สรุปประเด็นสำคัญ
- กระทะเหล็กหล่อดีสำหรับคนที่ผัดทอดเองสัปดาห์ละหลายครั้งและยอมดูแลหลังใช้ เพราะทนมาก ใช้ได้เป็นสิบปี และผิวที่เคลือบน้ำมันดีแล้วลื่นเองโดยไม่มีสารเคลือบ
- ข้อเสียหลักคือหนัก ด้ามร้อนจัด ขึ้นสนิมถ้าปล่อยให้ชื้น และห้ามแช่น้ำหรือเข้าเครื่องล้างจาน
- ของเปรี้ยวนานๆ เช่น แกงมะเขือเทศ ทำให้ผิวที่เคลือบไว้หลุด ต้องเคลือบใหม่บ่อยขึ้น
- กระทะเหล็กหล่อปล่อยธาตุเหล็กลงอาหาร Clemson ระบุว่าอาหารอาจมีธาตุเหล็กเพิ่มเป็นสองเท่า มีประโยชน์กับคนที่ขาดธาตุเหล็ก
- ถ้าไม่มีเตาอบ เลือกรุ่นที่เคลือบน้ำมันมาจากโรงงาน (pre-seasoned) หรือรุ่นเคลือบเงา (enameled) เพื่อข้ามขั้นตอนเคลือบเอง
กระทะเหล็กหล่อดีถ้าเราผัดทอดเองหลายวันต่อสัปดาห์ และยอมใช้เวลาสองนาทีหลังใช้เพื่อล้างกับเช็ดให้แห้ง ใบเดียวอยู่ได้เป็นสิบปี แต่ถ้าอยากได้กระทะเบาๆ ล้างด้วยฟองน้ำแล้วโยนไว้ในอ่างได้ กระทะเคลือบเหมาะกับเรามากกว่า
ข้อดีที่ได้จริง
ข้อดีที่สถาบันส่งเสริมการเกษตรของมหาวิทยาลัยในสหรัฐฯ พูดตรงกันมีสี่ข้อ
- ทนมาก NDSU Extension ระบุว่ากระทะเหล็กหล่อใช้ต่อกันได้หลายรุ่น Illinois Extension ว่าถูกและยิ่งใช้ยิ่งดีขึ้น
- เก็บความร้อนดี Illinois Extension ระบุว่ากระจายความร้อนได้สม่ำเสมอกว่ากระทะอะลูมิเนียมเบา ซึ่งช่วยตอนย่างหรือทอดชิ้นหนา
- ผิวลื่นโดยไม่ต้องมีสารเคลือบ ผิวที่เคลือบน้ำมันดีแล้วกลายเป็นผิวนอนสติ๊กตามธรรมชาติ NDSU Extension จึงเรียกว่าเป็นทางเลือกแทนกระทะเคลือบ ซึ่งบทความระบุว่าอาจมีความเสี่ยงต่อสุขภาพ ถ้าสงสัยเรื่องความปลอดภัยของกระทะเคลือบ ดู กระทะเทฟล่อนอันตรายไหม
- ใช้ได้หลายงาน ผัด ตุ๋น อบ ในกระทะใบเดียว Illinois Extension ยกตัวอย่างอบขนมปังข้าวโพดหรือย่างปลา
ผิวที่ถลอกก็ซ่อมได้ Arkansas Extension ชี้ว่ากระทะเหล็กที่เคลือบน้ำมันไว้ดีกลับมาเคลือบใหม่ได้เมื่อจำเป็น ต่างจากกระทะเคลือบที่ลอกแล้วลอกเลย
ข้อเสียที่ซื้อไปแล้วจะรู้สึก
- หนัก ด้ามร้อนจัดเช่นกัน ต้องใช้ผ้ารองจับ NDSU Extension เตือนว่าถ้าตกใส่เท้าอาจบาดเจ็บหนัก เหล็กหล่อแตกได้
- ขึ้นสนิม ถ้าทิ้งความชื้นไว้ ปัญหานี้หนักขึ้นในอากาศชื้นแบบบ้านเรา
- ห้ามแช่น้ำ ห้ามเข้าเครื่องล้างจาน NDSU Extension และ Illinois Extension เห็นตรงกัน ผงซักฟอกแรงกับฝอยขัดทำลายผิวที่เคลือบไว้
- กลัวอุณหภูมิเปลี่ยนเร็ว Arkansas Extension เตือนว่าความร้อนที่เปลี่ยนกะทันหันหรือไม่สม่ำเสมอ ทำให้กระทะแตกร้าวหรือบิด อย่าเอากระทะร้อนจัดไปล้างน้ำเย็นทันที
- ร้อนช้ากว่ากระทะบาง ต้องอุ่นกระทะนานกว่าก่อนใส่ของ
ของเปรี้ยวกับกระทะเหล็กหล่อ
ผิวที่เคลือบน้ำมันไว้ไม่ชอบกรด Illinois Extension ระบุว่าอาหารเป็นกรดทำให้ผิวเคลือบเสื่อม ต้องเคลือบใหม่บ่อยขึ้น NDSU Extension ชี้ชัดว่าอย่าทำอาหารกรดแบบตุ๋นนานๆ เช่น ซอสมะเขือเทศ
เรามองว่าไม่ต้องห้ามหมดทุกครั้ง ผัดผักราดมะนาวตอนยกลงหรือแกงส้มที่ผ่านกระทะไม่กี่นาทีไม่ใช่เรื่องใหญ่ เรื่องใหญ่คือเคี่ยวแกงเปรี้ยวชั่วโมงเดียวแล้วทิ้งไว้ค้างคืนในกระทะ ซึ่งเป็นสองสิ่งที่ควรเลี่ยง
ธาตุเหล็กจากกระทะเป็นข้อดีหรือข้อควรระวัง
Clemson ระบุว่า การทำอาหารในกระทะเหล็กหล่อที่ไม่เคลือบเงา อาจทำให้ธาตุเหล็กในอาหารเพิ่มเป็นสองเท่า ซึ่งเป็นแหล่งธาตุเหล็กอีกทาง Illinois Extension กับ NDSU Extension ชี้ว่าอาจช่วยคนที่ต้องการธาตุเหล็กเพิ่ม เช่น คนที่เป็นโลหิตจางจากการขาดธาตุเหล็ก Illinois Extension เพิ่มว่าอาหารเปียกที่เป็นกรดอย่างมะเขือเทศดูดธาตุเหล็กมากที่สุด
บทความเหล่านี้ไม่ได้ให้ตัวเลขเป็นมิลลิกรัม และไม่ได้พูดถึงคนที่ต้องจำกัดธาตุเหล็ก ถ้าแพทย์เคยบอกให้เราระวังธาตุเหล็กสะสม ให้ถามแพทย์ก่อนใช้กระทะเหล็กทำอาหารทุกวัน
ใครควรซื้อ ใครควรข้าม
| ลักษณะของเรา | ควรซื้อไหม |
|---|---|
| ผัดทอดเองเกือบทุกวัน ชอบย่างหรือเซียร์เนื้อ | ซื้อ ใบเดียวพอสำหรับงานหนัก |
| ใช้เตาแก๊ส มีเตาอบหรือเลือกรุ่นเคลือบมาแล้ว | ซื้อได้เลย |
| ใช้เตาแม่เหล็กไฟฟ้า | ซื้อได้ถ้าแม่เหล็กดูดติดก้นกระทะ ดู ใช้หม้ออะไรกับเตาแม่เหล็กไฟฟ้าได้บ้าง |
| ล้างจานด้วยเครื่อง หรือชอบแช่ภาชนะข้ามคืน | ข้าม |
| มีแผนต้มแกงเปรี้ยวนานๆ เป็นประจำ | ข้าม หรือใช้หม้ออื่นกับงานนี้ |
| ข้อมือหรือหลังไม่ดี ยกของหนักลำบาก | ข้าม หรือเลือกใบเล็ก |
ซื้อรุ่นไหน ถ้าไม่มีเตาอบ
การเคลือบน้ำมันเองต้องใช้เตาอบ Illinois Extension ให้ทำที่ 450 องศาฟาเรนไฮต์ นานหนึ่งชั่วโมง NDSU Extension ให้ 450 ถึง 500 องศาฟาเรนไฮต์ ราวหนึ่งชั่วโมง ส่วนใหญ่ครัวบ้านเราไม่มีเตาอบ Arkansas Extension จึงชี้ทางออกคือซื้อรุ่นที่เคลือบน้ำมันมาแล้ว (pre-seasoned) หรือรุ่นเคลือบเงา (enameled) ซึ่งข้ามขั้นตอนเคลือบเองได้ ขั้นตอนทั้งหมดกับการใช้ใบแรก ดูที่ กระทะเหล็กหล่อใช้ยังไง
ถ้าสนิมขึ้นหรือกระทะไหม้
สนิมขึ้นไม่ได้แปลว่าจบ NDSU Extension แนะนำให้ขัดด้วยเกลือเม็ดใหญ่ หรือแช่น้ำส้มสายชูสั้นๆ จากนั้นล้างสบู่ ล้างน้ำ เช็ดให้แห้ง แล้วเคลือบน้ำมันใหม่ แต่ระบุว่ากระทะที่สนิมหนักมากบางใบกู้ไม่ได้ ถ้าไหม้ติดก้น ดูวิธีล้างที่ ล้างกระทะไหม้โดยไม่ทำลายผิว และถ้าอยากเทียบกับกระทะเคลือบ ก่อนตัดสินใจอ่าน กระทะเคลือบยี่ห้อไหนดี
คำถามที่พบบ่อย
กระทะเหล็กหล่อใช้กับเตาแก๊สกับเตาแม่เหล็กไฟฟ้าได้ไหม
เตาแก๊สใช้ได้ตามปกติ ส่วนเตาแม่เหล็กไฟฟ้าต้องให้ก้นกระทะเป็นวัสดุที่แม่เหล็กดูดติด ลองเอาแม่เหล็กติดตู้เย็นแตะที่ก้นกระทะก่อนซื้อ ส่วนเตาแบบกระจก (glass-top) Arkansas Extension แนะนำให้ดูคู่มือของเตาก่อนใช้
ซื้อกระทะเหล็กหล่อมือสองมาใช้ได้ไหม
ได้ถ้าตัวกระทะไม่แตกร้าวและสนิมไม่กินลึก NDSU Extension ระบุว่ากระทะที่ขึ้นสนิมหนักมากบางใบกู้ไม่ได้ ถ้าเป็นแค่สนิมผิวให้ขัดออก ล้างให้แห้ง แล้วเคลือบน้ำมันใหม่ตามขั้นตอนใน [กระทะเหล็กหล่อใช้ยังไง](/how-to-use-cast-iron-pan/)
แหล่งอ้างอิง
- A guide to cast-iron cookware | University of Illinois Extension
- Prairie Fare: Seasoned to perfection – Why cast iron cookware remains in style | NDSU Extension
- Cookware Safety | Clemson University Home & Garden Information Center
- Vintage or New, Is Cast Iron Cookware for You? | University of Arkansas Cooperative Extension Service
