สัตว์เลี้ยง

วิธีบีบต่อมก้นหมา ทำเองได้ไหม และกรณีที่ต้องให้หมอทำ

โดย ทีมบรรณาธิการ ข่าวด่วน | | อ่าน 9 นาที

วิธีบีบต่อมก้นหมา ทำเองได้ไหม และกรณีที่ต้องให้หมอทำ

สรุปประเด็นสำคัญ

  • หมาส่วนใหญ่ระบายต่อมก้นเองตอนถ่ายอุจจาระ จึงไม่ต้องบีบเป็นประจำ ตามที่ PetMD ระบุ
  • สัญญาณเตือนที่เจอบ่อยคือลากก้นกับพื้น เลียหรือกัดบริเวณโคนหาง กลิ่นคาวจัด และก้นแดงบวม
  • VCA ถือว่าการบีบเป็นหัตถการของสัตวแพทย์ และให้ปรึกษาหมอก่อนทำเองที่บ้าน
  • บีบเองมีความเสี่ยงเกินแรงจนระคายเคือง ต่อมแตก หรือพลาดโรคอื่น เช่น เนื้องอกที่อาการคล้ายกัน
  • ก้นแดงบวม เจ็บ มีหนอง เลือด หรือแผลเปิด ต้องพาไปหาหมอ ไม่ควรลองบีบเอง

ส่วนใหญ่ไม่ต้องบีบ หมาส่วนมากระบายต่อมก้นเองทุกครั้งที่ถ่ายอุจจาระ และ PetMD ระบุว่าส่วนใหญ่ไม่ต้องบีบเป็นประจำ การบีบจึงเป็นเรื่องที่ทำเมื่อมีสัญญาณปัญหา และ VCA จัดเป็นหัตถการของสัตวแพทย์ ผู้เลี้ยงที่อยากทำเองที่บ้านควรให้หมอตรวจและสอนก่อน เพราะการบีบผิดวิธีหรือบีบทั้งที่ไม่จำเป็นทำให้ผิวระคายเคือง ต่อมแตก หรือพลาดโรคที่ซ่อนอยู่

ถ้าน้องลากก้นกับพื้น เลียก้นบ่อย หรือมีกลิ่นคาวจัด ให้ดูบริเวณก้นก่อนว่าแดงบวมไหม แล้วนัดตรวจ ไม่ต้องรีบบีบเอง ข้างล่างอธิบายว่าต่อมนี้ทำงานอย่างไร สัญญาณแบบไหนเป็นของน่าเป็นห่วง และเมื่อไหร่ที่การบีบกลายเป็นความเสี่ยง

ต่อมก้นทำงานอย่างไร

ต่อมก้นเป็นถุงเล็กสองถุงอยู่สองข้างของรูทวาร ผนังถุงมีต่อมสร้างของเหลวกลิ่นแรง VCA อธิบายว่าของเหลวนี้ถูกปล่อยออกมาตามธรรมชาติตอนถ่ายอุจจาระ และทำหน้าที่เป็นกลิ่นสื่อสารระหว่างหมา ทั้งตัวผู้และตัวเมียมีต่อมนี้เหมือนกัน

เมื่อต่อมทำงานปกติ เจ้าของแทบไม่รู้ตัวเลยว่ามีมัน ปัญหาเริ่มเมื่อของเหลวข้นขึ้นจนอุดทางออก ซึ่ง VCA เรียกว่าภาวะอุดตัน (impaction) ถุงจะบวมและเจ็บตอนถ่าย ถ้าของเหลวที่ค้างติดเชื้อ จะเปลี่ยนเป็นมีเลือดปน แล้วกลายเป็นหนอง และเกิดเป็นฝีที่ดูเป็นก้อนบวม แดง ร้อน เจ็บ ฝีนี้แตกได้เอง

สัญญาณที่เจ้าของเห็นก่อน

สัญญาณ ความหมายเบื้องต้น
ลากก้นกับพื้นหรือพรม สัญญาณแรกที่พบบ่อยตาม VCA แต่มีสาเหตุอื่นได้
เลียหรือกัดโคนหาง ก้น ระคายหรือเจ็บบริเวณนั้น
กลิ่นคาวจัดจากก้น ต่อมอาจปล่อยของเหลวออกมาเอง หรือมีปัญหา
ก้นแดง บวม อาจอักเสบ ต้องตรวจก่อนบีบ
ออกแรงเบ่งตอนถ่าย PetMD ระบุให้พบหมอก่อนบีบ
ร้องหรือขู่เมื่อแตะหาง ก้น เจ็บ VCA ระบุว่าหมาใจดีอาจแยกเขี้ยวได้
เลือดหรือหนองไหลที่ก้น ต่อมอาจแตก ต้องพบหมอ

อาการเหล่านี้ไม่ได้ชี้เฉพาะต่อมก้น ภูมิแพ้ผิวหนังและการระคายเคืองก็ทำให้ลากก้นได้ การเดาแล้วบีบเองโดยไม่ตรวจอาจแก้ผิดจุด

หมาลากก้นกับพื้นเป็นสัญญาณปัญหาต่อมก้น

ทำไมการบีบเองถึงมีความเสี่ยง

PetMD เตือนไว้หลายข้อ และ VCA ชี้ว่าการบีบเป็นงานของสัตวแพทย์ รวมเป็นความเสี่ยงที่ผู้เลี้ยงควรรู้

  1. เกินแรงแล้วระคายเคือง การบีบโดยไม่จำเป็นทำให้ผิวบริเวณนั้นอักเสบได้
  2. ต่อมที่อุดตันหรือติดเชื้ออยู่แล้วอาจบวม เจ็บ และท่อตัน การบีบจะทำให้แย่ลง
  3. ถุงที่ใหญ่มากแตกได้ ทิ้งแผลเปิดข้างรูทวาร
  4. เนื้องอกที่ถุงต่อมก้นมีอาการคล้ายต่อมอุดตัน VCA ระบุว่าหมาแก่เป็นมะเร็งต่อมชนิด adenocarcinoma ได้ และอาการเลียนแบบการติดเชื้อ การตรวจโดยสัตวแพทย์จึงสำคัญ
  5. ต้องมีคนจับน้องให้นิ่ง PetMD ระบุว่าการบีบต้องมีคนช่วยจับ และการบีบทางด้านในรูทวารต้องทำตามคำแนะนำชัดเจนของสัตวแพทย์เท่านั้น

เมื่อนับความเสี่ยงเหล่านี้ คำแนะนำที่สอดคล้องกันของทั้งสองแหล่งคือ ปรึกษาสัตวแพทย์ก่อนทำที่บ้านเสมอ ถ้าหมอเห็นว่าน้องควรได้รับการบีบเป็นระยะ ท่านจะสอนวิธีและความถี่ที่เหมาะกับตัวน้อง

ที่คลินิกเขาทำอะไร

เมื่อพาน้องไปตรวจเรื่องต่อมก้น สัตวแพทย์จะตรวจก้นและคลำถุงทั้งสองข้าง VCA ระบุตัวเลือกการดูแลที่สัตวแพทย์ใช้ ได้แก่ การบีบและล้างต่อม บางตัวต้องใช้ยาซึมระหว่างทำเพราะเจ็บ การใส่ยาเข้าไปในถุงเมื่อจำเป็น ยากินสำหรับการติดเชื้อและบรรเทาปวด ประคบอุ่นเพื่อลดความเจ็บ และการทำความสะอาดแผลของฝีที่แตก พร้อมปลอกคอกันเลีย ส่วนชนิดและขนาดยา หมอจะเป็นผู้กำหนด

หมาที่เป็นซ้ำหลายครั้งอาจต้องหาต้นเหตุที่ทำให้กลับมาเป็น VCA ยกตัวอย่างน้ำหนักเกิน ลักษณะอุจจาระเปลี่ยน และภูมิแพ้ผิวหนัง และในรายเรื้อรังที่ไม่ตอบสนองต่อการรักษาอื่น สัตวแพทย์อาจเสนอผ่าตัดเอาต่อมออก

การผ่าตัดมีความเสี่ยง VCA ระบุว่าหลังผ่าตัดอาจกลั้นอุจจาระไม่อยู่หรือถ่ายเหลวชั่วคราวราว 1 ถึง 3 สัปดาห์ และในบางกรณีที่พบน้อยมากเส้นประสาทเสียหายถาวรจนกลั้นอุจจาระไม่ได้ นี่เป็นเหตุผลที่ผ่าตัดไม่ใช่ทางเลือกแรก และควรคุยกับสัตวแพทย์ให้ครบ ถ้าสนใจเรื่องค่าใช้จ่ายของการพาไปคลินิก ดู ค่ารักษาสัตว์เลี้ยง

สิ่งที่ทำเองที่บ้านได้

การป้องกันที่ได้ผลคือแก้ต้นเหตุตามที่หมอแนะนำ

  • สังเกตและจดว่าน้องลากก้นหรือเลียก้นบ่อยแค่ไหน มีกลิ่นคาวเมื่อไหร่ เพื่อเล่าให้หมอฟัง
  • ดูแลน้ำหนักให้อยู่ในเกณฑ์ที่หมอแนะนำ เพราะ VCA จัดน้ำหนักเกินเป็นปัจจัยที่ทำให้กลับมาเป็น
  • พาไปตรวจสุขภาพประจำปี และเล่าปัญหาทางก้นให้หมอฟังด้วย อ่านเพิ่มใน ตรวจสุขภาพประจำปีสัตว์เลี้ยง
  • ถ้าน้องมีกลิ่นตัวแรง แยกกลิ่นก้นออกจากกลิ่นผิวหนังหรือปากก่อน ดู กลิ่นตัวหมา
  • ถ้าน้องสูงวัย เล่าอาการผิดปกติทางก้นให้หมอฟังเร็ว เพราะเนื้องอกมีอาการคล้ายกัน ดู ดูแลสุนัขสูงวัย

เมื่อหมอสอนให้ทำที่บ้านแล้ว ให้ขอให้หมอสาธิตและดูผู้เลี้ยงทำให้ดูหนึ่งครั้ง จดข้อห้ามที่หมอบอก เช่น เมื่อไหร่ไม่ควรบีบ และเมื่อไหร่ให้หยุด

สัตวแพทย์ตรวจก้นและต่อมก้นของสุนัข

พาไปหาหมอทันทีถ้า

  • ก้นแดงบวม เจ็บ หรือมีก้อนร้อน
  • สารคัดหลั่งเป็นก้อน มีหนอง หรือมีเลือดปน
  • มีแผลเปิดหรือเลือดไหลข้างรูทวาร
  • คลำพบถุงใหญ่ผิดปกติที่บีบไม่ออก
  • เบ่งตอนถ่าย หรือถ่ายลำบาก
  • น้องเจ็บมาก ขู่หรือกัดเมื่อแตะบริเวณหาง
  • น้องสูงวัยและมีอาการทางก้นซ้ำๆ

ถ้าไม่มีคลินิกประจำ ดู เลือกโรงพยาบาลสัตว์ เพื่อเตรียมไว้ก่อนวันที่ต้องใช้

คำถามที่พบบ่อย

หมาลากก้นกับพื้นแปลว่าต่อมก้นเต็มเสมอไหม

ไม่เสมอไป VCA ระบุว่าการลากก้นเป็นสัญญาณแรกที่พบบ่อยของปัญหาต่อมก้น แต่ผิวหนังระคายเคืองหรือภูมิแพ้ผิวหนังก็ทำให้เกิดได้ ควรให้สัตวแพทย์ตรวจก่อนสรุป

ต้องพาไปบีบต่อมก้นทุกเดือนไหม

ส่วนใหญ่ไม่ต้อง PetMD ระบุว่าหมาส่วนใหญ่ไม่ต้องบีบเป็นประจำ ส่วนตัวที่มีปัญหาซ้ำๆ VCA ระบุว่าอาจได้ประโยชน์จากการให้สัตวแพทย์บีบเป็นระยะ ให้ถามหมอเป็นรายตัว

บีบต่อมก้นแล้วมีเลือดหรือหนองออกมา ทำอย่างไร

หยุดบีบและพาไปหาหมอ สารคัดหลั่งที่ปนเลือด หนอง หรือเป็นก้อน เป็นสัญญาณที่ PetMD และ VCA ให้ไปพบสัตวแพทย์

แหล่งอ้างอิง

  1. Anal Sac Disease in Dogs | VCA Animal Hospitals
  2. How to Express Your Dog's Anal Glands | PetMD

อ่านเรื่องอื่นในหมวดสัตว์เลี้ยง

ข่าวสำคัญทันเวลา

ดูทั้งหมวดสัตว์เลี้ยง