สัตว์เลี้ยง

แมวคลอดลูก ต้องเตรียมอะไร สัญญาณ ขั้นตอน และเมื่อไรต้องโทรหาหมอ

| อ่าน 16 นาที

แมวคลอดลูก ต้องเตรียมอะไร สัญญาณ ขั้นตอน และเมื่อไรต้องโทรหาหมอ

สรุปสั้นๆ

  • การคลอดของแมวแบ่งเป็น 3 ระยะ ระยะแรกใช้เวลา 12-24 ชั่วโมงตาม Merck Veterinary Manual และอาจถึง 36 ชั่วโมงในแม่แมวท้องแรกตาม VCA
  • ช่วงห่างระหว่างลูกแมวแต่ละตัวที่แหล่งต่างๆ ระบุอยู่ในช่วงราว 10 นาทีถึง 1-2 ชั่วโมง แต่ตัวเลขของแต่ละแหล่งไม่ตรงกัน
  • VCA ให้โทรหาสัตวแพทย์ทันทีถ้าเบ่งแรงนาน 20 นาทีแล้วไม่มีลูกแมวออกมา ส่วน Merck ให้สงสัยภาวะคลอดยากเมื่อเบ่งนานเกิน 1-2 ชั่วโมง
  • ไม่ควรให้แคลเซียมหรือยาเร่งคลอดเองโดยไม่ได้รับคำสั่งจากสัตวแพทย์ ตามที่ Merck ระบุไว้

แมวคลอดลูกส่วนใหญ่แม่แมวจัดการเองได้ งานของเจ้าของคือเตรียมที่ให้เงียบและอุ่น เตรียมเบอร์สัตวแพทย์ไว้ก่อน นั่งดูห่างๆ และรู้ว่าอาการแบบไหนแปลว่าต้องโทรหาหมอ เรื่องกล่องคลอดและการนับวันคลอดมีอธิบายไว้ใน แมวท้องกี่เดือน แล้ว หน้านี้เน้นสิ่งที่เกิดขึ้นในวันคลอดจริง และตัวเลขที่ใช้ตัดสินใจว่าเมื่อไรควรพาไปหาหมอ

ข้อมูลทั้งหมดมาจาก Merck Veterinary Manual (ทั้งฉบับสำหรับเจ้าของและฉบับวิชาชีพ) และ VCA Animal Hospitals ตัวเลขของแต่ละแหล่งไม่ตรงกันทุกจุด ผู้เขียนจึงใส่ชื่อแหล่งกำกับทุกตัวเลข

สัญญาณว่าใกล้คลอดแล้ว

VCA ระบุว่าแมวตั้งท้องราว 60-67 วัน เฉลี่ย 63-65 วัน และสัญญาณที่พบก่อนคลอดมีดังนี้

  • ในสัปดาห์สุดท้ายมองหาที่ทำรัง เดินเข้าออกกล่องบ่อย ข่วนและจัดที่นอน
  • เรียกร้องความสนใจจากเจ้าของ หรือหอบ
  • หยุดกินอาหารในช่วงราว 24 ชั่วโมงสุดท้ายก่อนคลอด
  • อุณหภูมิร่างกายอาจลดต่ำกว่า 100 องศาฟาเรนไฮต์ (37.8 องศาเซลเซียส)
  • กล้ามเนื้อบริเวณเชิงกรานคลายตัว ช่องคลอดดูหย่อนและยาวขึ้น

Merck ฉบับเจ้าของเสริมว่าแม่แมวอาจซ่อนตัว กระสับกระส่าย ทำรัง และบางตัวอาเจียน ตัวสั่น หรือไม่ยอมกินอาหาร ส่วนตกขาวช่วงนี้เป็นของเหลวใสคล้ายน้ำ ผู้เขียนไม่พบในหน้าของ Merck ที่ระบุเรื่องอุณหภูมิลดลง และ VCA เองก็ระบุว่าตกขาวช่วงนี้เห็นได้น้อย

แม่แมวกำลังให้นมลูกแมวในกล่อง

การคลอดมี 3 ระยะ

ระยะ เกิดอะไรขึ้น ระยะเวลาตามแหล่ง
ระยะที่ 1 มดลูกเริ่มบีบตัว ปากมดลูกขยาย ยังไม่เห็นการเบ่งทางหน้าท้อง Merck 12-24 ชั่วโมง VCA ระบุว่าแม่แมวท้องแรกอาจนานถึง 36 ชั่วโมง
ระยะที่ 2 บีบตัวแรงและถี่ขึ้น ถุงน้ำคร่ำโผล่ที่ช่องคลอด แม่แมวเบ่งเห็นชัด ลูกแมวคลอดออกมา ลูกแต่ละตัวราว 5-30 นาทีนับจากเริ่มระยะนี้ (VCA) ทั้งครอกใช้ได้ตั้งแต่ 1 ถึงเกิน 24 ชั่วโมง อุดมคติราว 7-9 ชั่วโมง (Merck ฉบับวิชาชีพ)
ระยะที่ 3 รกและเยื่อหุ้มออกมา มักออกตามหลังลูกแต่ละตัว Merck ระบุว่าแมวสลับระยะที่ 2 และ 3 ไปเรื่อยๆ จนคลอดครบ

ระยะที่ 1 คือช่วงที่เจ้าของมักเข้าใจผิด แมวดูกระสับกระส่ายแต่ยังไม่มีลูกออกมา ซึ่งเป็นเรื่องปกติและไม่ใช่สัญญาณให้เข้าไปช่วย

ช่วงห่างระหว่างลูกแมว

แหล่งต่างๆ ให้ตัวเลขช่วงห่างระหว่างตัวไม่เท่ากัน

แหล่ง ช่วงห่างระหว่างลูกแมวแต่ละตัว
VCA โดยทั่วไป 10 นาทีถึง 1 ชั่วโมง
Merck ฉบับวิชาชีพ ปกติ 30-60 นาที และการเบ่งไม่ควรต่อเนื่องเกิน 1-2 ชั่วโมงระหว่างตัว
Merck ฉบับเจ้าของ มักห่างกันน้อยกว่า 1-2 ชั่วโมง แต่แตกต่างกันมาก

VCA ยังระบุว่าการคลอดแบบสะดุดเป็นเรื่องปกติ คือแม่แมวหยุดเบ่ง พัก ให้นม และกินอาหารได้ นานถึง 24-36 ชั่วโมงก่อนคลอดตัวที่เหลือ ขณะที่ Merck ถือว่าห่างเกิน 1-4 ชั่วโมงในระยะที่สองคือการคลอดยื้อเยื้อ ผู้เขียนไม่ได้รวมสองตัวเลขนี้เป็นเกณฑ์เดียว เพราะอธิบายความต่างไม่ได้จากแหล่งที่เปิดอ่าน ข้อสรุปที่ใช้ได้จริงคือถ้าแม่แมวพักนานเกิน 1-2 ชั่วโมง ให้โทรหาคลินิกเล่าอาการ ไม่ต้องรอจนครบ 24 ชั่วโมง

สิ่งที่ควรเตรียมก่อนวันคลอด

รายการนี้รวมจากที่ VCA และ Merck ระบุ และส่วนที่ผู้เขียนเพิ่มเองจะมีกำกับไว้

  • กล่องคลอด: กล่องกระดาษปูกระดาษหนังสือพิมพ์ ผ้าปู หรือผ้าขนหนูเก่า วางในมุมเงียบ อบอุ่น และมองดูได้จากระยะห่าง (VCA) ดูขนาดและตำแหน่งที่ แมวท้องกี่เดือน
  • ผ้าขนหนูสะอาดแห้ง ไว้เช็ดตัวลูกแมวเบาๆ ถ้าแม่ไม่เลียเอง (VCA)
  • ลูกยางดูดน้ำมูกขนาดเล็ก สำหรับเด็ก (VCA ระบุไว้ในรายการอุปกรณ์)
  • ขวดน้ำร้อนห่อผ้า และผ้าห่ม เป็นแหล่งความอุ่นสำรอง ระวังไม่ให้ร้อนจนลวกผิว (VCA)
  • เครื่องชั่ง: Merck ให้ชั่งลูกแมวแต่ละตัวทันทีที่ตัวแห้ง แล้วชั่งวันละสองครั้งในสัปดาห์แรก เครื่องชั่งครัวที่แสดงเป็นกรัมใช้ได้ นี่เป็นข้อสังเกตของผู้เขียน ไม่ได้มาจากแหล่งโดยตรง
  • เบอร์คลินิกที่ดูแลอยู่ และเบอร์คลินิกฉุกเฉิน 24 ชั่วโมง: โทรถามล่วงหน้าว่าตอนกลางคืนต้องติดต่อทางไหน ดูตัวเลือกที่ คลินิกสัตว์เลี้ยงเปิด 24 ชั่วโมง
  • กล่องหรือกระเป๋าเดินทางที่เตรียมไว้ใกล้มือ เผื่อต้องพาไปหาหมอกลางดึก (ข้อสังเกตของผู้เขียน)
  • อาหาร: Merck แนะนำให้กินอาหารลูกแมวตลอดช่วงตั้งท้องและให้นม ให้เพิ่มปริมาณและจำนวนมื้อ และไม่ให้อาหารเสริมแคลเซียมหรือวิตามินระหว่างตั้งท้อง

ถ้าไม่เคยมีสัตวแพทย์ดูแลแมวตัวนี้เลย ควรพาไปตรวจก่อนคลอด VCA ระบุว่าเอกซเรย์ช่วงราววันที่ 45 ของการตั้งท้องเห็นโครงกระดูกลูกแมว นับจำนวนได้ ซึ่งช่วยให้รู้ว่าครอกนี้มีกี่ตัวและตอนนี้คลอดครบหรือยัง

ระหว่างคลอด ทำอะไรได้ และอะไรที่ไม่ควรทำ

ทำได้

  • นั่งดูเงียบๆ อยู่ห่างๆ VCA ให้ดูใกล้ชิดโดยเฉพาะแม่แมวท้องแรก แต่ให้รบกวนเท่าที่จำเป็น
  • ให้แม่แมวคลอดในที่คุ้นเคยและไม่มีใครรบกวน (Merck)
  • แยกแมวตัวอื่นออกจากแม่แมวช่วงครึ่งหลังของการตั้งท้อง (Merck)
  • ปกติแม่แมวจะฉีกเยื่อหุ้ม เลียล้างจมูกและปากลูก กัดสายสะดือ และกินรกเอง (VCA)
  • เก็บผ้าปูที่เปื้อนออกและเปลี่ยนผืนสะอาดเมื่อคลอดครบแล้ว (VCA)

ไม่ควรทำ

  • ไม่ให้คนแปลกหน้าเข้ามา หรือย้ายไปที่ใหม่ในระหว่างคลอด Merck ระบุว่าอาจทำให้การคลอดและการดูแลลูกติดขัด
  • ไม่เหวี่ยงลูกแมวเพื่อไล่น้ำออกจากทางเดินหายใจ VCA ระบุว่าวิธีนี้ไม่แนะนำแล้ว เพราะเสี่ยงทำให้สมองได้รับบาดเจ็บรุนแรง
  • ไม่ให้แคลเซียมหรือยาเร่งคลอดเอง Merck ระบุชัดว่าไม่ควรให้ทั้งสองอย่างนี้โดยไม่มีคำสั่งสัตวแพทย์ ผู้เขียนจึงไม่ระบุขนาดยาใดทั้งสิ้น
  • ไม่ดึงลูกแมวที่ติดอยู่ด้วยแรง VCA ระบุว่าถ้าดึงเบาๆ แล้วแม่แมวเจ็บ ให้โทรหาสัตวแพทย์ทันที

ถ้าแม่แมวไม่ทำความสะอาดลูกเอง VCA มีขั้นตอนปฐมพยาบาลลูกแมวแรกคลอดอยู่ในหน้าเต็ม เช่นเช็ดจมูกปากและเช็ดตัวให้แห้ง ผู้เขียนแนะนำให้โทรถามคลินิกที่ดูแลก่อนวันคลอดว่าอยากให้เจ้าของทำอะไรได้บ้าง เพราะวิธีช่วยหายใจลูกแมวต้องฝึกจึงปลอดภัย

กล่องคลอดแมวพร้อมผ้าขนหนู

เมื่อไรต้องโทรหาสัตวแพทย์

แหล่งสองแห่งวางเกณฑ์ไว้ต่างกัน จึงแยกเป็นสองกลุ่ม

จาก VCA (ให้โทรหาทันที)

  • เบ่งแรงนาน 20 นาทีแล้วยังไม่มีลูกแมวออกมา
  • เห็นลูกแมวที่ช่องคลอดแต่เบ่งแรงต่ออีก 10 นาทีแล้วยังไม่ออก
  • ดึงลูกแมวที่ติดอยู่เบาๆ แล้วแม่แมวแสดงอาการเจ็บ
  • แม่แมวซึม อ่อนแรง หรือไข้ (อุณหภูมิทางทวารเกิน 103 องศาฟาเรนไฮต์ หรือ 39.4 องศาเซลเซียส)
  • มีเลือดสดไหลจากช่องคลอดนานเกิน 10 นาที
  • แม่แมวไม่ยอมให้นมลูก
  • ลูกแมวคลอดก่อนกำหนด ตัวเล็ก ผอม ขนน้อยหรือไม่มีขน

จาก Merck

  • ระยะที่ 1 หรือ 2 ยาวเกิน 24 ชั่วโมง หรือห่างระหว่างลูกแมวเกิน 1-4 ชั่วโมงในระยะที่ 2 (ฉบับเจ้าของ)
  • เบ่งแรงต่อเนื่องเกิน 1-2 ชั่วโมงแล้วไม่มีลูกออกมา (ฉบับวิชาชีพ)
  • ลูกแมวคลอดออกมาแล้วตายหรือใกล้ตาย หรือแม่แมวเครียดมากผิดปกติ (ฉบับเจ้าของ)
  • น้ำหนักลูกแมวลดลงหลัง 24 ชั่วโมงแรก Merck ระบุว่าลูกแมวแรกเกิดควรน้ำหนักขึ้นราว 10% ต่อวัน

เมื่อสองแหล่งต่างกัน ให้เลือกเกณฑ์ที่เข้มกว่า คือโทรเมื่อเบ่งแรงนาน 20 นาทีแล้วไม่มีลูกออกมา แล้วให้สัตวแพทย์ตัดสินใจว่ารอดูหรือพามา ผู้เขียนเลือกแบบนี้เพราะการโทรเร็วเกินไปเสียแค่เวลาไม่กี่นาที แต่การรอช้าเสี่ยงต่อชีวิตลูกแมวและแม่ ถ้าพามาแล้ว สัตวแพทย์อาจตรวจร่างกาย ถ่ายเอกซเรย์ หรือผ่าตัดคลอด Merck ระบุว่าผ่าตัดคลอดทำเมื่อมดลูกไม่บีบตัวแม้ใช้ยา มีสิ่งกีดขวาง หรือลูกแมวมีภาวะเครียดที่ไม่ตอบสนองต่อการรักษาด้วยยา

หลังคลอดครบแล้ว ดูอะไรต่อ

เรื่องการดูแลลูกแมวแรกเกิดและการป้อนนม แยกอธิบายไว้ใน วิธีเลี้ยงลูกแมวแรกเกิด และ วิธีให้นมลูกแมวแรกเกิด ส่วนที่เกี่ยวกับแม่แมวโดยตรง ซึ่ง VCA และ Merck ระบุไว้ มีดังนี้

  • รกค้าง: ถ้าเยื่อหุ้มหรือรกยังอยู่ในมดลูก จะมีอาการเช่นยังเบ่งต่อ มีตกขาวสีน้ำตาล มีไข้ ซึม และไม่อยากอาหาร (VCA, Merck) ต้องพบสัตวแพทย์ทันที
  • มดลูกอักเสบ: VCA ระบุว่ามักพบภายในราว 3 วันหลังคลอด อาการคือซึม ไม่สนใจลูก ไม่กินอาหาร อาเจียน มีตกขาวมีหนองกลิ่นเหม็น และมีไข้
  • เลือดออกมากหลังคลอด: Merck ระบุว่ามีเลือดกะปริบกะปรอยได้นานหลายสัปดาห์โดยมักไม่ต้องรักษา แต่เลือดออกมากต้องให้สัตวแพทย์ดูแล
  • เต้านมอักเสบ: ต่อมที่เป็นจะแข็ง ร้อน เจ็บ และบวม ต้องพาไปตรวจ
  • ภาวะแคลเซียมในเลือดต่ำ (ไข้นม): VCA ระบุว่ามักเกิดหลังคลอด 3-5 สัปดาห์ อาการคือกระสับกระส่าย หอบ ตัวสั่น เดินเซ ขาเกร็งหรือชัก ให้หยุดให้นมลูกชั่วคราวและรีบพาไปหาหมอ ตรงนี้ไม่ใช่เรื่องที่ให้แคลเซียมเองได้ที่บ้าน

หลังแม่แมวเลี้ยงลูกจนหย่านม หลายบ้านพิจารณาทำหมัน อ่านเพิ่มที่ ทำหมันแมว เพราะแมวสามารถกลับเป็นสัดและตั้งท้องใหม่ได้เร็ว ผู้เขียนไม่พบตัวเลขจากสามแหล่งนี้ว่าควรเว้นกี่สัปดาห์ จึงไม่ระบุตัวเลข ให้ถามสัตวแพทย์ที่ดูแล

เช็กลิสต์ก่อนวันคลอด

ก่อนถึงสัปดาห์สุดท้าย ลองไล่ตามรายการนี้

  • มีเบอร์คลินิกประจำและคลินิกฉุกเฉิน 24 ชั่วโมงอยู่ในมือถือ
  • ถามคลินิกไว้ก่อนว่าเกณฑ์ที่เขาอยากให้โทรคืออะไร (เพราะแหล่งข้อมูลต่างกัน)
  • กล่องคลอดวางในมุมเงียบ มีผ้าสะอาดสำรอง
  • เครื่องชั่ง ผ้าขนหนู ลูกยางดูดน้ำมูก ขวดน้ำร้อนห่อผ้า วางไว้ใกล้มือ
  • กล่องหรือกระเป๋าเดินทางสำหรับพาแม่แมวและลูกไปหาหมอ
  • ทราบจำนวนลูกแมวจากเอกซเรย์ (ถ้าทำ) เพื่อรู้ว่าคลอดครบหรือยัง
  • แยกแมวตัวอื่นออกจากแม่แมว

ข้อมูลข้างต้นเป็นข้อมูลทั่วไป ไม่แทนคำแนะนำของสัตวแพทย์ แมวแต่ละตัวต่างกัน ถ้าแม่แมวหรือลูกแมวมีอาการที่ไม่แน่ใจ ให้โทรหาสัตวแพทย์ทันที

คำถามที่พบบ่อย

แมวคลอดลูกใช้เวลากี่ชั่วโมง

ขึ้นกับตัวและจำนวนลูก Merck ระบุว่าระยะแรกใช้ 12-24 ชั่วโมง ส่วนระยะที่สองที่ลูกแมวคลอดออกมา ใช้ได้ตั้งแต่ 1 ชั่วโมงไปจนถึงเกิน 24 ชั่วโมง โดยอุดมคติจบภายในราว 7-9 ชั่วโมง ถ้าเกินกรอบเหล่านี้ให้โทรหาสัตวแพทย์

แมวคลอดลูกตัวแรกแล้วหยุดไปนาน ปกติไหม

VCA ระบุว่าการคลอดแบบสะดุดเป็นเรื่องพบได้ แม่แมวหยุดเบ่ง พัก กินนม และกินอาหารได้นานถึง 24-36 ชั่วโมงก่อนคลอดตัวที่เหลือ แต่ Merck ให้ถือว่าผิดปกติเมื่อห่างกันเกิน 1-4 ชั่วโมงในระยะที่สอง เมื่อสองแหล่งไม่ตรงกัน วิธีที่ปลอดภัยคือโทรปรึกษาสัตวแพทย์ตอนที่พักนานเกิน 1-2 ชั่วโมง แทนที่จะรอเฉยๆ

ควรช่วยทำคลอดเองที่บ้านไหม

VCA ระบุให้รบกวนแม่แมวเท่าที่จำเป็นเท่านั้น และถ้าดึงลูกแมวที่ติดอยู่เบาๆ แล้วแม่แมวเจ็บ ให้โทรหาสัตวแพทย์ทันที ไม่มีแหล่งที่ผู้เขียนเปิดอ่านแนะนำให้ผู้เลี้ยงทั่วไปดึงลูกแมวออกเอง

แหล่งอ้างอิง

  1. Management of Reproduction of Cats (Pet Owner Version) | Merck Veterinary Manual, Merck & Co., Inc. (full review August 2018, last updated August 2025)
  2. Labor, Delivery, and Postpartum Care in Bitches and Queens | Merck Veterinary Manual, Management and Nutrition (full review June 2025)
  3. Pregnancy and Parturition in Cats | VCA Animal Hospitals (last updated 17 July 2024)

อ่านเรื่องอื่นในหมวดสัตว์เลี้ยง

ข่าวสำคัญทันเวลา

ดูทั้งหมวดสัตว์เลี้ยง