
ที่นอน โซฟาผ้า	น้ำเย็นซับ น้ำยาเอนไซม์ฉีดแล้วซับ	เทน้ำราด เปียกลึกถึงฟองน้ำ

UGA เตือนว่าแอมโมเนียทำลายไหมและขนสัตว์ ถ้าจำเป็นต้องใช้ ให้เจือจางกับน้ำในอัตรา 1 ต่อ 1 และใช้น้อยที่สุด สำหรับผ้าไหม วิธีที่ปลอดภัยกว่าคือซับน้ำเย็นแล้วส่งร้านซักแห้ง รายละเอียดการดูแลผ้าไหมทั้งผืนอยู่ในวิธีซักผ้าไหม

ผ้าฝ้ายสีขาวล้วนที่ทนคลอรีนใช้น้ำยาฟอกขาวเจือจางเป็นขั้นสุดท้ายได้ NMSU ระบุว่าน้ำยาฟอกขาวคลอรีนได้ผลดีที่สุดกับผ้าฝ้ายและลินินสีขาว ใช้หลังจากคราบโปรตีนออกเกือบหมดแล้ว และห้ามผสมกับแอมโมเนียเด็ดขาด เพราะเกิดก๊าซพิษ ดูหลักการใช้น้ำยาฟอกขาวอย่างปลอดภัยได้ในวิธีใช้น้ำยาฟอกขาว

คราบเลือดบนที่นอนและผ้าที่ซักไม่ได้

ที่นอนเอาไปแช่น้ำไม่ได้ ต้องใช้วิธีซับแทน

1. ผสมน้ำเย็นกับน้ำยาซักผ้าเอนไซม์เล็กน้อยในขวดสเปรย์
2. ฉีดพอให้ผิวคราบชื้น ไม่ให้น้ำซึมลึกถึงชั้นฟองน้ำ
3. ซับด้วยผ้าขาวสะอาด กดแรง ไม่ถู เปลี่ยนจุดผ้าที่ใช้ซับเรื่อยๆ (5 นาที)
4. ฉีดน้ำเย็นเปล่าแล้วซับอีกรอบเพื่อไล่น้ำยาออก
5. เป่าด้วยพัดลมจนแห้งสนิท ก่อนปูผ้าปูใหม่

คราบเก่าบนที่นอนใช้ไฮโดรเจนเปอร์ออกไซด์แต้มแล้วซับได้ ถ้าที่นอนมีปลอกถอดซักได้ ถอดออกมาจัดการตามวิธีคราบแห้ง ส่วนผ้าปูที่เปื้อนให้ทำก่อนใส่เครื่อง ตามที่อธิบายไว้ในวิธีซักผ้าปูที่นอน

คราบประจำเดือนบนกางเกงในและผ้าปู

คราบประจำเดือนเป็นคราบเลือดผสมเยื่อเมือก ออกยากกว่าเลือดจากแผลเล็กน้อย และมักถูกทิ้งไว้ข้ามคืนก่อนจะเห็น หลักการเหมือนคราบเลือดทั่วไป แต่มีรายละเอียดเพิ่ม

1. แช่น้ำเย็นทันทีที่เห็น ถ้ายังไม่สะดวกซัก แช่ไว้ในกะละมังน้ำเย็นก่อนได้หลายชั่วโมง ดีกว่าโยนลงตะกร้าแห้งๆ
2. ถูสบู่ก้อนตรงคราบใต้น้ำเย็นไหล ขยี้ผ้ากับผ้าเบาๆ
3. ถ้าเป็นกางเกงในสีขาวหรือสีอ่อน ใช้ไฮโดรเจนเปอร์ออกไซด์แต้มตรงคราบที่เหลือ
4. แช่น้ำยาซักผ้าเอนไซม์ 30 นาที แล้วซักมือหรือใส่ถุงซักผ้าเข้าเครื่อง
5. ตากแดดให้แห้งสนิท แดดช่วยให้วงจางๆ ที่เหลือซีดลงอีก

ผ้าอนามัยแบบผ้าและกางเกงในซึมซับ ให้ดูวิธีของผู้ผลิตก่อน เพราะชั้นซึมซับบางรุ่นห้ามใช้น้ำยาปรับผ้านุ่มและห้ามใช้สารฟอก ส่วนวิธีดูแลชุดชั้นในทั่วไปให้สะอาดและไม่ยืดย้วย ดูได้ในวิธีซักกางเกงในให้สะอาด

เวลาที่ใช้ แยกตามอายุคราบ

อายุคราบ	วิธีหลัก	เวลารวมโดยประมาณ	โอกาสออกหมด
ไม่กี่นาที	น้ำเย็นไหล กับสบู่	5 นาที	สูงมาก
ไม่กี่ชั่วโมง	น้ำเย็น สบู่ แล้วซักปกติ	15 นาที	สูง
ข้ามคืน	แช่น้ำเย็น 30 นาที แล้วแช่เอนไซม์ 1 ชั่วโมง	2 ชั่วโมง	ค่อนข้างสูง
หลายวัน	แช่น้ำเย็น แช่เอนไซม์ข้ามคืน แล้วไฮโดรเจนเปอร์ออกไซด์	1 วัน	ปานกลาง
เคยซักน้ำร้อนหรือรีดทับแล้ว	แช่เอนไซม์ซ้ำหลายรอบ ผ้าขาวใช้สารฟอก	หลายวัน	ต่ำ

คราบที่ไม่รู้ว่าเกิดเมื่อไร ให้เริ่มจากวิธีของคราบหลายวันไว้ก่อน ทำแบบเบาไปหาแรง การเริ่มแรงเกินไปเสี่ยงทำผ้าเสียโดยไม่จำเป็น

ตรวจคราบก่อนจบงาน

คราบเลือดตอนผ้าเปียกมองเห็นยากกว่าตอนแห้ง หลายคนซักเสร็จ เห็นว่าสะอาด แล้วอบหรือรีดทันที คราบจางๆ ที่ยังเหลือจะกลายเป็นวงสีน้ำตาลถาวร

• ตากให้แห้งตามธรรมชาติก่อนทุกครั้ง แล้วดูคราบใต้แสงแดดหรือไฟสว่าง
• ส่องดูด้านหลังผ้าด้วย บางครั้งคราบออกด้านหน้าแต่ยังค้างในเนื้อผ้าด้านหลัง
• ถ้ายังเห็นอยู่ เริ่มขั้นตอนแช่เอนไซม์ใหม่ อย่าเพิ่งรีด

สิ่งที่ห้ามทำกับคราบเลือด

• ห้ามใช้น้ำร้อนหรือน้ำอุ่นจัดในขั้นแรก
• ห้ามรีดหรืออบผ้าจนกว่าจะแน่ใจว่าคราบออกหมดแล้ว NMSU เน้นข้อนี้เป็นพิเศษ
• ห้ามถูแรงด้วยแปรงบนผ้าเนื้อบาง ผ้าจะขุยและคราบกระจาย
• ห้ามผสมน้ำยาฟอกขาวกับแอมโมเนียหรือน้ำส้มสายชู
• ห้ามทิ้งผ้าเปื้อนเลือดไว้ในตะกร้าผ้าหลายวัน ยิ่งนานยิ่งออกยาก

ผ้าที่เปื้อนเลือดจากคนอื่น เช่น ทำแผลให้คนในบ้าน ให้สวมถุงมือตอนจับ และซักแยกจากผ้าอื่น