สัตว์เลี้ยง

ข้อสะโพกเสื่อมในสุนัข อาการเป็นยังไง สังเกตจากท่าเดินและการลุกนั่ง

โดย ทีมบรรณาธิการ ข่าวด่วน | | อ่าน 9 นาที

ข้อสะโพกเสื่อมในสุนัข อาการเป็นยังไง สังเกตจากท่าเดินและการลุกนั่ง

สรุปประเด็นสำคัญ

  • ข้อสะโพกเสื่อมหรือ hip dysplasia คือข้อสะโพกที่พัฒนาไม่ปกติจนหลวม แล้วนำไปสู่ข้ออักเสบเสื่อม พบในสุนัขพันธุ์ใหญ่ ตามที่ Merck Veterinary Manual อธิบาย
  • อาการที่พบ ได้แก่ เดินกะเผลกที่แย่ลงหลังออกกำลัง ท่าเดินแบบกระต่าย ข้อฝืด และเจ็บหรือมีเสียงกรอบแกรบเมื่อเหยียดงอข้อสุด
  • OFA ระบุว่าไม่มีใครทำนายได้ว่าสุนัขที่สะโพกผิดปกติจะเริ่มมีอาการเมื่อไหร่หรือจะมีอาการหรือไม่ และบางตัวภาพเอกซเรย์เห็นข้อเสื่อมเพียงเล็กน้อยแต่เจ็บมาก
  • การดูแลหลักคือคุมน้ำหนักให้ผอมกระชับ ออกกำลังกายแบบควบคุม และให้สัตวแพทย์วางแผนรักษา ตั้งแต่การดูแลแบบอนุรักษ์ถึงผ่าตัด
  • ผู้เลี้ยงที่เลือกลูกสุนัขพันธุ์ใหญ่ควรถามผู้เพาะเรื่องการตรวจสะโพกของพ่อแม่พันธุ์

ข้อสะโพกเสื่อมจากข้อสะโพกพัฒนาไม่ปกติ เรียกว่า hip dysplasia มักเห็นเป็นการเดินกะเผลกที่แย่ลงหลังออกกำลัง ท่าเดินแบบกระต่ายที่ขาหลังสองข้างก้าวไปพร้อมกัน ข้อฝืด และเจ็บหรือมีเสียงกรอบแกรบเมื่อข้อถูกเหยียดหรืองอสุด ตามที่ Merck Veterinary Manual อธิบายไว้ โรคนี้พบในสุนัขพันธุ์ใหญ่ ทำให้ข้อหลวมและพัฒนาเป็นข้ออักเสบเสื่อมในที่สุด

ถ้าน้องมีอาการเหล่านี้ อย่าเพิ่งสรุปเองว่าเป็นเพราะอายุหรือวิ่งเล่นมากเกินไป ควรพาไปให้สัตวแพทย์ตรวจและเอกซเรย์ เพราะแผนดูแลต่างกันในแต่ละตัว บทความนี้ไล่ดูท่าทางที่ควรสังเกต สิ่งที่หมอตรวจ และสิ่งที่ผู้เลี้ยงทำได้ที่บ้าน

ท่าทางที่ควรสังเกต

ท่าทางที่เห็น ข้อมูลจาก
เดินกะเผลกตั้งแต่เล็กน้อยถึงมาก และแย่ลงหลังออกกำลัง Merck
ท่าเดินแบบกระต่าย (bunny-hopping) Merck
ข้อหลวม ฝืด เหยียดงอได้ไม่สุด Merck
มีเสียงกรอบแกรบและเจ็บเมื่อเหยียดหรืองอข้อสุด Merck

ท่าเดินเป็นสัญญาณที่แหล่งข้อมูลระบุไว้ชัดเจนที่สุด ส่วนพฤติกรรมในชีวิตประจำวัน เช่น ลังเลเมื่อต้องกระโดดขึ้นโซฟาหรือรถ เป็นสิ่งที่ผู้เลี้ยงมักสังเกตเห็นเอง แต่อาการแบบเดียวกันเกิดจากโรคอื่นได้ จึงต้องให้สัตวแพทย์แยกให้ วิธีไล่หาขาที่เจ็บอยู่ใน หมาเดินกะเผลก

สุนัขพันธุ์ใหญ่นอนพักบนพื้นบ้าน

อาการกับภาพเอกซเรย์ไม่ตรงกันเสมอ

OFA ระบุว่าไม่มีใครทำนายได้ว่าสุนัขที่สะโพกผิดปกติจะเริ่มแสดงอาการเมื่อไหร่ หรือจะแสดงอาการหรือไม่ และมีสุนัขบางตัวที่เอกซเรย์เห็นข้ออักเสบเพียงเล็กน้อย แต่เดินกะเผลกหนัก

เรื่องนี้มีผลกับการตัดสินใจ น้องที่ยังวิ่งเล่นได้ไม่ได้แปลว่าข้อไม่มีปัญหา และผลเอกซเรย์ที่ดูน่ากังวลก็ไม่ได้แปลว่าต้องผ่าตัดทันที สัตวแพทย์จะดูอาการ การตรวจร่างกาย และภาพเอกซเรย์ประกอบกัน

ปัจจัยที่เกี่ยวกับการเกิดโรค

Merck ระบุว่าการเจริญเติบโตที่มากเกินไป การออกกำลังกาย โภชนาการ และพันธุกรรม ล้วนมีผลต่อการเกิดโรค

สำหรับลูกสุนัขพันธุ์ใหญ่ จึงควรเลือกอาหารและปริมาณให้เหมาะกับช่วงวัยตามที่สัตวแพทย์แนะนำ ไม่ปล่อยให้อ้วนหรือโตเร็วเกินไป ดูเพิ่มใน อาหารสุนัขพันธุ์ใหญ่ และตอนเลือกซื้อลูกสุนัข การถามผู้เพาะว่าพ่อแม่พันธุ์ผ่านการตรวจสะโพกหรือไม่เป็นคำถามที่สมเหตุสมผล เพราะ Merck ระบุว่าสุนัขเสี่ยงที่ใช้ผสมพันธุ์ควรได้รับการเอกซเรย์คัดกรองก่อน ดูรายการตรวจก่อนรับน้องได้ใน เลือกซื้อลูกสุนัขต้องดูอะไรบ้าง

หมอตรวจอะไรบ้าง

Merck ระบุว่าเอกซเรย์ช่วยบอกระดับข้ออักเสบและวางแผนการรักษา

OFA ซึ่งทำระบบประเมินภาพเอกซเรย์สะโพกสำหรับสุนัขพันธุ์ ให้เกรด Excellent, Good และ Fair ซึ่งอยู่ในเกณฑ์ปกติ ส่วน Mild, Moderate และ Severe ถือว่าเป็น dysplasia และมีเกรด Borderline ที่ไม่ได้จัดว่าปกติ สำหรับสุนัขอายุ 4 ถึง 23 เดือนมีการคัดกรองเบื้องต้นให้

ผู้เลี้ยงทั่วไปไม่จำเป็นต้องรู้เกรดทุกตัว แต่ถ้าซื้อลูกสุนัขพันธุ์ใหญ่ ผลตรวจสะโพกของพ่อแม่พันธุ์เป็นข้อมูลที่ขอดูได้

ดูแลที่บ้านในแบบที่แหล่งข้อมูลรองรับ

Merck และ OFA ให้หลักการตรงกันหลายข้อ

  1. คุมน้ำหนัก OFA ให้เกณฑ์ว่าควรคลำซี่โครงได้ง่ายและมีรอยคอดให้เห็นหน้าปีกกระดูกเชิงกราน
  2. ออกกำลังกายแบบควบคุมและปรับให้เหมาะกับน้องแต่ละตัว Merck แนะนำให้จำกัดการออกกำลังบนพื้นแข็ง
  3. ว่ายน้ำ OFA แนะนำเพราะไม่ต้องรับน้ำหนักตัว ช่วยรักษามวลกล้ามเนื้อและช่วงการเคลื่อนไหว
  4. กายภาพบำบัด Merck ระบุเป็นทางเลือกในการรักษาแบบไม่ผ่าตัด
  5. ที่นอนนุ่มและอบอุ่น OFA ระบุว่าช่วยลดความเจ็บปวดได้ ถ้าใช้แผ่นความร้อนต้องระวังไม่ให้ผิวหนังไหม้

Merck ระบุว่าการรักษาแบบไม่ผ่าตัดอาจรวมยาต้านการอักเสบด้วย แต่ชนิดและขนาดเป็นเรื่องของสัตวแพทย์ผู้ตรวจน้อง ไม่ควรเอายาของคนมาให้เอง

ผ่าตัดเมื่อไหร่

OFA ระบุว่าสุนัขที่ข้อเสื่อมรุนแรงถึงร้อยละ 76 อยู่ได้อย่างสบายด้วยการดูแลแบบอนุรักษ์ ตัวเลขนี้เป็นค่าสูงสุดที่ OFA อ้างถึง ไม่ใช่คำสัญญาสำหรับน้องทุกตัว

เมื่อต้องผ่าตัด OFA อธิบายทางเลือกไว้ดังนี้

วิธี เหมาะกับใคร ตาม OFA
Triple pelvic osteotomy สุนัขอายุน้อย โดยทั่วไปไม่เกิน 10 เดือน และยังไม่มีข้ออักเสบ
Total hip replacement (เปลี่ยนข้อสะโพก) สุนัขอายุเกิน 10 เดือนที่ข้อเสื่อมแล้วและรักษาด้วยยาไม่ไหว ข้อเสียหลักคือค่าใช้จ่ายสูง
Femoral head and neck excision วิธีเก็บกู้เมื่อค่าเปลี่ยนข้อสูงเกินไป ผลมักดีกว่าในสุนัขน้ำหนักต่ำกว่า 20 กิโลกรัม

การเลือกวิธีขึ้นกับอายุ น้ำหนัก ระดับข้อเสื่อม และงบประมาณ ควรปรึกษาศัลยแพทย์สัตว์ ไม่ควรตัดสินใจจากบทความอย่างเดียว ภาพรวมค่าใช้จ่ายที่พบบ่อยดูได้ใน ค่ารักษาสัตว์เลี้ยง

สัตวแพทย์คลำตรวจข้อสะโพกสุนัขพันธุ์ใหญ่

ถ้าน้องสูงวัยแล้วเดินช้าลง

การเดินช้าลงเมื่ออายุมากมีสาเหตุได้หลายอย่าง การดูแลสุนัขสูงวัยทั้งตัวอยู่ใน ดูแลสุนัขสูงวัย แต่อย่าสรุปว่าเป็นเรื่องอายุอย่างเดียวก่อนให้สัตวแพทย์ตรวจ

พาไปหาหมอทันทีถ้า

  • ไม่ยอมลงน้ำหนักขาหลังเลย
  • ร้องเจ็บเมื่อแตะหรือขยับสะโพก
  • ลุกไม่ได้ หรือเดินไม่ไหว
  • กะเผลกแย่ลงเรื่อยๆ ภายในไม่กี่วัน
  • กะเผลกเป็นๆ หายๆ หรือไม่หายภายในสองสามวัน
  • ซึม ไม่กิน ร่วมกับอาการเจ็บ

เริ่มจากสัตวแพทย์ที่ดูแลน้องอยู่ ถ้าสงสัยเรื่องสะโพก ให้ขอเอกซเรย์ประเมินข้อก่อนวางแผนออกกำลังกาย

คำถามที่พบบ่อย

ข้อสะโพกเสื่อมในสุนัขตรวจยังไง

Merck ระบุว่าเอกซเรย์ช่วยบอกความรุนแรงของข้ออักเสบและใช้วางแผนการรักษา สัตวแพทย์จะดูร่วมกับอาการและการตรวจร่างกาย

ลูกสุนัขตรวจสะโพกได้ตอนอายุเท่าไหร่

OFA ระบุว่ามีการคัดกรองเบื้องต้นสำหรับสุนัขอายุ 4 ถึง 23 เดือน หากสงสัยหรือกำลังเลือกพ่อแม่พันธุ์ ควรปรึกษาสัตวแพทย์เรื่องช่วงอายุและวิธีตรวจ

ให้สุนัขว่ายน้ำได้ไหมถ้าสะโพกมีปัญหา

OFA แนะนำการว่ายน้ำเพราะเป็นการออกกำลังที่ไม่ต้องรับน้ำหนักตัว ช่วยรักษามวลกล้ามเนื้อและช่วงการเคลื่อนไหวของข้อ แต่ควรถามสัตวแพทย์ก่อนว่าเหมาะกับน้องหรือไม่

แหล่งอ้างอิง

  1. Hip Dysplasia in Dogs | Merck Veterinary Manual
  2. Hip Dysplasia | Orthopedic Foundation for Animals (OFA)

อ่านเรื่องอื่นในหมวดสัตว์เลี้ยง

ข่าวสำคัญทันเวลา

ดูทั้งหมวดสัตว์เลี้ยง