วิธีวัดขนาดม่านเอง แยกตามม่านจีบ ตาไก่ และม่านม้วน

วัดขนาดม่านเองได้ และควรวัดเองอย่างน้อยหนึ่งรอบก่อนให้ร้านมาวัด เพราะคุณจะรู้ว่าตัวเลขในใบเสนอราคามาจากไหน และจับได้ทันทีถ้าร้านคิดผ้าเกิน หลักคือใช้ตลับเมตรเหล็ก วัดเป็นเซนติเมตร ตัดสินก่อนว่าจะติดม่านในวงกบหรือนอกวงกบ แล้ววัดตามจุดที่ม่านแบบนั้นต้องใช้ ตัวเลขของม่านจีบ ตาไก่ และม่านม้วนวัดคนละวิธี ถ้าวัดแบบเดียวแล้วส่งร้านทุกแบบ ผ้าจะสั้นหรือแคบไปเกือบทุกครั้ง

ตัดสินสามเรื่องก่อนจับตลับเมตร

ตัวเลขที่วัดได้จะไม่มีความหมายจนกว่าจะรู้สามข้อนี้ เขียนไว้หัวกระดาษก่อนเริ่ม

1. ชนิดม่าน ม่านจีบ ม่านตาไก่ ม่านลอน ใช้รางและคิดผ้าแบบเดียวกัน ม่านม้วน ม่านพับ และมู่ลี่คิดเป็นแผ่นตามขนาดกรอบ
2. ตำแหน่งติด ในวงกบ นอกวงกบยึดผนัง หรือยึดฝ้า ม่านผ้าบนรางส่วนใหญ่ติดนอกวงกบ ม่านม้วนเลือกได้ทั้งสองแบบ
3. ความยาวปลายผ้า เหนือขอบหน้าต่าง เลยขอบหน้าต่าง หรือยาวถึงพื้น ห้องนอนและห้องนั่งเล่นนิยมยาวถึงพื้น ห้องครัวและห้องที่มีโต๊ะชิดหน้าต่างใช้สั้นเลยขอบล่าง

ถ้ายังไม่แน่ใจว่าห้องไหนควรใช้ม่านแบบไหน ดูการเทียบแต่ละแบบใน ม่านมีกี่ประเภท ก่อน เพราะเปลี่ยนชนิดม่านทีหลังต้องวัดใหม่ทั้งหมด

เครื่องมือที่ต้องใช้มีไม่มาก ตลับเมตรเหล็กยาว 5 ม. ดินสอ กระดาษ บันไดที่มั่นคง และคนช่วยจับปลายเทปอีกหนึ่งคนถ้าหน้าต่างกว้างเกิน 2 ม. อย่าใช้สายวัดผ้าของงานตัดเสื้อ เพราะยืดได้และหย่อนกลางช่วงเมื่อวัดระยะยาว

วัดหน้าต่างสามจุด เพราะวงกบไม่เคยตรงเป๊ะ

บ้านในเมืองไทยส่วนใหญ่ฉาบปูนด้วยมือ วงกบที่ดูตรงจะต่างกันหลายมิลลิเมตรระหว่างด้านบนกับด้านล่าง ผมจึงวัดทุกด้านอย่างน้อยสามจุดเสมอ

สิ่งที่วัด	จุดที่วัด	ใช้ค่าไหน
ความกว้างในวงกบ	บน กลาง ล่าง	ค่าน้อยที่สุด สำหรับม่านในวงกบ
ความสูงในวงกบ	ซ้าย กลาง ขวา	ค่าน้อยที่สุด สำหรับม่านในวงกบ
ความกว้างนอกวงกบ	ขอบปูนถึงขอบปูน หรือขอบกรอบถึงขอบกรอบ	ค่ามากที่สุด สำหรับม่านนอกวงกบ
ความลึกวงกบ	จากหน้าบานกระจกถึงขอบปูน	ใช้ตัดสินว่าม่านม้วนติดในวงกบได้หรือไม่
เส้นทแยงมุม	มุมบนซ้ายถึงล่างขวา และอีกเส้น	ต่างกันเกิน 5 มม. แปลว่าวงกบไม่ได้ฉาก

จดตัวเลขตามตำแหน่งจริงบนภาพร่าง ห้ามปัดเลข ให้จดถึงมิลลิเมตรหรืออย่างน้อยครึ่งเซนติเมตร แล้วถ่ายรูปหน้าต่างพร้อมตลับเมตรที่วางทาบไว้ส่งร้านด้วย รูปช่วยให้ร้านเห็นสิ่งกีดขวางที่ตัวเลขไม่บอก เช่นมือจับหน้าต่างที่ยื่นออกมา สวิตช์ไฟข้างกรอบ หรือแอร์ที่ติดชิดกรอบบน

ความลึกวงกบสำคัญกับม่านม้วนมาก ม่านม้วนส่วนใหญ่ต้องการความลึกราว 5-8 ซม. จึงจะซ่อนกระบอกม้วนในวงกบได้ทั้งหมด ถ้าหน้าต่างบานเปิดออกด้านในหรือมีมือจับยื่น ความลึกที่ใช้ได้จริงคือจากปลายมือจับถึงขอบปูน วงกบอลูมิเนียมบ้านทาวน์โฮมหลายหลังลึกเพียง 3-4 ซม. ต้องเปลี่ยนไปติดนอกวงกบ

วัดรางสำหรับม่านจีบและม่านตาไก่

ม่านผ้าบนรางวัดจากรางเป็นหลัก ไม่ใช่จากกระจก ขั้นตอนมีดังนี้

1. วัดความกว้างนอกกรอบหน้าต่าง แล้วบวกข้างละ 10-15 ซม. ได้ความยาวราง ห้องนอนที่อยากให้มืดมากบวกข้างละ 15-20 ซม. ถ้าด้านข้างมีผนังชนหรือตู้ ให้วัดระยะว่างจริงก่อนว่าบวกได้เท่าไร
2. ห้องที่อยากให้เปิดม่านแล้วกระจกโล่งทั้งบาน ต้องบวกพื้นที่ให้ผ้ากองข้างหน้าต่างด้วย ผ้าจีบที่รูดเก็บกินพื้นที่ราว 15-25% ของความยาวราง ขึ้นกับความหนาผ้า
3. กำหนดความสูงราง ติดเหนือกรอบบน 10-15 ซม. หรือติดชิดฝ้า ถ้าระยะจากกรอบบนถึงฝ้าเหลือไม่ถึง 20 ซม. ผมให้ติดชิดฝ้าเลย หน้าต่างจะดูสูงขึ้นและแสงลอดขอบบนน้อยลง
4. วัดความยาวผ้า จากจุดที่ผ้าแขวนจริงลงมาถึงตำแหน่งปลายผ้า ม่านจีบวัดจากใต้ตัวหนอนหรือตะขอ ม่านตาไก่วัดจากขอบบนของห่วง เพราะผ้าตาไก่ยื่นสูงเหนือรางขึ้นมาเล็กน้อย
5. ถ้าปลายผ้าจะยาวถึงพื้น วัดความสูงจากรางถึงพื้นสามจุด ซ้าย กลาง ขวา แล้วหักออก 1-2 ซม. ให้ปลายผ้าลอยพ้นพื้น พื้นที่ไม่เรียบให้ใช้ค่าที่น้อยที่สุด

ตอนวัดความสูง ระวังพื้นที่ยังไม่ปูวัสดุ ถ้าบ้านกำลังรีโนเวตและยังจะปูกระเบื้องหรือพื้นไม้ทับอีก ความสูงจะลดลงตามความหนาวัสดุกับปูนกาว ซึ่งรวมกันได้ราว 1-2 ซม. ผมให้รอพื้นเสร็จก่อนแล้วค่อยวัดม่าน

คิดอัตราจีบและจำนวนผ้า ตัวอย่างจากห้องจริง

ผ้าม่านต้องกว้างกว่ารางหลายเท่าเพื่อให้เกิดลอนจีบ อัตรานี้เรียกว่าอัตราจีบหรือ fullness ร้านแต่ละร้านใช้ไม่เท่ากัน ถ้าไม่ถาม ใบเสนอราคาสองร้านจะเทียบกันไม่ได้

แบบม่าน	อัตราผ้าต่อความยาวราง โดยประมาณ	ลักษณะลอนที่ได้
ม่านจีบสามทบ	2.5 เท่า	ลอนแน่น ดูหนา
ม่านจีบสองทบ หรือจีบมาตรฐาน	2-2.2 เท่า	ลอนพอดี ใช้กันมาก
ม่านตาไก่	1.8-2 เท่า	ลอนกว้าง สม่ำเสมอ
ม่านลอน (wave)	2-2.5 เท่า	ลอนคลื่นเท่ากันทั้งผืน
ม่านผ้าโปร่ง	2.5-3 เท่า	ผ้าบาง ต้องการลอนมากจึงดูไม่โหรง

ตัวอย่างห้องนั่งเล่นที่ผมวัดให้เพื่อนบ้าน หน้าต่างกว้างนอกกรอบ 200 ซม. บวกข้างละ 15 ซม. ได้ราง 230 ซม. เลือกม่านจีบอัตรา 2.2 เท่า ต้องใช้ผ้ากว้างรวม 230 × 2.2 = 506 ซม. ผ้าม่านทั่วไปหน้ากว้างประมาณ 140 ซม. (บางรุ่นหน้ากว้าง 280-300 ซม.) ถ้าใช้หน้า 140 ซม. ต้องใช้ 506 ÷ 140 = 3.6 หน้า ปัดเป็น 4 หน้า แบ่งซ้ายสองหน้า ขวาสองหน้า

ความยาวผ้าแต่ละหน้า สมมติความยาวสำเร็จ 245 ซม. ร้านเผื่อพับชายบนล่างรวมอีกประมาณ 20-30 ซม. ได้ราว 270 ซม. ต่อหน้า ผ้า 4 หน้าจึงใช้ประมาณ 10.8 เมตร ถ้าใบเสนอราคาคิดผ้า 14-15 เมตร แปลว่าร้านใช้อัตราจีบสูงกว่าที่ตกลงหรือเผื่อเกิน ให้ถามเหตุผล

ผ้าหน้ากว้าง 280-300 ซม. (ผ้าหน้ากว้างแนวนอน) ใช้ความยาวผ้าแทนความกว้างหน้าต่าง ห้องที่หน้าต่างกว้างมากแต่สูงไม่เกิน 280 ซม. จะไม่มีตะเข็บต่อแนวตั้ง ผ้าดูเรียบกว่าและบางครั้งใช้ผ้าน้อยกว่า ลองให้ร้านคิดราคาทั้งสองแบบ

ม่านม้วนและม่านพับ วัดเป็นแผ่นและต้องบอกว่าเป็นขนาดอะไร

ม่านม้วน ม่านพับ และมู่ลี่ไม่มีอัตราจีบ ผ้าเป็นแผ่นเดียวตามขนาดที่สั่ง เรื่องที่พลาดบ่อยคือส่งตัวเลขโดยไม่บอกว่าเป็นขนาดวงกบหรือขนาดสำเร็จ

ติดในวงกบ ส่งขนาดวงกบที่วัดได้ (ค่าน้อยสุด) แล้วให้ร้านหักเอง ร้านส่วนใหญ่หักความกว้างลงประมาณ 0.5-1 ซม. เพื่อให้ขายึดกับกระบอกม้วนเข้าวงกบได้และผ้าไม่เสียดสีขอบ ถ้าคุณหักเองแล้วร้านหักซ้ำ ม่านจะแคบจนแสงลอดสองข้างเป็นเส้นกว้าง

ติดนอกวงกบ บวกความกว้างข้างละ 5-10 ซม. และบวกความสูงด้านบน 5-10 ซม. ตามระยะที่มีผนังให้ยึด ด้านล่างให้ผ้ายาวเลยขอบล่างหน้าต่างราว 5-10 ซม. ส่งเป็นขนาดสำเร็จ และเขียนกำกับว่า "ไม่ต้องหัก"

ม่านพับมีอีกเรื่องที่ต้องรู้ เมื่อดึงขึ้นสุด ผ้าจะกองอยู่ด้านบนเป็นชั้นสูงราว 15-25 ซม. ขึ้นกับความยาวผ้า ถ้าติดในวงกบ ผ้าที่กองจะบังกระจกส่วนบน ห้องที่อยากได้แสงเต็มบานจึงควรติดม่านพับนอกวงกบ สูงเหนือกรอบบนพอให้กองผ้าไม่ทับกระจก การเลือกผ้าและระบบดึงของม่านม้วนเขียนไว้ใน ม่านม้วน

สิ่งกีดขวางที่ทำให้ตัวเลขใช้ไม่ได้

ตัวเลขถูกต้องแต่ม่านใช้งานไม่ได้ เกิดขึ้นเพราะสิ่งรอบหน้าต่าง ตอนวัดให้มองหาสิ่งเหล่านี้และจดระยะไว้ด้วย

• แอร์ติดเหนือหน้าต่าง ม่านที่ติดชิดฝ้าจะชนตัวแอร์หรือบังลมแอร์ ให้วัดระยะจากกรอบบนถึงใต้ตัวแอร์ และวัดว่าตัวแอร์ยื่นจากผนังกี่เซนติเมตร
• หน้าต่างบานเปิดเข้าด้านใน บานจะชนม่านม้วนที่ติดในวงกบ ต้องติดนอกวงกบและสูงพ้นวงสวิงของบาน
• ปลั๊กหรือสวิตช์ข้างกรอบ ม่านที่ยาวลงพื้นจะบังปลั๊ก และผ้าจะกองทับสายไฟ
• ราวกันตก เหล็กดัด หรือมุ้งลวดที่ยื่นด้านใน ผ้าม่านต้องมีระยะยื่นจากผนังพอไม่ให้เสียดสี
• เพดานหรือฝ้าที่ไม่ได้ระดับ บ้านเก่าบางหลังฝ้าเอียง 1-2 ซม. ตลอดความกว้างห้อง ม่านที่ติดชิดฝ้าจะมีชายผ้าเอียงตาม ให้ร้านปรับความยาวรายหน้า

ใบวัดม่านที่ควรส่งให้ร้าน

ผมเขียนตัวเลขลงตารางแบบนี้ทุกบาน แล้วส่งพร้อมรูปถ่าย ร้านจะคิดราคาได้ตรง และใช้เป็นหลักฐานตอนตรวจงาน

รายการ	ตัวอย่าง (ห้องนอน บานที่ 1)
ชนิดม่าน	ม่านจีบ ผ้าทึบแสง + ผ้าโปร่ง รางคู่
ตำแหน่งติด	นอกวงกบ ยึดฝ้า
กว้างนอกกรอบ (ค่ามากสุด)	182 ซม.
ความยาวรางที่ต้องการ	212 ซม. (บวกข้างละ 15)
ความสูงจากรางถึงพื้น ซ้าย กลาง ขวา	251 / 250.5 / 251 ซม.
ความยาวผ้าสำเร็จ	249 ซม. (ลอยพ้นพื้น 1.5 ซม.)
อัตราจีบ	2.2 เท่า
ทิศทางรูด	เปิดออกสองข้าง
สิ่งกีดขวาง	แอร์ห่างกรอบบน 35 ซม. ยื่นจากผนัง 22 ซม.
ระบบดึง	รูดมือ ไม่มีสาย

ช่องระบบดึงในตาราง ผมใส่ไว้เพราะเรื่องความปลอดภัย คณะกรรมการความปลอดภัยสินค้าอุปโภคบริโภคสหรัฐ (CPSC) แนะนำให้บ้านที่มีเด็กเล็กใช้ม่านไร้สาย และถ้าต้องมีสายห่วง ให้ยึดปลายสายกับผนังหรือพื้นให้ตึง ตอนวัดจึงควรกำหนดตำแหน่งตัวยึดสายไปพร้อมกันเลย ไม่ใช่ปล่อยให้ช่างเลือกหน้างาน

เมื่อไรควรให้ร้านวัดแทน และต้องถามอะไร

วัดเองเหมาะกับหน้าต่างทั่วไป ม่านม้วนนอกวงกบ และม่านจีบบนรางยึดผนัง ส่วนงานต่อไปนี้ผมให้ร้านวัดหน้างานเองและรับผิดชอบขนาด

• ประตูกระจกบานใหญ่สูงเกิน 2.6 ม. หรือกว้างเกิน 4 ม. ผ้าหนักจนต้องคำนวณขายึดและตัวหนอนเพิ่ม
• หน้าต่างมุมหรือหน้าต่างโค้ง (bay window) ที่ต้องดัดรางตามมุม
• ม่านมอเตอร์ ระยะสายไฟและตำแหน่งปลั๊กต้องวางร่วมกับช่างไฟ
• ม่านม้วนพร้อมรางข้าง ต้องการความแม่นระดับมิลลิเมตร และวงกบที่ได้ฉาก

แม้ให้ร้านวัด ตัวเลขที่คุณวัดเองไว้ก่อนช่วยได้มาก ถ้าตัวเลขของร้านต่างจากของคุณเกิน 2 ซม. ให้ขอวัดซ้ำด้วยกันก่อนสั่งตัด และถามร้านให้ครบสามข้อ ใช้อัตราจีบเท่าไร เผื่อชายผ้ากี่เซนติเมตร และหักขนาดม่านในวงกบให้หรือยัง

เรื่องสุดท้ายคือแดดกับความร้อน คู่มือประหยัดพลังงาน Energy Saver ของกระทรวงพลังงานสหรัฐแนะนำให้ปิดผ้าม่านบานที่รับแดดตรงในวันร้อน ม่านที่วัดสั้นหรือแคบกว่ากรอบปิดแล้วยังมีแดดลอดตามขอบ ถ้าหน้าต่างหันทิศตะวันตก การบวกระยะซ้อนขอบให้พอคุ้มกว่าการไปเลือกผ้าราคาสูง ผมเขียนการเลือกผ้าตามทิศแดดไว้ใน ม่านกันแดดแบบไหนดี และถ้าห้องนอนต้องมืดจริง ดูระยะติดตั้งเพิ่มใน ม่านทึบแสงห้องนอน