ของใช้ในบ้าน

ล้างมือ 7 ขั้นตอนให้สะอาดจริง ทำกี่วินาที และเมื่อไรต้องล้าง

โดย ทีมบรรณาธิการ ข่าวด่วน | | อ่าน 11 นาที

ล้างมือ 7 ขั้นตอนให้สะอาดจริง ทำกี่วินาที และเมื่อไรต้องล้าง

ประเด็นสำคัญ

  • กรมอนามัยสอนล้างมือด้วยน้ำและสบู่ 7 ท่า ได้แก่ ฝ่ามือ หลังมือ ซอกนิ้ว หลังนิ้ว หัวแม่มือ ปลายนิ้ว และข้อมือ ทำท่าละ 5 ครั้ง
  • หน้าของกรมอนามัยที่เปิดอ่านไม่ได้ระบุเวลาเป็นวินาที ส่วน CDC ระบุให้ฟอกมืออย่างน้อย 20 วินาที
  • ล้างก่อนทำอาหารและก่อนกิน หลังเข้าห้องน้ำ หลังไอจามหรือสั่งน้ำมูก หลังจับสัตว์เลี้ยง ขยะ และของสกปรก
  • สบู่กับน้ำสะอาดเป็นวิธีที่ดีที่สุดในสถานการณ์ส่วนใหญ่ ถ้าไม่มีที่ล้าง ใช้เจลที่มีแอลกอฮอล์อย่างน้อย 60% แทนชั่วคราว
  • เช็ดมือให้แห้งด้วยผ้าสะอาดหรือเครื่องเป่ามือ เพราะขั้นสุดท้ายนี้อยู่ในคำแนะนำของ CDC ด้วย

ล้างมือ 7 ขั้นตอนตามกรมอนามัย คือถูฝ่ามือ หลังมือ ซอกนิ้ว หลังนิ้ว หัวแม่มือ ปลายนิ้ว และข้อมือ ด้วยน้ำและสบู่ โดยทำท่าละ 5 ครั้ง ส่วน CDC ของสหรัฐฯ กำหนดให้ฟอกมืออย่างน้อย 20 วินาที เราแนะนำให้ใช้สองเกณฑ์นี้ไปพร้อมกัน คือครบทุกท่า และนานพอ ถ้าไม่มีที่ล้างมือ เจลแอลกอฮอล์ที่มีแอลกอฮอล์ตั้งแต่ 60% ขึ้นไปใช้แทนได้ชั่วคราว

เจ็ดท่า เรียงตามลำดับ

เปิดน้ำสะอาดให้มือเปียก ปิดก๊อก แล้วฟอกสบู่ให้เกิดฟอง จากนั้นทำตามนี้ตามลำดับ หน้าของกรมอนามัยให้ทำทุกท่าท่าละ 5 ครั้ง และทำสลับทั้งสองข้าง

  1. ถูฝ่ามือทั้งสองข้างเข้าหากัน
  2. ใช้ฝ่ามือข้างหนึ่งถูหลังมืออีกข้าง แล้วสลับ
  3. ประสานนิ้วเข้าหากัน ถูไปมาตามซอกนิ้ว
  4. งอนิ้วทั้งสองข้างเกี่ยวกัน ใช้หลังนิ้วถูกับฝ่ามืออีกข้าง
  5. กำหัวแม่มือข้างหนึ่งไว้ในอุ้งมืออีกข้าง หมุนถูรอบ แล้วสลับ
  6. จรดปลายนิ้วมือบนฝ่ามืออีกข้าง ถูไขว้ไปมา แล้วสลับ
  7. ถูวนรอบข้อมือทั้งสองข้าง

หน้าของศูนย์อนามัยที่ 2 พิษณุโลก ปี 2567 ให้ท่าชุดเดียวกัน เพียงรวมการถูหลังมือกับซอกนิ้วไว้ในท่าที่สอง ลำดับจึงต่างกันเล็กน้อยแต่พื้นที่ที่ต้องถูครบเท่ากัน หน้าของกรมอนามัยฉบับแรกที่เราเปิดอ่านลงวันที่ 8 ตุลาคม 2555 เป็นข่าวรณรงค์วันล้างมือโลก ซึ่งเก่าแต่วิธีถูมือไม่ได้เปลี่ยนไป ผู้เขียนจึงใช้ควบกับหน้าปี 2567

ถูกี่วินาทีถึงเรียกว่าพอ

หน้าของกรมอนามัยสองหน้าที่เปิดอ่านไม่ได้บอกเวลาเป็นวินาที บอกเพียงจำนวนครั้งต่อท่า ขณะที่ CDC บอกชัดว่าต้องฟอกอย่างน้อย 20 วินาที และฟอกให้ทั่วหลังมือ ซอกนิ้ว และใต้เล็บ

ลองคำนวณดู 7 ท่า ท่าละ 5 ครั้ง เท่ากับถู 35 ครั้ง ถ้าสมมติว่าแต่ละครั้งใช้เวลาราวหนึ่งวินาที ก็ราว 35 วินาที ซึ่งเกินเกณฑ์ 20 วินาทีของ CDC อยู่แล้ว นี่เป็นตัวเลขตัวอย่างที่เราคำนวณเอง ไม่ใช่ค่าที่หน่วยงานไหนระบุ

ถ้าทำครบทุกท่าแบบไม่รีบ เวลาตามเกณฑ์ของ CDC ก็ผ่านเอง ให้ตรวจว่าทำครบท่าก่อน แล้วค่อยกังวลเรื่องนาฬิกา

ต้องล้างตอนไหนบ้าง

ทั้งสามแหล่งระบุช่วงเวลาที่ควรล้างไว้ใกล้เคียงกัน เรารวมไว้ในตารางเดียว

ช่วงเวลา แหล่งที่ระบุ
ก่อนทำอาหารและก่อนกินอาหาร กรมอนามัย ศูนย์อนามัยที่ 2 และ CDC
หลังใช้ห้องน้ำ กรมอนามัย ศูนย์อนามัยที่ 2 และ CDC
หลังไอ จาม หรือสั่งน้ำมูก กรมอนามัย (ไอ จาม) และ CDC (สั่งน้ำมูก ไอ จาม)
หลังจับของสกปรกหรือของใช้ร่วมกับคนอื่น กรมอนามัย
หลังกลับจากนอกบ้านหรือจากโรงพยาบาล ศูนย์อนามัยที่ 2
หลังจับสัตว์เลี้ยง อาหารสัตว์ หรือขยะ ศูนย์อนามัยที่ 2 (สัตว์เลี้ยง) และ CDC (สัตว์ มูลสัตว์ อาหารสัตว์ ขยะ)
ก่อนและหลังทำแผล CDC
ก่อนและหลังดูแลคนที่อาเจียนหรือท้องเสีย CDC
หลังเปลี่ยนผ้าอ้อม CDC

CDC ใช้คำว่าก่อน ระหว่าง และหลังเตรียมอาหาร ซึ่งแปลว่าถ้าเพิ่งจับเนื้อสัตว์ดิบแล้วจะไปหั่นผัก ให้หยุดล้างมือก่อนเปลี่ยนงาน ไม่ต้องรอจนทำอาหารเสร็จ

ถ้าเป็นห้องครัว ลองดูเรื่องฟองน้ำล้างจานควบคู่ไปด้วย เพราะมือที่ล้างสะอาดแล้วกลับไปจับฟองน้ำเก่า ๆ ก็ไม่ช่วยอะไร เรื่องนั้นอยู่ใน ฟองน้ำล้างจาน ควรเปลี่ยนบ่อยแค่ไหน

ฟองสบู่บนมือใต้ก๊อกน้ำ

สบู่กับเจลแอลกอฮอล์ ใช้อะไรเมื่อไร

หน้าของกรมอนามัยเขียนว่าไม่มีวิธีใดดีไปกว่าการล้างมือด้วยสบู่ ส่วน CDC ระบุว่าสบู่กับน้ำสะอาดเป็นวิธีที่ดีที่สุดในสถานการณ์ส่วนใหญ่ และเจลเป็นทางเลือกเมื่อยังไม่มีสบู่กับน้ำให้ใช้ โดยให้เลือกเจลที่มีแอลกอฮอล์ไม่ต่ำกว่า 60% และดูตัวเลขจากฉลาก

สถานการณ์ ใช้อะไร
มีอ่างล้างมือและสบู่ ล้างด้วยน้ำและสบู่ 7 ท่า
อยู่นอกบ้าน ไม่มีที่ล้างมือ เจลแอลกอฮอล์ไม่ต่ำกว่า 60% ชั่วคราว
ฉลากไม่บอกความเข้มข้น ยังไม่ควรเชื่อว่าใช้แทนสบู่ได้

CDC ที่เราเปิดอ่านไม่ได้ลงรายละเอียดว่าสถานการณ์ใดที่เจลไม่พอ เราจึงไม่ขอเติมเอง สิ่งที่ยืนยันได้จากหน้านั้นคือสบู่กับน้ำมาก่อน เจลเป็นตัวสำรอง

แอลกอฮอล์ขวดที่ใช้เช็ดข้าวของในบ้านเป็นอีกเรื่องหนึ่ง เรื่องความเข้มข้นที่ต่างกันดูได้ใน แอลกอฮอล์ 70% กับ 95% ต่างกันอย่างไร

ขั้นที่หลายคนลืม คือเช็ดให้แห้ง

ขั้นตอนของ CDC จบที่การล้างน้ำสะอาดให้หมดฟอง แล้วเช็ดมือด้วยผ้าสะอาดหรือเครื่องเป่ามือ ไม่ใช่จบที่การสะบัดมือ

ผ้าเช็ดมือที่ใช้ซ้ำทั้งบ้านจึงมีผลกับผลลัพธ์ทั้งหมด ถ้าผ้าชื้นและใช้มาหลายวัน มือที่เพิ่งล้างเสร็จก็กลับไปสัมผัสผ้าชิ้นเดิมอีก ตั้งตารางเปลี่ยนผ้าตามที่ ผ้าเช็ดตัวควรซักบ่อยแค่ไหน แนะนำไว้ หรือแขวนผ้าเช็ดมือแยกจากผ้าเช็ดตัวในห้องน้ำ

จัดบ้านให้ล้างมือได้ง่าย

จุดล้างมือที่ใช้ง่ายช่วยให้ล้างได้บ่อยขึ้น ลองจัดตามนี้

  • วางสบู่หรือโฟมล้างมือไว้ที่ทุกอ่าง ทั้งในครัว ห้องน้ำ และอ่างหน้าบ้าน
  • เตรียมผ้าเช็ดมือสะอาดไว้ใกล้อ่างล้างมือ และเปลี่ยนเมื่อชื้นหรือเปื้อน
  • วางเจลแอลกอฮอล์ไว้ที่ประตูทางเข้า สำหรับตอนกลับถึงบ้านแล้วยังไม่ถึงอ่าง
  • ติดรายการ 7 ท่าไว้ใกล้อ่างให้เด็กในบ้านดู
  • ตัดเล็บให้สั้นเพื่อให้ฟอกใต้เล็บได้ง่ายขึ้น (ข้อนี้เป็นข้อเสนอของเรา ไม่ได้มาจากหน้าที่อ้างอิง)

เรื่องฆ่าเชื้อพื้นผิวในบ้าน เช่น ลูกบิดประตูและสวิตช์ไฟ แยกอยู่ใน น้ำยาฆ่าเชื้อใช้ยังไงให้ถูกวิธี ไม่เกี่ยวกับการล้างมือโดยตรง แต่ช่วยลดของสกปรกที่ต้องเจอบ่อย

ผ้าเช็ดมือสะอาดแขวนข้างอ่างล้างจาน

สรุปเป็นตารางให้ติดข้างอ่าง

ทำ ไม่ทำ
ฟอกให้ครบ 7 ท่า ท่าละ 5 ครั้ง ล้างผ่าน ๆ แค่ฝ่ามือ
ฟอกรวมอย่างน้อย 20 วินาที นับเวลาแต่ข้ามข้อมือกับปลายนิ้ว
ล้างน้ำสะอาดให้หมดฟอง แล้วเช็ดให้แห้ง สะบัดมือหรือเช็ดกับเสื้อผ้า
ใช้เจลที่ฉลากบอกว่าไม่ต่ำกว่า 60% เมื่อไม่มีสบู่ ใช้เจลแทนสบู่ทุกครั้งที่มีอ่างล้างมืออยู่ตรงหน้า
ล้างก่อนกิน หลังห้องน้ำ หลังไอจาม หลังจับสัตว์และขยะ รอให้มือดูสกปรกก่อนค่อยล้าง

ถ้ามีคำถามเรื่องโรคติดต่อหรืออาการป่วยที่เกี่ยวกับสุขอนามัย ให้ปรึกษาโรงพยาบาลหรือสถานบริการสาธารณสุขใกล้บ้านโดยตรง บทความนี้ให้ความรู้ทั่วไปเกี่ยวกับการล้างมือ ไม่ใช่คำแนะนำทางการแพทย์

คำถามที่พบบ่อย

ล้างมือ 7 ขั้นตอนต้องครบทุกท่าทุกครั้งไหม

แหล่งข้อมูลของกรมอนามัยสอนครบ 7 ท่า ส่วน CDC สอน 5 ขั้นตอนที่รวมการถูหลังมือ ซอกนิ้ว และใต้เล็บไว้ในขั้นเดียว ทั้งสองแบบครอบคลุมพื้นที่เดียวกัน ถ้าจำ 7 ท่าไม่ได้ ให้ยึดหลักว่าต้องฟอกให้ทั่วทั้งฝ่ามือ หลังมือ ซอกนิ้ว ปลายนิ้ว หัวแม่มือ และข้อมือ

เจลแอลกอฮอล์ใช้แทนการล้างมือด้วยสบู่ได้ไหม

CDC ระบุว่าสบู่กับน้ำเป็นวิธีที่ดีที่สุดในสถานการณ์ส่วนใหญ่ และให้ใช้เจลแอลกอฮอล์เมื่อยังไม่มีสบู่กับน้ำให้ใช้ โดยเลือกเจลที่มีแอลกอฮอล์ไม่ต่ำกว่า 60% และตรวจตัวเลขนี้จากฉลาก หน้าของกรมอนามัยที่เปิดอ่านแนะนำสบู่กับน้ำสะอาดเป็นหลักและไม่ได้พูดถึงเจล

แหล่งอ้างอิง

  1. กรมอนามัย ร่วมรณรงค์วันล้างมือโลก 2012 กับโพรเทคส์ เน้นย้ำ 7 ขั้นตอนล้างมือ ต้านเชื้อโรค | กรมอนามัย กระทรวงสาธารณสุข
  2. ให้ความรู้เรื่องประโยชน์และแนะนำวิธีการล้างมือ ผ่านทางรายการวิทยุ เนื่องในวันล้างมือโลก ประจำปี 2567 | ศูนย์อนามัยที่ 2 พิษณุโลก กรมอนามัย
  3. About Handwashing | Centers for Disease Control and Prevention (CDC)

อ่านเรื่องอื่นในหมวดของใช้ในบ้าน

ข่าวสำคัญทันเวลา

ดูทั้งหมวดของใช้ในบ้าน