วิธีซักผ้าไหมเองที่บ้าน ทดสอบสีตก ซักมือ และตากให้เงางาม

ผ้าไหมซักน้ำได้บางชนิด บางชนิดไม่ควรแตะน้ำเลย ก่อนหยิบกะละมัง ให้ตอบสองคำถามก่อน ป้ายบอกว่าอะไร และสีตกไหม ถ้าป้ายเขียนว่าซักแห้งเท่านั้น หรือสีตกตอนทดสอบ ให้ส่งร้านซักแห้ง ถ้าป้ายบอกว่าซักมือได้และสีไม่ตก ซักเองที่บ้านได้ด้วยน้ำเย็น น้ำยาอ่อน และมือที่เบามาก

สถาบันซักแห้งและซักรีด (Drycleaning & Laundry Institute หรือ DLI) ของสหรัฐฯ บอกตรงๆ ว่าผ้าไหมส่วนใหญ่ได้ผลดีที่สุดกับการซักแห้งโดยมืออาชีพ การซักน้ำเองที่บ้านเสี่ยงหด สีซีด สีตกซึมไปส่วนอื่น เสียทรง และเนื้อผ้าเปลี่ยนจากลื่นเงาเป็นแข็งหรือหยาบ ข้อความนี้ไม่ได้ห้ามซักเอง แต่บอกว่าต้องเลือกให้ถูกชิ้น

ผ้าไหมแบบไหนซักเองได้ แบบไหนควรส่งร้าน

ประเภท	ซักเองได้ไหม	เหตุผล
เสื้อไหมเนื้อเรียบสีพื้น ป้ายบอกซักมือได้	ได้	ผู้ผลิตทดสอบมาแล้ว
ผ้าพันคอไหมผืนเล็ก สีอ่อน	ได้ หลังทดสอบสี	ชิ้นเล็ก ควบคุมง่าย
ปลอกหมอนไหม ผ้าปูไหม	ได้ ส่วนใหญ่ออกแบบมาให้ซักบ่อย	ดูป้ายยืนยัน
ผ้าไหมไทยทอมือ มัดหมี่ สีเข้มสด	ส่งร้านหรือซักแบบระวังมาก	สีย้อมธรรมชาติมักตก
ชุดไทย ชุดผ้าไหมตัดเย็บมีซับใน	ส่งร้าน	ซับในและผ้ากาวหดไม่เท่าตัวผ้า
ผ้าไหมพิมพ์ทอง ปักดิ้น ปักลูกปัด	ส่งร้าน	งานตกแต่งเสียหายง่ายในน้ำ
ผ้าไหมแพรวา ผ้าไหมโบราณ ผ้ามรดก	ส่งร้านที่รับงานผ้าโบราณ	ซ่อมไม่ได้ถ้าพัง

ป้ายที่เขียนว่า "ซักแห้ง" (dry clean) กับ "ซักแห้งเท่านั้น" (dry clean only) ต่างกันในทางปฏิบัติ ป้ายแรกหมายถึงซักแห้งเป็นวิธีที่ผู้ผลิตแนะนำ ส่วนป้ายที่สองคือผู้ผลิตยืนยันว่าซักน้ำแล้วเสียหาย ตามกฎการติดป้ายผ้าของ FTC สหรัฐฯ ผู้ผลิตต้องระบุวิธีดูแลอย่างน้อยหนึ่งวิธีที่ใช้ได้กับผ้าชิ้นนั้น และเตือนถ้าวิธีที่คนน่าจะใช้ทำให้เสียหาย

ทดสอบสีตกก่อนซักทุกครั้ง

ผ้าไหมไทยหลายผืนย้อมด้วยสีธรรมชาติหรือสีที่ติดไม่แน่น ซักครั้งแรกแล้วสีไหลไปเปื้อนลายส่วนอื่นได้ ใช้เวลาทดสอบแค่ 5 นาที

1. หาจุดที่มองไม่เห็น เช่น ตะเข็บด้านใน ชายผ้าที่พับเก็บ หรือมุมผ้าพันคอ
2. ชุบสำลีหรือผ้าขาวด้วยน้ำเย็นผสมน้ำยาที่จะใช้ซัก
3. กดลงบนจุดนั้นค้างไว้ 1 นาที แล้วซับด้วยผ้าขาวแห้ง
4. ถ้ามีสีติดผ้าขาว แปลว่าสีตก ให้ส่งร้านซักแห้ง
5. ถ้าผ้าเป็นลายหลายสี ทดสอบทุกสีหลัก โดยเฉพาะแดง น้ำเงินเข้ม และม่วง

เตรียมน้ำยาและอุปกรณ์

ไหมเป็นเส้นใยโปรตีนจากรังไหม ไวต่อด่างแรงและเอนไซม์ย่อยโปรตีนในผงซักฟอกทั่วไป QUT ซึ่งทำงานวิจัยด้านสิ่งทอ ระบุว่าผงซักฟอกทั่วไปแรงเกินไปสำหรับไหม ให้ใช้แชมพูอ่อนๆ หรือผลิตภัณฑ์สำหรับซักไหมและขนสัตว์

ใช้อะไร	ใช้ได้ไหม	หมายเหตุ
น้ำยาซักผ้าไหมหรือขนสัตว์	ได้ ดีที่สุด	ค่าความเป็นกรดด่างใกล้กลาง ไม่มีเอนไซม์
แชมพูเด็กหรือแชมพูอ่อน	ได้	ไม่มีซิลิโคนและสารปรับสภาพ
น้ำยาซักผ้าทั่วไปชนิดน้ำ	ไม่แนะนำ	หลายสูตรมีเอนไซม์
ผงซักฟอก	ห้าม	ด่างแรง เม็ดผงละลายไม่หมดติดเนื้อผ้า
น้ำยาฟอกขาวคลอรีนหรือออกซิเจน	ห้าม	ทำลายเส้นใยและทำให้เหลือง
น้ำส้มสายชูกลั่นเล็กน้อย	ได้ในน้ำล้างรอบสุดท้าย	ช่วยไล่สบู่และคืนความเงา

QUT ระบุชัดว่าห้ามฟอกผ้าไหม การฟอกทำให้เส้นใยเสียหายและเหลือง DLI ก็เตือนว่าผลิตภัณฑ์ที่มีคลอรีนทำให้ไหมเปลี่ยนสี ข้อนี้รวมถึงน้ำยาทำความสะอาดห้องน้ำที่หกโดนหรือน้ำประปาที่มีคลอรีนสูงมากแช่ไว้ทั้งคืนด้วย

อุปกรณ์อื่นที่ต้องมีคือกะละมังพลาสติกสะอาด ผ้าขนหนูสีขาวหรือสีอ่อนสองผืน และไม้แขวนพลาสติกบุนวมหรือราวตากผ้าที่ไม่มีสนิม

ซักมือผ้าไหมทีละขั้น

1. เติมน้ำเย็นหรือน้ำก๊อกอุณหภูมิห้องลงกะละมัง ไม่ใช้น้ำอุ่น (1 นาที)
2. ใส่น้ำยาซักผ้าไหมหรือแชมพูอ่อนราวหนึ่งช้อนชาต่อน้ำ 4 ลิตร กวนให้ละลายก่อน (1 นาที)
3. วางผ้าไหมลงไป กดเบาๆ ให้จมน้ำ ปล่อยแช่ 3 ถึง 5 นาที ห้ามนานกว่านี้ (5 นาที)
4. ยกผ้าขึ้นลงในน้ำเบาๆ สองสามครั้ง ตรงคอเสื้อหรือรักแร้ใช้ปลายนิ้วแตะเบาๆ ไม่ถู (1 นาที)
5. เทน้ำทิ้ง ล้างด้วยน้ำเย็นใหม่สองถึงสามน้ำจนไม่มีฟอง (5 นาที)
6. น้ำล้างรอบสุดท้าย เติมน้ำส้มสายชูกลั่นหนึ่งช้อนโต๊ะต่อน้ำ 4 ลิตร แช่ 1 นาที ไม่ต้องล้างออก กลิ่นจะหายตอนแห้ง (2 นาที)

รวมเวลาไม่ถึง 20 นาที ส่วนที่ทำให้ไหมเสียคือการแช่นานและการขยี้ ไม่ใช่ตัวน้ำ ถ้ามือไม่คุ้นกับการซักแบบนี้ ดูพื้นฐานการแช่และการล้างได้ในวิธีซักผ้าด้วยมือ

ซักเครื่องได้ไหม

ได้เฉพาะเมื่อป้ายมีสัญลักษณ์ซักเครื่อง ซึ่งพบในผ้าไหมบางชนิด เช่น ปลอกหมอนไหมหม่อนและเสื้อไหมเนื้อแซนด์วอช (sand-washed) ที่ผ่านการซักมาแล้วตั้งแต่โรงงาน

• ใส่ในถุงซักผ้าตาข่ายละเอียด หนึ่งชิ้นต่อหนึ่งถุง
• เลือกโหมดถนอมผ้า ไหม หรือซักมือ ตั้งน้ำเย็น
• ปั่นหมาดความเร็วต่ำสุด หรือปิดการปั่น
• ห้ามซักรวมกับผ้าที่มีซิป ตะขอ หรือผ้ายีนส์ ไหมขาดเป็นเส้นได้ทันที
• นำออกจากเครื่องทันทีที่เสร็จ ห้ามทิ้งไว้ในถัง

ซับน้ำออกโดยไม่บิด

ไหมเปียกอ่อนแอกว่าไหมแห้งมาก การบิดทำให้เส้นใยยืดและเกิดรอยยับถาวร FTC นิยามคำว่า "ห้ามบิด" บนป้ายผ้าไว้ว่า ห้ามใช้เครื่องรีดน้ำแบบลูกกลิ้งและห้ามบิดด้วยมือ

1. ปูผ้าขนหนูสีอ่อนบนโต๊ะ วางผ้าไหมราบลงไป
2. ม้วนผ้าขนหนูพร้อมผ้าไหมไปด้วยกัน กดเบาๆ ตลอดม้วน
3. คลี่ออกทันที ห้ามทิ้งผ้าไหมม้วนอยู่ในผ้าขนหนูเปียก สีตกเป็นรอยได้

ตากผ้าไหมให้ไม่ซีดไม่ยับ

แดดคือศัตรูของไหมพอๆ กับน้ำยาฟอกขาว DLI ระบุว่าไหมไวต่อความชื้น แสง และการเสียดสี ส่วน QUT แนะนำให้เก็บไหมห่างจากแสงแดดโดยตรง

• ตากในร่มที่ลมผ่าน บนไม้แขวนพลาสติกบุนวม หรือพาดราวที่หุ้มผ้า
• ผ้าพันคอและผ้าผืนตากราบบนผ้าขนหนูแห้ง
• อย่าใช้หนีบผ้า รอยหนีบจะติดเป็นรอยถาวรบนไหมเนื้อบาง
• ห้ามใช้เครื่องอบผ้า ไหมจะหดและเงาหายไป
• ไหมบางแห้งใน 1 ถึง 2 ชั่วโมงในร่ม ไม่ต้องรอนาน

ตอนหน้าฝน ถ้าต้องตากในห้อง เปิดพัดลมเป่าห่างๆ ดีกว่าปล่อยให้ผ้าหมาดค้างทั้งคืน ความชื้นค้างนานทำให้เกิดจุดราบนไหมได้

รีดผ้าไหม

รีดตอนผ้ายังหมาดเล็กน้อยจะเรียบง่ายที่สุด ถ้าแห้งสนิทแล้ว ใช้ขวดสเปรย์พ่นน้ำเป็นฝอยบางๆ

ขั้นตอน	ทำอย่างไร
ตั้งเตารีด	โหมดไหม (Silk) หรือความร้อนต่ำสุด ปิดไอน้ำ
ด้านที่รีด	กลับด้านในออก รีดด้านใน
ผ้ารองรีด	วางผ้าฝ้ายบางสีขาวทับก่อนรีด
การเคลื่อนเตารีด	กดแล้วยก ไม่ลากไปมา
จุดที่ต้องระวัง	หยดน้ำบนไหมบางชนิดทิ้งรอยด่างเป็นวง

ความร้อนสูงหรือการรีดโดยตรงทำให้ไหมเกิดรอยมันวาวหรือรอยไหม้เหลือง ซึ่งแก้ไม่ได้ เทคนิคการตั้งความร้อนสำหรับผ้าชนิดอื่นอยู่ในรีดผ้าให้เรียบ

ดูแลระหว่างใส่ให้ซักน้อยลง

ผ้าไหมที่ซักน้อยครั้งจะอยู่ได้นานกว่า วิธีที่ได้ผลที่สุดคือป้องกันคราบตั้งแต่ตอนใส่ DLI เตือนว่าเหงื่อและสารระงับกลิ่นกายมีเกลือคลอไรด์ที่ทำให้ไหมอ่อนแอและเปลี่ยนสีได้

• ทาโลชั่นระงับกลิ่นกาย น้ำหอม และโลชั่นทาผิว แล้วรอให้แห้งก่อนใส่ไหม
• ฉีดน้ำหอมก่อนใส่เสื้อ ไม่ฉีดลงบนผ้าไหม แอลกอฮอล์ทิ้งรอยด่าง
• หลังใส่ แขวนผึ่งลมในร่มหนึ่งคืนก่อนเก็บ
• ถ้าเหงื่อออกมากตรงรักแร้ ซับด้วยผ้าชุบน้ำเย็นหมาดๆ ตรงจุดนั้นภายในวันเดียวกัน
• คราบเหงื่อที่ทิ้งไว้นานบนไหมมักเป็นวงเหลืองที่ร้านซักแห้งก็เอาออกยาก ดูหลักการรับมือคราบเหงื่อบนผ้าทั่วไปได้ในขจัดคราบเหงื่อ

ซักแล้วผ้าไหมแข็ง ด้าน หรือเป็นรอยน้ำ

ปัญหาที่เจอบ่อยหลังซักไหมเองครั้งแรก ส่วนใหญ่แก้ได้ถ้าเนื้อผ้ายังไม่เสียหาย

อาการ	สาเหตุที่พบบ่อย	แก้อย่างไร
เนื้อผ้าแข็งกระด้าง	น้ำยาตกค้าง หรือน้ำกระด้าง	ล้างน้ำเย็นใหม่ ใส่น้ำส้มสายชูกลั่นในน้ำสุดท้าย
เงาหายเป็นผ้าด้าน	ขยี้แรง หรือใช้น้ำอุ่นเกินไป	รีดด้านในด้วยไฟอ่อนผ่านผ้ารอง เงาคืนมาบางส่วน
รอยน้ำเป็นวงด่าง	ผ้าแห้งไม่เท่ากัน	ซักทั้งผืนใหม่ ตากราบให้แห้งพร้อมกัน
หดเล็กน้อย	น้ำอุ่น หรืออบ	รีดตอนหมาดพร้อมดึงให้ได้ขนาดเบาๆ
สีซีดเป็นทาง	ตากแดด หรือแช่นาน	แก้ไม่ได้ ป้องกันครั้งต่อไป

ถ้าลองแก้แล้วไม่ดีขึ้น ให้หยุดซักเองแล้วส่งร้านซักแห้งที่รับงานผ้าไหม บอกพนักงานตรงๆ ว่าซักน้ำมาแล้ว เขาจะเลือกวิธีที่เหมาะกับสภาพผ้าได้

เก็บผ้าไหมระยะยาว

QUT แนะนำให้เก็บไหมห่างแสงแดด ในถุงผ้าฝ้ายหรือห่อด้วยกระดาษไร้กรด

1. ซักหรือส่งร้านก่อนเก็บทุกครั้ง คราบที่มองไม่เห็นจะกลายเป็นจุดเหลืองภายในไม่กี่เดือน
2. ผ้าผืนใหญ่ม้วนรอบแกนกระดาษแทนการพับ ลดรอยพับถาวร
3. ถ้าต้องพับ ใส่กระดาษไร้กรดคั่นตรงรอยพับ และเปลี่ยนแนวพับทุกสองสามเดือน
4. ห่อด้วยปลอกผ้าฝ้าย ห้ามเก็บในถุงพลาสติก ไหมต้องการอากาศผ่าน
5. ใส่สารดูดความชื้นในตู้ช่วงหน้าฝน แต่อย่าวางสัมผัสผ้าโดยตรง