เตรียมบ้านรับหน้าร้อน เช็กลิสต์แอร์ หลังคา ไฟฟ้า และน้ำ ก่อนอากาศถึงจุดสูงสุด

บ้านที่เตรียมก่อนร้อนจัดไม่ได้เย็นกว่าบ้านอื่นเสมอไป แต่ไม่ต้องเจอสามเรื่องที่มักเกิดช่วงเมษายน คือแอร์พังกลางสัปดาห์ที่ร้อนที่สุด ช่างไม่ว่างมาอีกสองสัปดาห์ ปั๊มน้ำไหม้ตอนมีแขกมาบ้าน และค่าไฟเดือนเดียวแพงเท่าสองเดือนรวมกัน เรื่องเหล่านี้ตรวจและกันได้ล่วงหน้า และเรื่องที่ต้องทำก่อนส่วนใหญ่ใช้เวลาไม่เกินครึ่งวัน

บทนี้เป็นเช็กลิสต์ตามลำดับเดือน สำหรับคนที่อยากให้บ้านพร้อมก่อนอากาศถึงจุดสูงสุด ถ้าอยากรู้ว่าความร้อนในบ้านเข้ามาทางไหนและแก้ที่จุดไหนคุ้มที่สุด ให้อ่านต่อที่ บ้านร้อนแก้ยังไง ซึ่งเป็นแนวทางวินิจฉัย ส่วนบทนี้เน้นงานบำรุงรักษาและการเตรียมตัวที่ทำได้ตามฤดูกาล

ปฏิทินเตรียมบ้าน ทำอะไรก่อนหลัง

ช่วงเวลา	งานที่ควรทำ	เหตุผล
ปลายมกราคมถึงกุมภาพันธ์	จองช่างล้างแอร์ เช็กหลังคาและใต้หลังคา ตรวจระบบไฟ	ช่างยังว่าง ไม่ต้องรีบ ถ้าพบงานซ่อมยังมีเวลา
กุมภาพันธ์ถึงต้นมีนาคม	ล้างแอร์ ทำความสะอาดพัดลม ติดม่านหรือฟิล์มกันแดด	ใช้งานเต็มที่ก่อนอุณหภูมิสูงสุด
มีนาคม	ตรวจปั๊มน้ำ ถังเก็บน้ำ ท่อ และก๊อก	ใช้น้ำมากขึ้น ปั๊มทำงานบ่อย
ต้นเมษายน	ทดลองตั้งแอร์และพัดลมตามห้อง จัดห้องที่นอนใหม่	เตรียมก่อนช่วงร้อนที่สุด
ตลอดฤดู	ล้างแผ่นกรองแอร์ทุกเดือน ตรวจบิลค่าไฟ	จับความผิดปกติเร็ว

ช่วงเวลาเป็นแนวทางทั่วไป ปีที่อากาศร้อนเร็วหรือฝนมาเร็วให้ขยับตาม สิ่งสำคัญคือเริ่มก่อนที่คนทั้งเมืองจะเริ่มพร้อมกัน

แอร์ ล้างกับตั้งให้ถูกคือสองเรื่องที่ประหยัดที่สุด

ล้างแผ่นกรองและล้างใหญ่

กฟผ. ระบุในเอกสารการใช้แอร์ให้ถูกวิธีว่าควรทำความสะอาดแผ่นกรองอากาศอย่างสม่ำเสมอทุกเดือน และควรล้างทำความสะอาดใหญ่อย่างน้อยปีละสองครั้ง แผ่นกรองที่อุดตันทำให้ลมเดินไม่สะดวกและเครื่องต้องทำงานนานขึ้น

ล้างแผ่นกรองเองได้และปลอดภัย ถอดแผ่นกรองออกจากคอยล์เย็น ล้างด้วยน้ำเปล่าหรือน้ำผสมน้ำยาล้างจานอ่อนๆ ผึ่งให้แห้งในที่ร่ม แล้วใส่กลับ ส่วนการล้างใหญ่ที่ต้องถอดคอยล์ ตรวจน้ำยา และตรวจท่อน้ำทิ้ง ควรให้ช่างแอร์ทำ

ตั้งอุณหภูมิและใช้พัดลมช่วย

เอกสาร 5 เทคนิคอยู่บ้านหน้าร้อนของ กฟผ. แนะนำตั้งแอร์ที่ 26 ถึง 27 องศาเซลเซียส และระบุว่าลดค่าไฟได้ราว 10 เปอร์เซ็นต์ นอกจากนี้ยังระบุว่าพัดลมใช้พลังงานราวหนึ่งในหกสิบของแอร์ และประหยัดไฟได้สูงสุดราว 40 เปอร์เซ็นต์ เมื่อใช้พัดลมแทนแอร์ในวันที่อากาศไม่ร้อนมาก ตัวเลขเหล่านี้เป็นข้อมูลจากเอกสารของ กฟผ. ค่าไฟจริงของแต่ละบ้านขึ้นกับรุ่น ขนาดห้อง และชั่วโมงการใช้

ผมแนะนำให้ใช้ทั้งสองอย่างคู่กัน ตั้งแอร์ 26 ถึง 27 แล้ววางพัดลมให้หมุนอากาศในห้อง จะรู้สึกเย็นพอโดยไม่ต้องลดอุณหภูมิ

นิสัยที่ทำให้แอร์ทำงานหนักเกินจำเป็น

เอกสารของ กฟผ. รวบรวมข้อควรทำไว้ ผมคัดเฉพาะข้อที่มักถูกละเลย

• ปิดประตูหน้าต่างให้สนิทตอนเปิดแอร์
• ไม่ตากผ้าเปียกและไม่วางต้นไม้ไว้ในห้องแอร์ เพราะเพิ่มความชื้นให้แอร์ต้องดึงออก
• ไม่วางตู้เย็นหรือเตาไมโครเวฟที่ปล่อยความร้อนไว้ในห้องแอร์
• ไม่เปิดพัดลมดูดอากาศขณะเปิดแอร์
• ไม่วางของบังช่องลมคอยล์เย็นและพื้นที่รอบคอยล์ร้อน
• ถ้าห้องร้อนมากก่อนเปิด ให้เปิดประตูหน้าต่างระบายความร้อนออกก่อนแล้วจึงปิดห้อง
• ก่อนเลิกใช้ราว 10 ถึง 15 นาที สลับเป็นโหมดพัดลมหรือปิดเครื่อง

เอกสารของ กฟผ. แนะนำว่าถ้าแอร์ไม่เย็นเพราะน้ำยารั่ว ให้ปิดเครื่องและหยุดใช้ทันทีแล้วเรียกช่างซ่อม อย่าเติมน้ำยาซ้ำโดยไม่หาจุดรั่ว

หลังคาและใต้หลังคา ตรวจก่อนฝนและก่อนร้อนจัด

ความร้อนจากแดดสะสมใต้หลังคาแล้วส่งลงมาห้องชั้นบน ถ้าใต้หลังคาระบายอากาศไม่ดี ความร้อนจะค้างและห้องใต้หลังคาร้อนยาวถึงกลางคืน ENERGY STAR อธิบายว่าการระบายอากาศใต้หลังคาที่ดีช่วยลดความร้อนและความชื้นสะสม และต้องมีทั้งช่องลมเข้าที่ชายคาและช่องลมออกที่สูงกว่า เพื่อให้อากาศเคลื่อนที่ได้

สิ่งที่ตรวจเองได้อย่างปลอดภัยตั้งแต่พื้นดินหรือบันไดที่ตั้งมั่นคง

1. ช่องลมใต้ชายคา (soffit vent) ไม่ถูกอุดด้วยฉนวน สี หรือเศษใบไม้
2. กระเบื้องหรือแผ่นหลังคาไม่แตก ไม่เลื่อน ไม่มีรอยรั่ว ดูเพิ่มที่ ซ่อมหลังคารั่ว
3. ช่องระบายอากาศที่สันหลังคาหรือหน้าจั่วไม่มีรังนกหรือใบไม้อุด
4. ถ้าเข้าฝ้าเพดานเองได้ ให้ดูฉนวนว่าไม่ชื้น ไม่ยุบ ไม่มีรอยหนู

อย่าปีนหลังคาในช่วงแดดจัดและไม่คนเดียว ถ้าต้องขึ้นหลังคา ให้ใช้ช่างหรือคนช่วยจับบันได และเลี่ยงช่วงบ่าย เพราะกระเบื้องและสังกะสีร้อนจนลวกมือและเหยียบลื่น

ถ้าหลังคาเป็นสีเข้มและแดดร้อน การทาสีสะท้อนความร้อนช่วยลดความร้อนที่ผิวได้ในระดับหนึ่ง ดูข้อดีและข้อจำกัดใน สีสะท้อนความร้อน ก่อนตัดสินใจ

ระบบไฟและค่าไฟ เช็กก่อนที่โหลดจะขึ้น

หน้าร้อนเป็นช่วงที่เครื่องใช้ไฟฟ้าขนาดใหญ่ทำงานพร้อมกันมากที่สุด คือแอร์หลายตัว ตู้เย็น พัดลม และเครื่องทำน้ำอุ่นที่ยังเปิดอยู่ ถ้าระบบไฟบ้านเก่าหรือต่อพ่วงมาก จะเสี่ยงเบรกเกอร์ตัดและสายร้อน

สัญญาณที่ต้องเรียกช่างไฟ

PEA ระบุสี่สัญญาณที่อาจเป็นไฟรั่ว

สัญญาณ	ความหมายเบื้องต้น
ค่าไฟพุ่งขึ้นทั้งที่พฤติกรรมการใช้ไม่เปลี่ยนหรือใช้น้อยลง	มีไฟรั่วสะสมในระบบ
เบรกเกอร์ตัดบ่อยโดยไม่ทราบสาเหตุ	อาจเป็นไฟรั่วหรือโหลดเกิน
รู้สึกชาเมื่อแตะโลหะของตู้เย็นหรือเครื่องซักผ้า	ไฟรั่วเข้าตัวเครื่อง อันตรายต่อชีวิต
ผนังหรือปลั๊กใกล้แนวสายร้อนผิดปกติ	จุดต่อหลวมหรือโหลดเกิน เสี่ยงไฟไหม้

PEA แนะนำให้เรียกช่างไฟตรวจและแก้ไขทันทีเมื่อพบสัญญาณเหล่านี้ เพราะไฟรั่วทั้งเสียเงินและเสี่ยงไฟดูดหรือไฟไหม้ ผมย้ำว่าเรื่องนี้ไม่ใช่งานที่ทำเองได้ อย่าเปิดตู้ไฟหรือแตะสายเองแม้ปิดเบรกเกอร์แล้ว ดูภาพรวมระบบไฟบ้านที่ ระบบไฟฟ้าในบ้าน และวิธีไล่สาเหตุค่าไฟสูงใน ลดค่าไฟบ้าน

สิ่งที่เจ้าของบ้านทำเองได้อย่างปลอดภัย

• เสียบแอร์เข้าเต้าเสียบเฉพาะที่รับโหลดได้ ไม่ต่อผ่านปลั๊กพ่วงราคาถูก
• ถอดปลั๊กเครื่องใช้ที่ไม่ใช้ เอกสาร กฟผ. แนะนำให้ถอดปลั๊กเมื่อไม่ใช้งาน เพราะเครื่องที่เสียบอยู่ยังกินไฟ
• ใช้หลอด LED และเครื่องใช้ไฟฟ้าฉลากเบอร์ 5 ตามที่ กฟผ. แนะนำ
• จดเลขมิเตอร์สัปดาห์ละครั้งเพื่อเห็นแนวโน้มก่อนบิลมา

น้ำ ปั๊มและถังน้ำก่อนเดือนที่ใช้มากที่สุด

หน้าร้อนคนอาบน้ำบ่อย รดต้นไม้ และใช้น้ำเย็นมากขึ้น ปั๊มน้ำจึงทำงานถี่ขึ้น ปัญหาที่พบบ่อยคือปั๊มสตาร์ทบ่อยเพราะแรงดันในถังตก ท่อรั่วเล็กๆ ที่ปั๊มต้องชดเชยตลอด และถังเก็บน้ำที่ตะกอนสะสม

เช็กได้ง่ายๆ ปิดก๊อกน้ำทุกจุดแล้วฟังปั๊ม ถ้าปั๊มยังสตาร์ทซ้ำทั้งที่ไม่มีใครใช้น้ำ แสดงว่ามีท่อหรือข้อต่อรั่วที่ใดที่หนึ่ง ดูวิธีหาจุดรั่วที่ ปั๊มน้ำบ้านทำงานผิดปกติ ซึ่งอธิบายอาการปั๊มและการตรวจเบื้องต้น งานเปิดถังหรือเปลี่ยนสวิตช์แรงดันที่ต้องแตะไฟ ให้ช่างทำ

ถ้าบ้านใช้ถังเก็บน้ำบนหลังคา ให้ตรวจฝาปิดและความสะอาด เพราะถังโลหะหรือถังพลาสติกที่โดนแดดทำให้น้ำอุ่นและตะไคร่ขึ้นเร็ว

ม่านและการบังแดด ตัวช่วยที่ถูกที่สุด

ความร้อนส่วนมากเข้าบ้านทางกระจกและผนังด้านตะวันตก การบังแดดก่อนแสงถึงกระจกได้ผลกว่าการทำให้ห้องเย็นอีกทีหลัง

วิธี	จุดเด่น	ข้อควรระวัง
ม่านทึบหรือม่านซ้อนกันแสง	ติดตั้งง่าย ราคาเริ่มหลักพันบาทต่อหน้าต่าง (ประมาณการ)	ห้องมืดตอนกลางวัน
ฟิล์มกรองแสง	ลดความร้อนและยูวี ยังรับแสงได้	เลือกฟิล์มคุณภาพ ติดผิดวิธีเป็นฟองหรือกระจกร้าวเมื่อโดนความร้อน
ผ้าใบหรือกันสาดภายนอก	บังก่อนแสงถึงกระจก ได้ผลดีที่สุดในกลุ่มนี้	ต้องเผื่อลม และเลือกวัสดุทนแดด
ต้นไม้ยืนต้นด้านตะวันตก	ร่มเงาธรรมชาติ ระยะยาว	ต้องใช้เวลาโตและเว้นระยะจากบ้านและสายไฟ

ดูวิธีเลือกผ้าม่านกันแดดและการวัดหน้าต่างที่ ม่านกันแดด ถ้ามีพื้นที่หน้าบ้านและอยากปลูกต้นไม้ให้ร่ม ดู จัดสวนหน้าบ้าน

สุขภาพของคนในบ้านช่วงอากาศร้อนจัด

นอกจากเครื่องใช้ไฟฟ้า คนในบ้านก็ต้องเตรียมตัว ข้อมูลจากกรมควบคุมโรค (ไม่ได้อ่านเอกสารต้นฉบับครบ จึงให้ตรวจกับเว็บไซต์กรมโดยตรง) ระบุกลุ่มเสี่ยงโรคลมแดด ได้แก่ผู้ทำงานกลางแดด เด็กเล็กต่ำกว่า 5 ปี ผู้สูงอายุ และผู้ที่มีโรคประจำตัว เช่น โรคหัวใจและความดันโลหิตสูง คำแนะนำพื้นฐานคือหลีกเลี่ยงแดดจัด ใช้ร่มหรือหมวกถ้าต้องอยู่กลางแดด และดื่มน้ำให้มากกว่าปกติ

ในบ้าน ผมแนะนำให้จัดห้องที่ผู้สูงอายุและเด็กเล็กนอนให้เป็นห้องที่เย็นที่สุด และอย่าปิดตายห้องที่ไม่มีทางระบายความร้อน

ตัวอย่างงบเตรียมบ้านหนึ่งหลัง

ตารางนี้เป็นการประมาณช่วงราคาทั่วไปของบ้านเดี่ยวหรือทาวน์เฮาส์ที่มีแอร์ 2 ถึง 3 ตัว ราคาจริงต่างตามพื้นที่ ร้าน และสภาพบ้าน

รายการ	ช่วงงบโดยประมาณ	ลำดับความสำคัญ
ล้างแอร์ล้างใหญ่ต่อเครื่อง	หลักร้อยถึงหลักพันบาท	สูง ทำก่อนทุกอย่าง
ตรวจระบบไฟโดยช่างไฟ	หลักร้อยถึงหลักพันบาท	สูงถ้าบ้านเก่าหรือพบสัญญาณผิดปกติ
ม่านหรือฟิล์มกันแดดหน้าต่างด้านตะวันตก	หลักพันถึงหลักหมื่นบาท	กลาง ได้ผลทันที
ตรวจหลังคาและช่องระบายอากาศ	หลักร้อยถึงหลักพันบาท (ถ้าช่างมาตรวจ)	กลาง
ฉนวนใต้หลังคา	หลักหมื่นถึงหลายหมื่นบาท	ต่ำถึงกลาง ลงทุนตามความจำเป็น

ไม่จำเป็นต้องทำทุกอย่างในปีเดียว เริ่มจากแอร์ ไฟ และม่านก่อน แล้วประเมินค่าไฟสองถึงสามเดือน ถ้าห้องชั้นบนยังร้อนกว่าที่ควร ค่อยลงทุนเรื่องหลังคา

ก่อนเรียกช่างหน้าร้อน ถามสิ่งนี้

• ช่างแอร์ล้างอะไรบ้าง รวมตรวจน้ำยาและท่อน้ำทิ้งหรือไม่ และรับประกันงานกี่วัน
• ช่างไฟมีใบอนุญาต/ผ่านการอบรมหรือไม่ และตรวจอะไรบ้างก่อนบอกราคา
• ถ้ามีงานหลังคา ขอดูว่าช่างจะเว้นช่องลมชายคาอย่างไร
• ขอใบเสนอราคาเป็นลายลักษณ์อักษร แยกค่าวัสดุและค่าแรง
• ถามว่าถ้าเริ่มงานแล้วพบความเสียหายเพิ่ม จะแจ้งก่อนทำต่อไหม

ถ้าต้องจ้างช่างทั้งบ้าน ดูวิธีเลือกช่างและตรวจงานที่ เลือกผู้รับเหมา