สรุปประเด็นสำคัญ
- ข้อสะโพกเสื่อมหรือ hip dysplasia คือข้อสะโพกที่พัฒนาไม่ปกติจนหลวม แล้วนำไปสู่ข้ออักเสบเสื่อม พบในสุนัขพันธุ์ใหญ่ ตามที่ Merck Veterinary Manual อธิบาย
- อาการที่พบ ได้แก่ เดินกะเผลกที่แย่ลงหลังออกกำลัง ท่าเดินแบบกระต่าย ข้อฝืด และเจ็บหรือมีเสียงกรอบแกรบเมื่อเหยียดงอข้อสุด
- OFA ระบุว่าไม่มีใครทำนายได้ว่าสุนัขที่สะโพกผิดปกติจะเริ่มมีอาการเมื่อไหร่หรือจะมีอาการหรือไม่ และบางตัวภาพเอกซเรย์เห็นข้อเสื่อมเพียงเล็กน้อยแต่เจ็บมาก
- การดูแลหลักคือคุมน้ำหนักให้ผอมกระชับ ออกกำลังกายแบบควบคุม และให้สัตวแพทย์วางแผนรักษา ตั้งแต่การดูแลแบบอนุรักษ์ถึงผ่าตัด
- ผู้เลี้ยงที่เลือกลูกสุนัขพันธุ์ใหญ่ควรถามผู้เพาะเรื่องการตรวจสะโพกของพ่อแม่พันธุ์
ข้อสะโพกเสื่อมจากข้อสะโพกพัฒนาไม่ปกติ เรียกว่า hip dysplasia มักเห็นเป็นการเดินกะเผลกที่แย่ลงหลังออกกำลัง ท่าเดินแบบกระต่ายที่ขาหลังสองข้างก้าวไปพร้อมกัน ข้อฝืด และเจ็บหรือมีเสียงกรอบแกรบเมื่อข้อถูกเหยียดหรืองอสุด ตามที่ Merck Veterinary Manual อธิบายไว้ โรคนี้พบในสุนัขพันธุ์ใหญ่ ทำให้ข้อหลวมและพัฒนาเป็นข้ออักเสบเสื่อมในที่สุด
ถ้าน้องมีอาการเหล่านี้ อย่าเพิ่งสรุปเองว่าเป็นเพราะอายุหรือวิ่งเล่นมากเกินไป ควรพาไปให้สัตวแพทย์ตรวจและเอกซเรย์ เพราะแผนดูแลต่างกันในแต่ละตัว บทความนี้ไล่ดูท่าทางที่ควรสังเกต สิ่งที่หมอตรวจ และสิ่งที่ผู้เลี้ยงทำได้ที่บ้าน
ท่าทางที่ควรสังเกต
| ท่าทางที่เห็น | ข้อมูลจาก |
|---|---|
| เดินกะเผลกตั้งแต่เล็กน้อยถึงมาก และแย่ลงหลังออกกำลัง | Merck |
| ท่าเดินแบบกระต่าย (bunny-hopping) | Merck |
| ข้อหลวม ฝืด เหยียดงอได้ไม่สุด | Merck |
| มีเสียงกรอบแกรบและเจ็บเมื่อเหยียดหรืองอข้อสุด | Merck |
ท่าเดินเป็นสัญญาณที่แหล่งข้อมูลระบุไว้ชัดเจนที่สุด ส่วนพฤติกรรมในชีวิตประจำวัน เช่น ลังเลเมื่อต้องกระโดดขึ้นโซฟาหรือรถ เป็นสิ่งที่ผู้เลี้ยงมักสังเกตเห็นเอง แต่อาการแบบเดียวกันเกิดจากโรคอื่นได้ จึงต้องให้สัตวแพทย์แยกให้ วิธีไล่หาขาที่เจ็บอยู่ใน หมาเดินกะเผลก

อาการกับภาพเอกซเรย์ไม่ตรงกันเสมอ
OFA ระบุว่าไม่มีใครทำนายได้ว่าสุนัขที่สะโพกผิดปกติจะเริ่มแสดงอาการเมื่อไหร่ หรือจะแสดงอาการหรือไม่ และมีสุนัขบางตัวที่เอกซเรย์เห็นข้ออักเสบเพียงเล็กน้อย แต่เดินกะเผลกหนัก
เรื่องนี้มีผลกับการตัดสินใจ น้องที่ยังวิ่งเล่นได้ไม่ได้แปลว่าข้อไม่มีปัญหา และผลเอกซเรย์ที่ดูน่ากังวลก็ไม่ได้แปลว่าต้องผ่าตัดทันที สัตวแพทย์จะดูอาการ การตรวจร่างกาย และภาพเอกซเรย์ประกอบกัน
ปัจจัยที่เกี่ยวกับการเกิดโรค
Merck ระบุว่าการเจริญเติบโตที่มากเกินไป การออกกำลังกาย โภชนาการ และพันธุกรรม ล้วนมีผลต่อการเกิดโรค
สำหรับลูกสุนัขพันธุ์ใหญ่ จึงควรเลือกอาหารและปริมาณให้เหมาะกับช่วงวัยตามที่สัตวแพทย์แนะนำ ไม่ปล่อยให้อ้วนหรือโตเร็วเกินไป ดูเพิ่มใน อาหารสุนัขพันธุ์ใหญ่ และตอนเลือกซื้อลูกสุนัข การถามผู้เพาะว่าพ่อแม่พันธุ์ผ่านการตรวจสะโพกหรือไม่เป็นคำถามที่สมเหตุสมผล เพราะ Merck ระบุว่าสุนัขเสี่ยงที่ใช้ผสมพันธุ์ควรได้รับการเอกซเรย์คัดกรองก่อน ดูรายการตรวจก่อนรับน้องได้ใน เลือกซื้อลูกสุนัขต้องดูอะไรบ้าง
หมอตรวจอะไรบ้าง
Merck ระบุว่าเอกซเรย์ช่วยบอกระดับข้ออักเสบและวางแผนการรักษา
OFA ซึ่งทำระบบประเมินภาพเอกซเรย์สะโพกสำหรับสุนัขพันธุ์ ให้เกรด Excellent, Good และ Fair ซึ่งอยู่ในเกณฑ์ปกติ ส่วน Mild, Moderate และ Severe ถือว่าเป็น dysplasia และมีเกรด Borderline ที่ไม่ได้จัดว่าปกติ สำหรับสุนัขอายุ 4 ถึง 23 เดือนมีการคัดกรองเบื้องต้นให้
ผู้เลี้ยงทั่วไปไม่จำเป็นต้องรู้เกรดทุกตัว แต่ถ้าซื้อลูกสุนัขพันธุ์ใหญ่ ผลตรวจสะโพกของพ่อแม่พันธุ์เป็นข้อมูลที่ขอดูได้
ดูแลที่บ้านในแบบที่แหล่งข้อมูลรองรับ
Merck และ OFA ให้หลักการตรงกันหลายข้อ
- คุมน้ำหนัก OFA ให้เกณฑ์ว่าควรคลำซี่โครงได้ง่ายและมีรอยคอดให้เห็นหน้าปีกกระดูกเชิงกราน
- ออกกำลังกายแบบควบคุมและปรับให้เหมาะกับน้องแต่ละตัว Merck แนะนำให้จำกัดการออกกำลังบนพื้นแข็ง
- ว่ายน้ำ OFA แนะนำเพราะไม่ต้องรับน้ำหนักตัว ช่วยรักษามวลกล้ามเนื้อและช่วงการเคลื่อนไหว
- กายภาพบำบัด Merck ระบุเป็นทางเลือกในการรักษาแบบไม่ผ่าตัด
- ที่นอนนุ่มและอบอุ่น OFA ระบุว่าช่วยลดความเจ็บปวดได้ ถ้าใช้แผ่นความร้อนต้องระวังไม่ให้ผิวหนังไหม้
Merck ระบุว่าการรักษาแบบไม่ผ่าตัดอาจรวมยาต้านการอักเสบด้วย แต่ชนิดและขนาดเป็นเรื่องของสัตวแพทย์ผู้ตรวจน้อง ไม่ควรเอายาของคนมาให้เอง
ผ่าตัดเมื่อไหร่
OFA ระบุว่าสุนัขที่ข้อเสื่อมรุนแรงถึงร้อยละ 76 อยู่ได้อย่างสบายด้วยการดูแลแบบอนุรักษ์ ตัวเลขนี้เป็นค่าสูงสุดที่ OFA อ้างถึง ไม่ใช่คำสัญญาสำหรับน้องทุกตัว
เมื่อต้องผ่าตัด OFA อธิบายทางเลือกไว้ดังนี้
| วิธี | เหมาะกับใคร ตาม OFA |
|---|---|
| Triple pelvic osteotomy | สุนัขอายุน้อย โดยทั่วไปไม่เกิน 10 เดือน และยังไม่มีข้ออักเสบ |
| Total hip replacement (เปลี่ยนข้อสะโพก) | สุนัขอายุเกิน 10 เดือนที่ข้อเสื่อมแล้วและรักษาด้วยยาไม่ไหว ข้อเสียหลักคือค่าใช้จ่ายสูง |
| Femoral head and neck excision | วิธีเก็บกู้เมื่อค่าเปลี่ยนข้อสูงเกินไป ผลมักดีกว่าในสุนัขน้ำหนักต่ำกว่า 20 กิโลกรัม |
การเลือกวิธีขึ้นกับอายุ น้ำหนัก ระดับข้อเสื่อม และงบประมาณ ควรปรึกษาศัลยแพทย์สัตว์ ไม่ควรตัดสินใจจากบทความอย่างเดียว ภาพรวมค่าใช้จ่ายที่พบบ่อยดูได้ใน ค่ารักษาสัตว์เลี้ยง

ถ้าน้องสูงวัยแล้วเดินช้าลง
การเดินช้าลงเมื่ออายุมากมีสาเหตุได้หลายอย่าง การดูแลสุนัขสูงวัยทั้งตัวอยู่ใน ดูแลสุนัขสูงวัย แต่อย่าสรุปว่าเป็นเรื่องอายุอย่างเดียวก่อนให้สัตวแพทย์ตรวจ
พาไปหาหมอทันทีถ้า
- ไม่ยอมลงน้ำหนักขาหลังเลย
- ร้องเจ็บเมื่อแตะหรือขยับสะโพก
- ลุกไม่ได้ หรือเดินไม่ไหว
- กะเผลกแย่ลงเรื่อยๆ ภายในไม่กี่วัน
- กะเผลกเป็นๆ หายๆ หรือไม่หายภายในสองสามวัน
- ซึม ไม่กิน ร่วมกับอาการเจ็บ
เริ่มจากสัตวแพทย์ที่ดูแลน้องอยู่ ถ้าสงสัยเรื่องสะโพก ให้ขอเอกซเรย์ประเมินข้อก่อนวางแผนออกกำลังกาย
คำถามที่พบบ่อย
ข้อสะโพกเสื่อมในสุนัขตรวจยังไง
Merck ระบุว่าเอกซเรย์ช่วยบอกความรุนแรงของข้ออักเสบและใช้วางแผนการรักษา สัตวแพทย์จะดูร่วมกับอาการและการตรวจร่างกาย
ลูกสุนัขตรวจสะโพกได้ตอนอายุเท่าไหร่
OFA ระบุว่ามีการคัดกรองเบื้องต้นสำหรับสุนัขอายุ 4 ถึง 23 เดือน หากสงสัยหรือกำลังเลือกพ่อแม่พันธุ์ ควรปรึกษาสัตวแพทย์เรื่องช่วงอายุและวิธีตรวจ
ให้สุนัขว่ายน้ำได้ไหมถ้าสะโพกมีปัญหา
OFA แนะนำการว่ายน้ำเพราะเป็นการออกกำลังที่ไม่ต้องรับน้ำหนักตัว ช่วยรักษามวลกล้ามเนื้อและช่วงการเคลื่อนไหวของข้อ แต่ควรถามสัตวแพทย์ก่อนว่าเหมาะกับน้องหรือไม่
แหล่งอ้างอิง
- Hip Dysplasia in Dogs | Merck Veterinary Manual
- Hip Dysplasia | Orthopedic Foundation for Animals (OFA)





