สีน้ำอะคริลิกคืออะไร ทำไมสีทาบ้านส่วนใหญ่ใช้ และใช้อย่างไรให้ได้ผล

เวลาเดินเข้าร้านวัสดุแล้วถามหาสีทาบ้าน แทบทุกถังบนชั้นจะเขียนคำว่าอะคริลิกไว้สักที่บนฉลาก ตั้งแต่ถังละไม่กี่ร้อยไปจนถึงถังละหลายพัน เจ้าของบ้านจำนวนไม่น้อยมักคิดว่าเมื่อเป็นอะคริลิกเหมือนกันก็น่าจะใช้แทนกันได้ แล้วมารู้ตัวตอนผนังด้านทิศตะวันตกซีดภายในสองสามปี เรื่องนี้จึงควรเริ่มจากเข้าใจว่าสีน้ำอะคริลิกคืออะไร เรซินในถังต่างกันได้แค่ไหน และหน้างานแบบไหนที่ทำให้สีดีกลายเป็นสีลอก

สีน้ำอะคริลิกคืออะไร

สีทาบ้านทุกถังมีส่วนประกอบหลักสี่อย่าง คือผงสีที่ให้เฉดและความทึบ ตัวยึดหรือเรซินที่จับผงสีให้ติดผนัง ตัวพาที่ทำให้สีเหลวพอทาได้ และสารเติมแต่งอย่างสารกันเชื้อรา สารช่วยกระจายตัว หรือสารปรับความข้น สีน้ำอะคริลิกคือสีที่ใช้น้ำเป็นตัวพา และใช้เรซินอะคริลิกเป็นตัวยึด เรซินนี้กระจายตัวอยู่ในน้ำเป็นอนุภาคเล็ก ๆ ในรูปอิมัลชัน เมื่อทาลงผนังแล้วน้ำระเหยออก อนุภาคเรซินจะเข้ามาชิดกันและหลอมเป็นฟิล์มต่อเนื่อง

ข้อกำหนดฉลากเขียวผลิตภัณฑ์สีของสถาบันสิ่งแวดล้อมไทยนิยามสีอิมัลชันว่าเป็นสีที่ประกอบด้วยผงสีและสิ่งนำสีที่เป็นอิมัลชันระหว่างสารยึดกับน้ำ และระบุว่าเรียกอีกชื่อได้ว่าสีลาเท็กซ์ สีเรซินอิมัลชัน หรือสีน้ำพลาสติก นี่คือเหตุผลที่คำว่าสีน้ำ สีพลาสติก และสีอะคริลิกถูกใช้ปนกันในร้าน ในทางเทคนิคมันอยู่ในตระกูลเดียวกัน ถ้าอยากอ่านมุมของสีน้ำพลาสติกโดยตรง ผมเขียนแยกไว้ในสีน้ำพลาสติกคืออะไร

ข้อดีที่ทำให้สีอะคริลิกครองตลาดบ้านมีอยู่ไม่กี่ข้อ แต่ละข้อตรงกับสภาพบ้านไทย ฟิล์มสียืดหยุ่นตามการขยายตัวของผนังเวลาโดนแดดสลับฝน ฟิล์มยอมให้ไอน้ำผ่านได้บ้าง ผนังจึงคายความชื้นออกได้แทนที่จะดันสีให้พอง ล้างอุปกรณ์ด้วยน้ำได้ กลิ่นเบากว่าสีที่ใช้ตัวทำละลาย และเรซินอะคริลิกทนด่างได้ดี ข้อสุดท้ายสำคัญมากกับผนังปูนฉาบ

ทำไมผนังปูนไทยถึงเข้ากับสีอะคริลิก

ปูนฉาบมีความเป็นด่างสูงโดยธรรมชาติ ยิ่งปูนใหม่ยิ่งเป็นด่างมาก สีบางชนิดอย่างสีน้ำมันอัลคีดทำปฏิกิริยากับด่างจนฟิล์มเสื่อม ช่างเรียกอาการนี้ว่าสีด่าง หรือฟิล์มเปื่อยเป็นคราบ ส่วนเรซินอะคริลิกทนด่างได้ดีกว่ามาก จึงกลายเป็นตัวเลือกหลักของผนังปูนทั้งในและนอกบ้าน ส่วนงานไม้และเหล็กยังมีสีสูตรน้ำมันใช้อยู่ ความต่างสองฝั่งนี้ผมสรุปไว้ในสีน้ำกับสีน้ำมันต่างกันอย่างไร

อีกข้อคือความชื้น ผนังก่ออิฐฉาบปูนในบ้านเราดูดน้ำฝนและความชื้นจากดินขึ้นมาได้ ถ้าเคลือบด้วยฟิล์มที่กันไอน้ำแน่นเกินไป ความชื้นที่ขังอยู่หลังฟิล์มจะดันสีจนพองและหลุดเป็นแผ่น ฟิล์มอะคริลิกที่ยอมให้ไอน้ำผ่านได้บางส่วนจึงช่วยลดปัญหานี้ได้ แต่ช่วยไม่ได้ทั้งหมด ถ้าต้นเหตุคือน้ำรั่วหรือความชื้นใต้ดินแรง ต้องแก้ที่น้ำก่อน อาการแบบนี้ผมรวบรวมไว้ในสีลอก สีพอง แก้อย่างไร

เรซินในถังต่างกันอย่างไร

ตรงนี้คือจุดที่ฉลากหน้าถังไม่ค่อยบอกตรง ๆ คำว่าอะคริลิกบนฉลากครอบคลุมเรซินได้หลายแบบ ในวงการสีแบ่งกว้าง ๆ ได้สามกลุ่ม

ชนิดเรซิน	ลักษณะโดยรวม	มักเจอในสีกลุ่มไหน
อะคริลิกแท้ หรือ 100% อะคริลิก	ทนรังสียูวี ทนด่าง ยืดหยุ่นดี สีซีดช้า ราคาสูงสุดในสามกลุ่ม	สีทาภายนอกเกรดสูง สีที่รับประกันระยะยาว
สไตรีนอะคริลิก	ทนด่างและทนน้ำดี ราคาย่อมกว่า แต่ทนแดดและยืดหยุ่นน้อยกว่าอะคริลิกแท้	สีเกรดกลาง สีรองพื้นปูนบางสูตร สีภายในหลายรุ่น
ไวนิลอะคริลิก	ราคาประหยัด ทาง่าย แต่ไม่ค่อยทนแดดและความชื้นภายนอก	สีภายในเกรดประหยัด งานเพดาน ห้องที่ไม่โดนน้ำ

ผู้ผลิตแต่ละรายผสมเรซินในสัดส่วนต่างกัน และไม่ได้มีกฎหมายบังคับให้พิมพ์สัดส่วนนี้ไว้หน้าถัง วิธีที่ใช้ได้จริงคือเปิดเอกสารข้อมูลทางเทคนิคหรือ TDS ของสีรุ่นนั้น ผู้ผลิตรายใหญ่ในไทยเผยแพร่ไว้บนเว็บไซต์ ถ้า TDS เขียนว่า 100% acrylic emulsion ก็ชัดเจน ถ้าเขียนเพียง acrylic emulsion หรือ modified acrylic ให้เข้าใจว่าเป็นเรซินผสม ซึ่งไม่ได้แปลว่าแย่ เพียงแต่ไม่ควรจ่ายราคาเกรดสูงสุดให้สีที่ไม่ได้ระบุ

อ่านฉลากและ มอก. ให้รู้ว่าสีถังนี้ทำมาเพื่ออะไร

นอกจาก TDS แล้ว ตัวเลข มอก. บนถังช่วยแยกประเภทได้เร็ว ข้อกำหนดฉลากเขียวของสถาบันสิ่งแวดล้อมไทยกำหนดให้สีที่ขอฉลากต้องผ่านมาตรฐานผลิตภัณฑ์อุตสาหกรรมที่เกี่ยวข้อง และแนบรายชื่อมาตรฐานสีไว้ ตัวที่เจ้าของบ้านเจอบ่อยมีดังนี้

เลข มอก.	ชื่อมาตรฐาน	ใช้ตัดสินใจอะไร
มอก. 272	สีอิมัลชันใช้งานทั่วไป	สีทาภายในทั่วไป ผนังห้องนอน ห้องนั่งเล่น เพดาน
มอก. 2321	สีอิมัลชันทนสภาวะอากาศ	ผนังภายนอกที่โดนแดดโดนฝนตรง
มอก. 1123	สีรองพื้นสำหรับงานปูน	รองพื้นผนังปูนก่อนทาสีทับหน้า
มอก. 2514	สีอิมัลชันลดความร้อนจากแสงอาทิตย์	ผนังหรือหลังคาที่ต้องการลดความร้อนสะสม
มอก. 1005	สีเคลือบกึ่งเงา	สีกึ่งเงาสำหรับงานที่ต้องเช็ดล้างบ่อย

ถ้าจะทาผนังนอกบ้าน สีที่ระบุ มอก. 2321 หรือระบุชัดว่าเป็นสีทาภายนอกคือจุดเริ่มต้นที่ถูก ส่วนสีที่ช่วยลดความร้อน ผมแยกรายละเอียดไว้ในบทความเรื่องสีกันความร้อน อีกบรรทัดบนฉลากที่ควรดูคือปริมาณสารอินทรีย์ระเหยง่ายหรือ VOC ฉลากเขียวกำหนดว่าสีอิมัลชันทับหน้าบนพื้นผิวปูนหรือยิปซัมชนิดด้านต้องมี VOC ไม่เกิน 40 กรัมต่อลิตร ชนิดกึ่งเงาและเงาไม่เกิน 80 กรัมต่อลิตร และสีรองพื้นชนิดอิมัลชันไม่เกิน 40 กรัมต่อลิตร ตัวเลขนี้ใช้เป็นเกณฑ์เทียบได้ดีเมื่อฉลากถังไม่ได้เขียนอะไรไว้เลย

สีอะคริลิกกับเรื่องกลิ่นและอากาศในห้อง

สีสูตรน้ำมีกลิ่นน้อยกว่าสีที่ใช้ตัวทำละลายมาก แต่ไม่ได้แปลว่าปลอดสารระเหยทั้งหมด สำนักงานปกป้องสิ่งแวดล้อมสหรัฐฯ หรือ EPA ระบุว่าสี วาร์นิช และแวกซ์มีตัวทำละลายอินทรีย์ และปล่อยสารระเหยได้ทั้งตอนใช้และตอนเก็บ ระดับสารอินทรีย์หลายชนิดในบ้านเฉลี่ยสูงกว่านอกบ้าน 2 ถึง 5 เท่า และช่วงงานบางประเภทอย่างการลอกสีอาจพุ่งสูงกว่าระดับภายนอกเป็นพันเท่า

คำแนะนำของ EPA ใช้ได้กับหน้างานบ้านเราตรง ๆ คือเปิดหน้าต่างให้อากาศเข้ามากที่สุดระหว่างทาและหลังทา ถ้าฉลากบอกให้ใช้ในที่อากาศถ่ายเท ให้เปิดพัดลมดูดอากาศ อย่าเก็บถังสีที่เปิดแล้วไว้ในห้องนอน และซื้อเท่าที่ใช้หมดในเวลาไม่นาน สำหรับห้องที่จะมีเด็กเล็กหรือผู้สูงอายุเข้าอยู่ ผมแนะนำให้เว้นห้องไว้หลายวันหลังทาเสร็จ รายละเอียดเรื่องระยะเวลาก่อนเข้าอยู่ขึ้นกับสีรุ่นนั้นและการระบายอากาศของห้อง

ขั้นตอนทาสีอะคริลิกให้ฟิล์มอยู่ได้นาน

สีดีที่ทาผิดขั้นตอนจะเสื่อมเร็วกว่าสีกลางที่ทาถูกขั้นตอน ลำดับงานที่ผมให้ช่างยึดมีดังนี้

1. เช็กความชื้นของผนังก่อน ผนังปูนฉาบใหม่ต้องบ่มและแห้งพอตามที่ผู้ผลิตสีรองพื้นกำหนด ผนังเก่าที่เพิ่งโดนฝนต้องรอให้แห้ง ถ้าจับแล้วเย็นชื้นหรือมีคราบน้ำ ยังไม่ถึงเวลา
2. ทำความสะอาดผิว ขูดสีเก่าที่ร่อน ล้างคราบตะไคร่ด้วยน้ำยาที่ใช้กับผนัง แล้วล้างน้ำเปล่าตามให้หมด
3. ซ่อมรอยร้าวด้วยวัสดุอุดที่เข้ากับผนังปูน รอให้แห้งตามฉลาก
4. ทารองพื้นให้ตรงกับผิว ผนังปูนใหม่ใช้รองพื้นปูนใหม่กันด่าง ผนังเก่าที่ผิวเป็นฝุ่นใช้น้ำยารองพื้นปูนเก่า วิธีเลือกอยู่ในสีรองพื้นปูน
5. ทาสีทับหน้าอย่างน้อยสองเที่ยว รอระหว่างเที่ยวตามเวลาบนฉลาก ไม่ผสมน้ำเกินที่ผู้ผลิตกำหนด เพราะฟิล์มจะบางกว่าที่ออกแบบไว้
6. หลีกเลี่ยงทาตอนแดดจัดเที่ยงวันหรือก่อนฝนตก สีที่แห้งเร็วเกินไปหรือโดนฝนก่อนแห้งจะได้ฟิล์มไม่สมบูรณ์

เรื่องการผสมน้ำมีช่างจำนวนไม่น้อยทำเกินเพราะสีลื่นทาง่ายขึ้นและได้พื้นที่มากขึ้นต่อถัง ผลคือฟิล์มบางจนเห็นรอยแปรงและซีดเร็ว ให้ดูอัตราผสมที่ฉลากระบุแล้วบอกช่างตั้งแต่วันแรก ถ้าเห็นถังสีหมดเร็วผิดปกติหรือหมดช้าผิดปกติ ทั้งสองทางควรถาม

ตัวอย่างคิดปริมาณสีสำหรับห้องหนึ่งห้อง

ดูลักซ์ให้ค่าเฉลี่ยไว้ว่าสีหนึ่งลิตรทาได้ประมาณ 4 ตารางเมตรสำหรับสองเที่ยว ลองคิดห้องนอนขนาด 4 x 6 เมตร เพดานสูง 2.5 เมตร ความยาวผนังรอบห้องคือ 20 เมตร คูณความสูง 2.5 เมตร ได้ 50 ตารางเมตร หารด้วย 4 ได้ประมาณ 12.5 ลิตร หรือราว 3.5 แกลลอนสำหรับทับหน้าสองเที่ยว ยังไม่หักประตูหน้าต่าง ซึ่งผมมักไม่หักเพื่อเผื่อซ่อมทีหลัง ค่าจริงของแต่ละรุ่นต่างกันได้ ให้ดูอัตราการทาบน TDS เป็นหลัก ถ้าต้องคิดทั้งหลัง ใช้วิธีในคำนวณปริมาณสีทาบ้าน

ขนาดห้อง (กว้าง x ยาว x สูง)	พื้นที่ผนังโดยประมาณ	สีทับหน้าสองเที่ยว (ที่ 4 ตร.ม./ลิตร)
3 x 3 x 2.5 เมตร	30 ตร.ม.	ราว 7.5 ลิตร
3 x 4 x 2.5 เมตร	35 ตร.ม.	ราว 9 ลิตร
4 x 6 x 2.5 เมตร	50 ตร.ม.	ราว 12.5 ลิตร

ข้อจำกัดที่ควรรู้ก่อนเลือกสีอะคริลิก

สีอะคริลิกเก่งกับผนังปูน แต่ไม่ได้เหมาะกับทุกพื้นผิว บนเหล็กต้องใช้รองพื้นกันสนิมก่อน บนไม้เนื้อแข็งที่มีน้ำมันในเนื้อไม้ต้องดูว่าสีรุ่นนั้นรองรับหรือไม่ บนพื้นที่มีคนเดินหรือล้อรถผ่าน ฟิล์มสีผนังทั่วไปจะสึกเร็ว ต้องใช้สีพื้นโดยเฉพาะ และบนพื้นผิวที่มีน้ำขังถาวรอย่างดาดฟ้าหรือรางน้ำ ต้องใช้วัสดุกันซึมที่ออกแบบมาสำหรับงานนั้น

อีกข้อคือสีอะคริลิกไม่ได้ปิดปัญหารอยร้าวหรือความชื้นได้ถาวร รอยร้าวโครงสร้างที่กว้างขึ้นเรื่อย ๆ หรือคราบน้ำที่กลับมาทุกหน้าฝน เป็นอาการที่ต้องหาสาเหตุก่อน ทาสีทับไปก่อนก็เหมือนปิดไฟเตือนบนหน้าปัดรถ

ก่อนจ้างช่างทาสี ถามสิ่งนี้

• ใช้สีรุ่นไหน ขอดูชื่อรุ่นและ มอก. บนถังก่อนเปิด อย่าดูแค่ชื่อยี่ห้อ
• รองพื้นใช้ตัวไหน และเหมาะกับผนังปูนใหม่หรือปูนเก่า
• ทาทับหน้ากี่เที่ยว รอระหว่างเที่ยวนานเท่าไร
• ผสมน้ำกี่เปอร์เซ็นต์ ตรงกับที่ฉลากกำหนดไหม
• ใครรับผิดชอบถ้าสีพองหรือลอกในปีแรก และการรับประกันของผู้ผลิตต้องใช้ระบบรองพื้นของยี่ห้อเดียวกันหรือไม่

เวลาเทียบใบเสนอราคาสองเจ้า ราคาที่ต่างกันมักมาจากจำนวนเที่ยว รุ่นสี และงานเตรียมผิว ถ้าอยากรู้ว่าค่าแรงกับค่าวัสดุควรอยู่ช่วงไหน ให้ขอใบเสนอราคาที่แยกค่าแรง ค่าสี และค่าเตรียมผิวออกจากกัน

เช็กลิสต์ตรวจงานหลังทาสีอะคริลิก

• ส่องไฟฉายเอียงกับผนัง ไม่ควรเห็นรอยลูกกลิ้งเป็นแถบหรือเห็นสีเดิมทะลุขึ้นมา
• มุมห้อง ขอบวงกบ และใต้ขอบหน้าต่างทาทั่ว ไม่มีจุดตกหล่น
• ไม่มีหยดสีย้อยหรือผิวสีพองเป็นตุ่ม
• เก็บถังสีและเศษสีที่เหลือไว้นอกห้องนอน ปิดฝาแน่น และจดชื่อรุ่นกับรหัสเฉดไว้สำหรับซ่อมทีหลัง
• กลับมาดูผนังด้านที่โดนแดดบ่ายและผนังที่ติดดินอีกครั้งหลังฝนตกหนักครั้งแรก ถ้ามีจุดพองให้แจ้งช่างทันที