ประตูบานเฟี้ยม เปิดโล่งเต็มช่องได้จริงไหม ข้อดีข้อเสียก่อนสั่งทำ

ประตูบานเฟี้ยมคือประตูหลายบานที่ต่อกันด้วยบานพับ เวลาเปิดจะพับซ้อนกันเป็นกองแล้วเลื่อนไปเก็บด้านข้าง ข้อดีที่คนเลือกคือเปิดช่องได้เกือบเต็มความกว้าง เชื่อมห้องนั่งเล่นกับสวนหรือระเบียงเป็นพื้นที่เดียว ข้อเสียคือกลไกซับซ้อนกว่าบานเลื่อน ราคาสูงกว่า และมีรอยต่อหลายแนวที่ต้องกันน้ำกับลม บานเฟี้ยมคุ้มเมื่อเราต้องการช่องเปิดโล่งจริง ๆ และมีที่ให้กองบานพับ ถ้าแค่อยากได้กระจกบานใหญ่ให้แสงเข้า บานเลื่อนมักตอบโจทย์ได้ถูกกว่า

บานเฟี้ยมต่างจากบานเลื่อนตรงไหน

คนไทยรู้จักบานเฟี้ยมไม้จากตึกแถวรุ่นเก่า ที่ดึงพับเปิดหน้าร้านได้ทั้งแถบ บานเฟี้ยมสมัยใหม่ใช้หลักเดียวกันแต่มีรางและล้อที่แม่นกว่า กรอบเป็นอะลูมิเนียม ไม้ หรือไวนิล และใส่กระจกเกือบเต็มบาน

ประเด็น	บานเฟี้ยม	บานเลื่อน 2 บาน	บานเลื่อน 4 บาน (2 บานกลางเลื่อนออก)
ช่องเปิดได้	ราว 80 ถึง 90% ของความกว้าง	ราว 50%	ราว 50%
พื้นที่ที่บานเปิดออกมา	กองบานยื่นจากผนัง ต้องเผื่อด้านในหรือนอก	ไม่ยื่น	ไม่ยื่น
รอยต่อที่ต้องกันน้ำกันลม	หลายแนว ตามจำนวนบาน	น้อย	ปานกลาง
กลไก	บานพับ ล้อ ราง ตัวนำ ล็อกหลายจุด	ล้อและราง	ล้อและราง
ราคาเทียบกัน	สูงที่สุด	ต่ำที่สุด	กลาง

ตัวเลขช่องเปิดเป็นค่าโดยประมาณ ความกว้างกองบานที่พับแล้วขึ้นกับจำนวนบานและความหนาของกรอบ ขอข้อมูลจริงจากผู้ผลิตก่อนกำหนดตำแหน่งเฟอร์นิเจอร์รอบประตู ส่วนการเลือกระบบบานเลื่อนเทียบไว้ในประตูบานเลื่อน

รางบนหรือรางล่าง ใครรับน้ำหนัก

ระบบบานเฟี้ยมแบ่งตามว่าน้ำหนักบานลงที่ไหน

• รางบนรับน้ำหนัก บานแขวนจากรางด้านบน ด้านล่างมีแค่รางนำเพื่อไม่ให้บานแกว่ง พื้นเรียบหรือมีรางนำต่ำมาก ข้อแลกคือคานหรือทับหลังเหนือช่องประตูต้องแข็งแรงพอรับบานทั้งชุดโดยไม่แอ่น
• รางล่างรับน้ำหนัก บานวางบนล้อที่วิ่งบนรางพื้น รับบานหนักได้ดีกว่าและไม่ต้องพึ่งคานบนมากนัก แต่รางที่พื้นสะสมฝุ่น ทราย และน้ำฝน ต้องทำความสะอาดบ่อย

ปัญหาบานตกที่พบบ่อยที่สุดมาจากระบบรางบนที่ติดใต้ทับหลังที่ไม่ได้ออกแบบมารับน้ำหนัก หรือติดใต้ฝ้าโดยไม่มีโครงรับ เวลาผ่านไปทับหลังแอ่นลงเล็กน้อย บานแต่ละบานเริ่มเอียง พับแล้วไม่ตรงแนว ล็อกไม่เข้า บ้านที่ช่องประตูกว้างเกิน 3 เมตร ควรให้วิศวกรหรือผู้ผลิตดูว่าคานเหนือประตูรับได้ก่อนเลือกรางบน

เลือกจำนวนบานและทิศการพับ

การจัดบานเฟี้ยมพูดกันเป็นตัวเลข เช่น 3+0 คือสามบานพับไปทางเดียว 3+3 คือแยกพับสองข้าง หลักเลือกมีดังนี้

• บานแต่ละบานกว้างราว 70 ถึง 90 ซม. แคบกว่านี้มีรอยต่อมากเกินไป กว้างกว่านี้บานหนักและกองบานยื่นออกมามาก
• ถ้าจำนวนบานเป็นเลขคี่ บานริมสุดหนึ่งบานใช้เป็นประตูบานสวิงเข้าออกประจำวันได้ ไม่ต้องพับทั้งชุดทุกครั้งที่จะออกไปรดน้ำต้นไม้
• พับออกด้านนอกช่วยไม่ให้กองบานเกะกะในห้อง แต่กองบานจะโดนแดดฝนตลอดตอนเปิด
• พับเข้าด้านในเหมาะกับห้องที่มีพื้นที่ข้างประตูว่าง และช่วยให้ขอบยางกันน้ำอยู่ฝั่งนอกตอนปิด ขึ้นกับระบบของผู้ผลิต

ก่อนตัดสินใจ ให้วาดกองบานที่พับแล้วลงบนแปลนห้อง ดูว่าชนโซฟา ตู้ หรือสวิตช์ไฟหรือไม่ บางบ้านต้องย้ายปลั๊กและสวิตช์หลังติดตั้ง เพราะกองบานบังพอดี

กระจกในบานเฟี้ยมต้องเป็นกระจกนิรภัย

บานเฟี้ยมกระจกเป็นประตูที่คนเดินผ่านทุกวัน เด็กวิ่งชน หรือกองบานกระแทกกันตอนพับเร็ว ๆ กระจกจึงต้องเป็นชนิดที่แตกแล้วไม่เป็นชิ้นคม

ชนิดกระจก	มาตรฐาน	ลักษณะเมื่อแตก	เหมาะกับ
กระจกเทมเปอร์	มอก. 965-2560	แตกเป็นเม็ดเล็กทั้งแผ่น	บานเฟี้ยมทั่วไป
กระจกนิรภัยหลายชั้น	มอก. 1222-2560	ร้าวแต่ยังยึดติดฟิล์มกลาง ไม่หลุดจากกรอบ	ประตูที่ต้องการกันเสียงหรือกันงัดดีขึ้น
กระจกธรรมดา	ไม่ใช่กระจกนิรภัย	แตกเป็นชิ้นคม	ไม่ควรใช้กับประตู

ให้ตรวจเครื่องหมายบนกระจกตอนส่งของ กระจกนิรภัยที่ได้มาตรฐานจะมีตราหรือข้อความระบุชนิดและผู้ผลิตที่มุมแผ่น ถ้าใบเสนอราคาเขียนแค่ "กระจกใส 6 มม." ให้ถามชัด ๆ ว่าเป็นเทมเปอร์หรือไม่ บานเฟี้ยมที่หันทิศตะวันตกและใช้กระจกบานใหญ่เกือบเต็มผนังจะรับความร้อนเข้าห้องมาก ลองดูวิธีลดความร้อนผ่านกระจกในวิธีแก้บ้านร้อน

ธรณีประตูกับน้ำฝน เรื่องที่ต้องตัดสินใจคู่กัน

ทุกคนอยากได้พื้นเรียบต่อเนื่องจากในบ้านออกไปถึงสวน แต่ธรณียิ่งต่ำ น้ำฝนยิ่งเข้าง่าย ทางเลือกที่ใช้ได้จริงมีสามแบบ

1. ธรณีสูงพร้อมรางระบายน้ำในตัว กันน้ำได้ดีที่สุด แต่เป็นสันให้สะดุดและรถเข็นข้ามลำบาก
2. ธรณีต่ำ พร้อมพื้นด้านนอกลดระดับลง 2 ถึง 5 ซม. และมีรางระบายน้ำยาวตลอดแนวหน้าประตู เป็นทางที่สมดุลที่สุดถ้าวางแผนตั้งแต่ทำพื้น
3. ธรณีฝังเรียบพื้น ใช้ได้เฉพาะตำแหน่งที่มีหลังคาหรือกันสาดยื่นคลุมลึก ฝนสาดไม่ถึง

กฎกระทรวงกำหนดสิ่งอำนวยความสะดวกในอาคารสำหรับผู้พิการหรือทุพพลภาพ และคนชรา พ.ศ. 2548 กำหนดให้ประตูในอาคารที่อยู่ในบังคับไม่มีธรณี ถ้าจำเป็นต้องมี ขอบธรณีต้องสูงไม่เกิน 20 มม. และลบมุมไม่เกิน 45 องศา บ้านพักอาศัยไม่ได้อยู่ในบังคับของกฎนี้ แต่ตัวเลขนี้เป็นเกณฑ์ที่ดีสำหรับบ้านที่มีผู้สูงอายุ ถ้าธรณีต้องต่ำแบบนี้ ให้วางแผนรางระบายน้ำด้านนอกและกันสาดไปพร้อมกัน ข้อแนะนำเรื่องกันสาดดูได้ในหลังคากันสาด

วัสดุกรอบ เลือกตามตำแหน่งที่ติด

กรอบของบานเฟี้ยมกำหนดน้ำหนักบาน ความทนแดดฝน และการบำรุงรักษา ผมแบ่งตามที่เห็นใช้งานจริง

วัสดุกรอบ	เหมาะกับ	จุดที่ต้องระวัง
อะลูมิเนียม	ประตูออกสวนหรือระเบียงที่โดนแดดฝน บานกระจกใหญ่	กรอบบางราคาถูกบิดตัวง่าย ควรดูความหนาโปรไฟล์ อะลูมิเนียมนำความร้อน ถ้าต้องการกันร้อนให้เลือกแบบมีตัวตัดความร้อน
ไม้จริง	ห้องที่อยากได้บรรยากาศไม้ ตำแหน่งที่มีหลังคาคลุม	ยืดหดตามความชื้น ต้องเคลือบสม่ำเสมอ หนักจนต้องใช้รางรับน้ำหนักสูง
ไวนิลหรือ uPVC	ห้องติดแอร์ที่ต้องการกันเสียงกันความร้อน	สีให้เลือกน้อยกว่า บานใหญ่ต้องมีเหล็กเสริมในโปรไฟล์
บานทึบ PVC หรือไม้อัด	กั้นห้องภายใน เช่น ห้องเก็บของหรือห้องซักล้าง	ไม่เหมาะกับภายนอก กันเสียงได้น้อย

ถ้าเลือก uPVC อ่านเรื่องโปรไฟล์และเหล็กเสริมเพิ่มได้ในประตู uPVC ซึ่งหลักการเดียวกันใช้กับบานเฟี้ยมได้

บานเฟี้ยมภายในบ้าน ใช้กั้นห้องแบบเปิดปิดได้

บานเฟี้ยมไม่ได้ใช้แค่ต่อสวน อีกงานที่ผมชอบคือใช้กั้นห้องนั่งเล่นกับห้องทำงานหรือห้องรับแขกแบบชั่วคราว ปิดตอนต้องการเปิดแอร์เฉพาะห้อง เปิดโล่งตอนมีแขกมาก บานภายในไม่ต้องกันฝน จึงใช้รางบนพร้อมรางนำเล็ก ๆ ที่พื้นได้ พื้นแทบเรียบ

ข้อจำกัดคือบานเฟี้ยมกันเสียงได้น้อย เพราะรอยต่อระหว่างบานเป็นทางให้เสียงลอด ถ้าห้องหนึ่งเป็นห้องนอนหรือห้องที่ต้องการความเงียบ บานสวิงที่มีขอบยางรอบด้านทำได้ดีกว่ามาก และถ้าแอร์ต้องทำงานหนักเพราะลมเย็นรั่วตามรอยต่อ ให้ติดแปรงขนหรือยางเพิ่มที่ขอบบานแรกและบานสุดท้าย

ล็อกและความปลอดภัย

บานเฟี้ยมมีหลายบานที่ต้องล็อกพร้อมกัน ระบบที่ดีจะมีล็อกหลายจุดที่บานต้นทางและบานปลาย ล็อกเข้าทั้งรางบนและรางล่าง และมีสลักที่บานกลางแต่ละชุด ถ้าใช้เป็นประตูออกสู่สวนที่อยู่ติดรั้ว ให้ถามว่าบานพับด้านนอกถอดหมุดออกจากภายนอกได้หรือไม่ ระบบที่ดีจะซ่อนหมุดหรือใช้หมุดกันถอด

ส่วนบ้านที่มีสระว่ายน้ำหรือบ่อปลาหน้าบานเฟี้ยม ต้องมีล็อกที่อยู่สูงเกินมือเด็ก ประตูที่เปิดโล่งได้ทั้งแถบเป็นข้อดีตอนมีงานเลี้ยง แต่เป็นจุดเสี่ยงเมื่อมีเด็กเล็กเดินออกไปเองตอนผู้ใหญ่ไม่เห็น

การดูแลที่ทำให้บานเฟี้ยมใช้ได้นาน

• กวาดและดูดฝุ่นในรางล่างทุกสัปดาห์ ถ้ามีรูระบายน้ำในราง ให้ใช้ลวดเขี่ยไม่ให้ตัน
• เช็ดรางบนและล้อด้วยผ้าแห้ง อย่าใช้น้ำมันหล่อลื่นทั่วไปที่ดักฝุ่น ให้ใช้สารหล่อลื่นที่ผู้ผลิตแนะนำ
• ตรวจสกรูบานพับระหว่างบานปีละครั้ง สกรูหลวมเล็กน้อยทำให้บานเริ่มตก
• ดูขอบยางรอบบาน ถ้าแข็งหรือหลุด ให้เปลี่ยนก่อนหน้าฝน
• ถ้าเป็นบานไม้ ทาสีหรือเคลือบใหม่ตามรอบ เพราะไม้ที่ดูดความชื้นจะบวมจนพับฝืด

ก่อนวางมัดจำ ถามผู้ขายสิ่งนี้

• ระบบนี้รับน้ำหนักที่รางบนหรือรางล่าง และคานเหนือช่องประตูของบ้านเรารับได้หรือไม่
• กองบานที่พับแล้วกว้างและยื่นออกมาเท่าไร
• กระจกเป็นเทมเปอร์หรือนิรภัยหลายชั้น มีเครื่องหมายมาตรฐานที่แผ่นหรือไม่
• ธรณีสูงเท่าไร มีรางระบายน้ำหรือไม่ น้ำไปลงที่ไหน
• ล็อกกี่จุด มียางกันหนีบนิ้วที่รอยต่อหรือไม่
• รับประกันบานตกและน้ำรั่วกี่ปี มีบริการปรับตั้งบานหลังติดตั้งหรือไม่