สรุปสั้นๆ
- องุ่น ลูกเกด และลูกเกดดำแบบ Zante currant ถูกจัดเป็นของที่ไม่ควรให้หมาเลย เพราะอาจทำให้ไตวายในบางตัว
- ไม่มีปริมาณที่ระบุว่าปลอดภัย PDSA ระบุว่าทำนายไม่ได้ว่าตัวไหนจะป่วยหนัก แม้น้องเคยกินแล้วไม่เป็นอะไร
- ตำรา MSD Veterinary Manual จัดมะขาม (Tamarindus) ไว้ในหัวข้อเดียวกับองุ่น ขนมมะขามหวานจึงควรเก็บให้พ้นมือน้อง
- อาเจียนหรือท้องเสียมักเริ่มใน 6 ถึง 12 ชั่วโมง ไตอาจล้มเหลวภายใน 24 ถึง 72 ชั่วโมง ถ้าสงสัยว่ากินไปแล้วให้โทรหาสัตวแพทย์ทันที ไม่ต้องรอดูอาการ
ไม่ควรให้ เม็ดเดียวก็ไม่ควร องุ่นและลูกเกดเป็นผลไม้ที่ทำให้ไตของหมาบางตัวเสียหายได้ และยังไม่มีใครบอกได้ว่าน้องตัวไหนจะไวต่อมันแค่ไหน ถ้าน้องแอบกินไปแล้ว ให้โทรหาโรงพยาบาลสัตว์ก่อนจะรอดูอาการ เพราะการรักษาที่ได้ผลที่สุดต้องเริ่มตอนที่น้องยังดูปกติ
ทำไมผลไม้หวานธรรมดาถึงอันตรายกับไต
ASPCA ระบุว่ากรดทาร์ทาริก (tartaric acid) เป็นสารที่ถูกสงสัยว่าเป็นตัวการ และหมาจัดการกรดชนิดนี้ไม่ได้ จึงทำให้ไตเสียหาย ตำรา MSD Veterinary Manual อธิบายเพิ่มว่าปริมาณกรดทาร์ทาริกในองุ่น ลูกเกด และมะขามไม่เท่ากันในแต่ละผล ผลของการกินจึงต่างกันมาก บางตัวกินเยอะแล้วไม่เป็นไร บางตัวกินน้อยแล้วไตวาย
เหตุผลนี้ทำให้ "น้องเคยกินแล้วไม่เป็นอะไร" ไม่ใช่หลักประกัน PDSA ระบุตรง ๆ ว่าทำนายไม่ได้เลยว่าหมาตัวไหนจะป่วยหนัก แม้จะเคยกินผลไม้ชนิดนี้มาก่อนโดยไม่มีปัญหา ที่บ้านที่ให้องุ่นเป็นขนมมาหลายครั้งแล้วน้องไม่เป็นอะไร จึงเป็นแค่โชคที่ยังไม่หมด
ผลไม้ที่อยู่ในกลุ่มเดียวกัน
ตำรา MSD ระบุกลุ่มที่เกี่ยวข้องไว้ดังนี้
| ผลไม้ | สถานะตามตำรา MSD |
|---|---|
| องุ่นทุกสี | เกี่ยวข้องกับไตวายในหมา |
| ลูกเกด | เกี่ยวข้องกับไตวายในหมา |
| ลูกเกดดำ Zante currant | อยู่ในกลุ่มสกุล Vitis เหมือนกัน |
| มะขาม | จัดอยู่ในหัวข้อเดียวกัน |
| ผลเบอร์รีกลุ่ม Ribes (currant แท้) | ยังไม่พบหลักฐานว่าทำให้ไตเสียหาย |
มะขามเป็นข้อที่คนไทยมักพลาด เพราะมะขามหวานเป็นของกินเล่นที่หล่นอยู่ตามบ้านและสวน ผู้เขียนไม่พบแหล่งภาษาไทยที่ให้ปริมาณมะขามที่เป็นอันตราย จึงแนะนำเพียงว่าไม่ควรเปิดโอกาสให้น้องกิน โดยเฉพาะเมื่อมีผลมะขามหรือขนมมะขามอยู่ในระยะที่น้องเอื้อมถึง
ของที่มีองุ่นหรือลูกเกดซ่อนอยู่
เจ้าของมักไม่ได้ให้องุ่นตรง ๆ แต่น้องไปแอบกินของที่มีส่วนผสมนี้ PDSA บอกว่าเหตุเกิดบ่อยช่วงเทศกาล เมื่อผลไม้เหล่านี้อยู่ในเค้ก ขนมปังรสผลไม้ และคุกกี้ รายการที่ควรเก็บให้พ้นมือน้อง
- ขนมปังลูกเกด คุกกี้และเค้กผลไม้ ซีเรียลที่ใส่ลูกเกด
- ถุงลูกเกดและส่วนผสมถั่วผลไม้อบแห้ง (trail mix) ที่ใส่ในกระเป๋าหรือวางบนโต๊ะ
- ผลองุ่นที่ตกพื้นตอนจัดจานหรือล้างผลไม้
- ขนมมะขามหวานและมะขามที่ฝักยังไม่แกะ
ถ้าลูกในบ้านชอบแบ่งขนมให้น้อง ลองเปลี่ยนกฎจาก "ห้ามให้ขนม" เป็น "ให้ได้เฉพาะของที่เตรียมไว้ในกล่องนี้" เด็กจำกฎแบบนี้ได้ง่ายกว่า และเราไม่ต้องไล่ดูทุกชิ้นว่ามีลูกเกดซ่อนอยู่หรือเปล่า

อาการที่เจ้าของจะเห็น
ตำรา MSD และ PDSA เล่าตรงกันว่าอาการเริ่มจากทางเดินอาหารก่อน
- อาเจียนหรือท้องเสียมักเริ่มภายใน 6 ถึง 12 ชั่วโมงหลังกิน
- ซึม เบื่ออาหาร ปวดท้อง อ่อนแรง กระหายน้ำมากผิดปกติ ขาดน้ำ และบางตัวมีอาการสั่น
- PDSA เพิ่มว่าอาจพบเลือดในอุจจาระ
- ไตอาจล้มเหลวจนปัสสาวะน้อยหรือไม่ปัสสาวะเลย ตำรา MSD ให้ช่วงเวลา 24 ถึง 72 ชั่วโมง (ภาพรวมในหน้าเดียวกันเขียน 24 ถึง 48 ชั่วโมง) ส่วน PDSA เขียน 1 ถึง 3 วัน
ข้อที่ต้องจำคือน้องบางตัวดูปกติในช่วงแรก และบางตัวอาเจียนครั้งเดียวแล้วหาย ซึ่งทำให้เจ้าของเข้าใจว่ารอดแล้ว แต่ความเสียหายของไตอาจเพิ่งเริ่ม PDSA เตือนว่าอาจต้องเจาะเลือดซ้ำเพราะไตวายใช้เวลาหนึ่งถึงสามวันกว่าจะแสดงผลในผลเลือด
ถ้าน้องแอบกินไปแล้ว ทำตามลำดับนี้
- เก็บของที่เหลือออกจากระยะที่น้องเอื้อมถึง และหยุดไม่ให้น้องกินเพิ่ม
- ดูให้ได้ว่ากินอะไร ประมาณกี่เม็ด หรือขนมที่มีลูกเกดกี่ชิ้น และกินไปนานแค่ไหนแล้ว ถ้าไม่แน่ใจ ให้เก็บห่อบรรจุภัณฑ์ติดตัวไป
- โทรหาโรงพยาบาลสัตว์หรือคลินิกที่ใกล้ที่สุดทันที PDSA แนะนำให้ติดต่อสัตวแพทย์เลยโดยไม่ต้องรอดูว่ามีอาการหรือไม่ ถ้าไม่รู้จะไปที่ไหน บทความเรื่องคลินิกสัตว์เลี้ยง 24 ชั่วโมงอธิบายว่าควรเช็กอะไรไว้ก่อนวันที่ต้องใช้จริง
- ไม่ต้องลองทำให้น้องอาเจียนเองที่บ้าน ตำรา MSD เขียนถึงการกำจัดสารพิษด้วยยากระตุ้นอาเจียนที่สัตวแพทย์เป็นผู้เลือกใช้ และ PDSA บอกว่าวิธีนี้มักได้ผลเฉพาะเมื่อทำหลังกินไม่นาน ซึ่งเป็นเรื่องที่คลินิกต้องตัดสินจากสภาพน้อง
- พาน้องไปตามที่สัตวแพทย์สั่ง ไม่ต้องรอให้น้องป่วยก่อน
สาเหตุที่ต้องรีบคือเวลา ตำรา MSD ระบุว่าถ้าน้องยังดูปกติ สัตวแพทย์ควรกำจัดสิ่งที่กินเข้าไปออกจากทางเดินอาหารโดยเร็ว (decontamination) ซึ่งทำได้ผลเมื่อทำเร็ว แต่ก็ระบุว่ายังไม่ทราบประสิทธิภาพของถ่านกัมมันต์ในกรณีนี้ PDSA ก็บอกว่าการทำให้อาเจียนมักได้ผลเฉพาะเมื่อทำหลังกินไม่นาน

โรงพยาบาลสัตว์จะทำอะไรให้น้อง
ตำรา MSD และ PDSA ตรงกันว่าการรักษาหลัก ๆ คือการกำจัดสิ่งที่กินออกในระยะแรก ให้น้ำเกลือเข้าเส้นเพื่อช่วยให้ไตยังปัสสาวะได้ และเจาะเลือดตรวจการทำงานของไต ตำรา MSD เล่าว่าถ้ากินเยอะ หรือท้องเสียภายใน 12 ชั่วโมง จะให้สารน้ำทางเส้นเลือดอย่างเข้มข้นต่อเนื่องอย่างน้อย 48 ชั่วโมง พร้อมติดตามค่าไตตลอด ค่าครีเอตินินในเลือดมักขึ้นก่อนค่า BUN
ส่วนที่น่ากังวลคือถ้าไตถึงขั้นไม่ปัสสาวะเลย ตำรา MSD ระบุว่าการพยากรณ์โรคอยู่ในระดับ "ระวังจนถึงไม่ดี" และต้องล้างไตเท่านั้นจึงมีโอกาสรอด นี่คือเหตุผลที่การไปตั้งแต่ยังไม่ป่วยสำคัญกว่าการไปตอนไตเริ่มมีปัญหา เรื่องค่าใช้จ่ายในการรักษาค่ารักษาสัตว์เลี้ยงแยกระหว่างรัฐกับเอกชนไว้แล้วในอีกบทความ
ตัวเลข "เม็ดต่อกิโลกรัม" ที่มีคนยกมาอ้าง
ตำรา MSD ให้ตัวเลขคร่าว ๆ ว่าองุ่นหรือลูกเกดมากกว่าหนึ่งเม็ดต่อน้ำหนักตัว 4.5 กิโลกรัมอาจมีสารมากพอที่จะเสี่ยงต่อไต แต่ตัวเลขนี้มีคำว่า "อาจ" กำกับ และหน้าเดียวกันเขียนว่าปริมาณกรดไม่เท่ากันในแต่ละผล ผู้เขียนจึงไม่แนะนำให้คำนวณว่าน้องกินไปเกินเกณฑ์หรือยัง วิธีที่ปลอดภัยกว่าคือถือว่าทุกกรณีที่กินแล้วต้องปรึกษาสัตวแพทย์ แล้วให้สัตวแพทย์เป็นคนตัดสินจากน้ำหนัก ปริมาณ และเวลาที่ผ่านไป
ขนมแทนองุ่นที่เจ้าของบ้านเราให้ได้
อยากให้ผลไม้เป็นรางวัล ลองเปิดดูหมากินผลไม้อะไรได้บ้างที่แยกผลไม้ไทยตามชนิดไว้แล้ว เช่น แตงโม หรือกล้วย ที่ให้ได้ในปริมาณน้อย ส่วนรายการของที่หมากินไม่ได้ทั้งหมด รวมถึงไซลิทอลและหอมกระเทียม อยู่ในบทความหมากินอะไรไม่ได้
พาไปหาหมอทันทีถ้า
- รู้ว่าน้องกินองุ่น ลูกเกด ลูกเกดดำ มะขาม หรือขนมที่มีผลไม้เหล่านี้ แม้ตอนนี้ยังดูปกติ
- อาเจียนหรือท้องเสียหลังกินของกลุ่มนี้
- ซึม ไม่กินอาหาร กระหายน้ำผิดปกติ หรือปัสสาวะน้อยลง
อาการข้างต้นทุกข้อเป็นเหตุให้โทรหาสัตวแพทย์ก่อนเดินทาง จะได้รู้ว่าที่นั่นรับเคสพิษและมีน้ำเกลือพร้อมหรือไม่
คำถามที่พบบ่อย
หมากินองุ่นไปเม็ดเดียวต้องกังวลไหม
ตำรา MSD ให้ตัวเลขคร่าว ๆ ว่ามากกว่าหนึ่งเม็ดต่อน้ำหนักตัว 4.5 กิโลกรัมอาจเสี่ยงต่อไต แต่เขียนไว้ชัดว่าปริมาณกรดทาร์ทาริกในผลไม้แต่ละลูกไม่เท่ากัน จึงใช้เป็นเกณฑ์ปลอดภัยไม่ได้ ถ้าเห็นว่ากินไป ให้โทรถามสัตวแพทย์ตั้งแต่เม็ดแรก พร้อมบอกน้ำหนักน้องและจำนวนที่น่าจะกิน
แมวกินองุ่นได้ไหม
ตำรา MSD ระบุว่าสัตว์ที่มีรายงานชัดเจนคือสุนัข ส่วนแมวและเฟอร์เรทมีรายงานไตวายหลังกินองุ่นหรือลูกเกดแบบเล่าต่อกัน แต่ยังไม่มีรายงานเคสตีพิมพ์ ถ้าบ้านมีทั้งหมาและแมว ให้ถือว่าไม่ควรให้ทั้งคู่
องุ่นไร้เมล็ดหรือปอกเปลือกแล้วให้ได้ไหม
แหล่งที่เปิดอ่านไม่ได้ระบุว่าการปอกเปลือกหรือเลือกพันธุ์ไร้เมล็ดทำให้ปลอดภัย และ PDSA ระบุว่าทำนายไม่ได้ว่าตัวไหนจะป่วยหนัก จึงไม่มีเหตุผลให้เสี่ยงลอง ถ้าอยากให้ผลไม้ ใช้ชนิดที่บ้านเรารู้ว่าปลอดภัยแทน
แหล่งอ้างอิง
- Grape, Raisin, and Tamarind (Vitis spp, Tamarindus spp) Toxicosis in Dogs | MSD Veterinary Manual
- Grape, raisin, currant and sultana poisoning in dogs | PDSA
- People Foods to Avoid Feeding Your Pets | ASPCA Animal Poison Control Center





