เทียบวัสดุกันเสียง: ซับเสียงกับกั้นเสียงต่างกัน และวัสดุไหนเหมาะกับห้องแบบใด

วัสดุกันเสียงแบ่งเป็นสองงานที่ใช้วัสดุคนละกลุ่ม งานกั้นเสียงหยุดเสียงไม่ให้ทะลุผนังหรือพื้นไปอีกห้อง ต้องใช้มวล การแยกโครง และการปิดช่องรั่ว งานซับเสียงลดเสียงก้องสะท้อนในห้องเดียวกัน ใช้วัสดุพรุนนุ่มอย่างใยแก้ว แผงผ้า หรือพรม คนที่ติดแผงโฟมหนึ่งผนังเพื่อแก้เสียงข้างห้องมักผิดหวัง เพราะแผงโฟมเป็นวัสดุซับเสียง มันทำให้ห้องเงียบลงเฉพาะเสียงก้อง เสียงทีวีห้องข้าง ๆ ยังลอดมาเท่าเดิม

ปัญหาของคุณเป็นแบบไหน ตอบให้ได้ก่อนซื้อวัสดุ

คำถามแรกคือเสียงที่รบกวนมาจากไหน ถ้ามาจากนอกห้อง เช่นถนน ห้องข้างเคียง หรือเสียงเดินบนชั้นบน นั่นคืองานกั้นเสียง ถ้าเสียงในห้องเองดังก้อง พูดแล้วมีเสียงสะท้อน ประชุมออนไลน์แล้วอีกฝั่งได้ยินไม่ชัด นั่นคืองานซับเสียง บางห้องมีทั้งสองปัญหา เช่นห้องซ้อมดนตรีที่ต้องกั้นไม่ให้ข้างบ้านได้ยิน และต้องซับไม่ให้ก้อง

คำถามที่สองคือเสียงเป็นเสียงทางอากาศหรือเสียงกระแทก เสียงพูด เสียงทีวี และเสียงรถเป็นเสียงทางอากาศ เดินทางผ่านอากาศแล้วกระทบผนังให้สั่น เสียงเดินส้นเท้า เสียงเลื่อนเก้าอี้ และเสียงปั๊มน้ำเป็นเสียงกระแทกที่วิ่งผ่านโครงสร้างโดยตรง เสียงกลุ่มหลังแก้ที่ต้นทางได้ผลกว่า เช่นปูพรมหรือพื้นลอยที่ห้องชั้นบน หรือยกปั๊มขึ้นยางกันสะเทือน

อาการที่เจอ	ประเภทงาน	วัสดุหรือวิธีที่ได้ผล	ที่มักซื้อผิด
ได้ยินทีวีหรือเสียงคุยห้องข้าง ๆ	กั้นเสียงทางอากาศ	ผนังเบาแยกโครง แผ่นยิปซัมสองชั้น ฉนวนในโพรง ปิดรอยต่อ	แผงโฟมติดผนังเดิม
เสียงรถจากถนนเข้าห้องนอน	กั้นเสียงทางอากาศ	หน้าต่างกระจกหนาหรือสองชั้นที่ซีลแน่น ปิดช่องรั่ววงกบ	ม่านบาง
เสียงเดินจากห้องชั้นบน	กั้นเสียงกระแทก	แก้ที่พื้นชั้นบน หรือฝ้าแขวนแยกพร้อมฉนวน	ฉนวนวางบนฝ้าเดิมแผ่นเดียว
ห้องก้อง พูดแล้วสะท้อน	ซับเสียง	พรม ม่านหนา แผงซับเสียงบนผนังขนาน	ผนังเบาเพิ่ม
ห้องคาราโอเกะหรือห้องดนตรี	ทั้งกั้นและซับ	ห้องซ้อนห้อง ประตูกันเสียง ตามด้วยแผงซับเสียง	ซับอย่างเดียว

กั้นเสียงทำงานอย่างไร สิ่งที่การวิจัยบอก

Steel Framing Industry Association สรุปงานวิจัยของ National Research Council of Canada เรื่องการกั้นเสียงของผนังยิปซัมไว้ชัดมาก ปัจจัยที่มีผลมากที่สุดคือการแยกแผ่นผนังสองฝั่งออกจากกันทางกล เมื่อแผ่นฝั่งหนึ่งสั่นจากเสียง แรงสั่นจะผ่านโครงไปถึงแผ่นอีกฝั่งน้อยลง รองลงมาคือมวลของแผ่น ความลึกของโพรง และการมีวัสดุซับเสียงในโพรง

วิธีแยกแผ่นที่งานวิจัยกล่าวถึงได้แก่ โครงสองแถวแยกกัน โครงแบบสลับฟันปลา โครงเหล็กเบาที่ยืดหยุ่นกว่าไม้ และการยึดแผ่นด้านหนึ่งบนรางสปริง (resilient channel) ข้อค้นพบที่น่าสนใจคือชนิดของฉนวนในโพรงมีผลน้อย ใยแก้วหรือใยหินให้ผลใกล้กัน ส่วนที่มีผลคือใส่หรือไม่ใส่ และระยะห่างโครงที่ขยายจาก 400 เป็น 600 มิลลิเมตรช่วยเพิ่มค่า STC ได้ราว 1 ถึง 2 หน่วย

ค่า STC (Sound Transmission Class) เป็นตัวเลขบอกความสามารถกั้นเสียงทางอากาศของผนัง ตัวเลขยิ่งสูงยิ่งกั้นได้ดี เอกสารเดียวกันบอกว่าประมวลกฎหมายอาคารของแคนาดาปี 1990 ขยับข้อกำหนดผนังระหว่างห้องชุดจาก STC 45 เป็น 50 ตัวเลขนี้ใช้เป็นหลักเทียบได้ว่าผนังระหว่างห้องที่คนพอใจควรอยู่แถวไหน เวลาเลือกระบบผนังจากผู้ผลิตแผ่นยิปซัมในไทย ให้ขอค่า STC ของระบบทั้งชุด ไม่ใช่ของแผ่นเดี่ยว

วัสดุกั้นเสียงที่ใช้ในบ้านไทย เทียบกันตรง ๆ

วัสดุแต่ละตัวมีบทบาทต่างกันในระบบผนัง การเลือกตัวใดตัวหนึ่งอย่างเดียวมักไม่พอ ตารางนี้เรียงตามบทบาท

วัสดุ	บทบาทหลัก	ใช้ที่ไหน	ข้อจำกัด
แผ่นยิปซัมหนาหรือแผ่นยิปซัมกันเสียง	เพิ่มมวลของผนัง	ผนังเบา ฝ้า	ต้องทาบสองชั้นและสลับรอยต่อ
ฉนวนใยแก้วหรือใยหินในโพรง	ซับเสียงในโพรงผนัง	ในผนังเบาและเหนือฝ้า	ใส่ไว้ข้างในเท่านั้น ไม่ใช่วัสดุผิว
รางสปริงหรือคลิปยางกันสะเทือน	แยกแผ่นออกจากโครง	ผนังเบา ฝ้าแขวน	ยึดผิดจุดหรือสกรูทะลุโครงจะเสียผล
ซีลแลนต์ชนิดยืดหยุ่นสำหรับงานอะคูสติก	ปิดรอยรั่วรอบขอบ	รอยต่อผนังกับพื้น ฝ้า และเสา	ต้องยิงทั้งสองฝั่งผนัง
ประตูไม้เนื้อตันกับซีลรอบบาน	ปิดจุดอ่อนของผนัง	ห้องนอน ห้องทำงาน	บานกลวงกั้นเสียงได้น้อย
หน้าต่างกระจกหนาหรือกระจกสองชั้นที่ซีลแน่น	กั้นเสียงจากถนน	ห้องนอนหน้าบ้าน	ถ้ากรอบรั่วอากาศ เสียงก็เข้า

แผ่นยิปซัมกันเสียงบางรุ่นมีความหนาแน่นสูงกว่าแผ่นทั่วไป แต่หลักการเดิมยังใช้ได้ การทาบสองชั้นต่อฝั่งพร้อมโครงแยกและฉนวน ให้ผลดีกว่าการเลือกแผ่นราคาแพงชั้นเดียวบนโครงเดียว การเลือกโครงและขั้นตอนทำผนังเบาเขียนแยกไว้ในผนังยิปซัม

ช่องรั่วเล็ก ๆ ที่ทำให้ผนังหนาเสียเปล่า

เสียงเหมือนน้ำ ไหลผ่านจุดที่เปิดอยู่ได้ง่ายที่สุด ผนังที่ทำมาอย่างดีแต่มีช่องใต้ประตูหนึ่งเซนติเมตร หรือเต้ารับไฟสองฝั่งผนังตรงกันพอดี จะปล่อยเสียงผ่านจนผลของผนังหายไปมาก ขั้นแรกที่คุ้มที่สุดในงานลดเสียงจึงไม่ต้องรื้ออะไร คือไล่ปิดช่องรั่ว

1. ช่องใต้ประตู ติดแถบยางกวาดพื้นหรือแถบซีลอัตโนมัติที่ยกตัวเมื่อเปิด
2. รอบวงกบประตู ติดยางกันกระแทกที่ทำให้บานปิดแนบทั้งสามด้าน
3. รอบวงกบหน้าต่าง ยิงซีลแลนต์ใหม่ตรงที่ซิลิโคนเดิมแห้งแตก
4. เต้ารับและสวิตช์ที่อยู่ตรงกันสองฝั่งผนัง ให้ช่างไฟย้ายให้เยื้องกัน
5. ช่องท่อแอร์และท่อน้ำที่ทะลุผนัง อุดด้วยวัสดุยืดหยุ่นทั้งสองฝั่ง
6. รอยต่อผนังเบากับฝ้าและพื้น ยิงซีลแลนต์ชนิดยืดหยุ่นตลอดแนว

หน้าต่างบานเลื่อนรุ่นเก่ามักรั่วที่รางและรอยชนกลาง การเปลี่ยนเป็นบานที่ปิดแล้วกดแนบขอบยางรอบบาน เช่นบานกระทุ้งหรือบานเปิด ช่วยได้มากกว่าการเพิ่มความหนากระจกในบานเลื่อนเดิม รายละเอียดการเลือกกรอบและชนิดบานอยู่ในหน้าต่าง uPVC

ทดสอบช่องรั่วด้วยไฟฉายตอนกลางคืน ปิดไฟห้องหนึ่ง ให้อีกคนเปิดไฟฉายส่องจากอีกฝั่งของประตูหรือผนัง ตรงไหนแสงลอดได้ เสียงก็ลอดได้ วิธีนี้ทำให้เห็นช่องรอบวงกบที่ตามองไม่เห็นตอนกลางวัน

เสียงจากถนนเข้าห้องนอน ต้องลดเท่าไรถึงพอ

WHO/Europe แนะนำว่าระดับเสียงกลางคืนภายนอกห้องนอนควรต่ำกว่า 40 dB(A) (ค่าเฉลี่ยกลางคืน Lnight) และระบุว่าเสียงรบกวนเรื้อรังสัมพันธ์กับการนอนหลับไม่ดี ผลต่อระบบหัวใจและหลอดเลือด และการได้ยินเสื่อม ห้องนอนที่ติดถนนในเมืองมักเจอเสียงสูงกว่านั้นมาก ตัวเลขนี้จึงช่วยให้เห็นว่างานลดเสียงต้องจริงจังแค่ไหน

ผนังก่ออิฐที่ฉาบเรียบร้อยกั้นเสียงได้ค่อนข้างดีอยู่แล้ว จุดอ่อนของห้องนอนหน้าบ้านจึงมักอยู่ที่หน้าต่าง ช่องลม และช่องแอร์ ถ้างบจำกัด ให้ไล่ตามลำดับนี้ ปิดช่องรั่วรอบวงกบ เปลี่ยนบานเป็นแบบที่ซีลแนบ เลือกกระจกลามิเนตหรือกระจกสองชั้น แล้วค่อยแขวนม่านผ้าหนาที่ยาวคลุมกรอบ ม่านช่วยลดเสียงสะท้อนในห้องและลดเสียงความถี่สูงบางส่วน แต่หยุดเสียงรถบรรทุกไม่ได้ ชนิดผ้าม่านที่หนาพอดูได้ในผ้าม่านแต่ละแบบ

ซับเสียงในห้อง ทำให้ห้องเงียบลงโดยไม่ต้องรื้อผนัง

ห้องที่ก้องมีผิวแข็งเรียบมากเกิน เสียงพูดกระทบผนังที่ขนานกันแล้วสะท้อนวนไปมา วัสดุซับเสียงเปลี่ยนพลังงานเสียงเป็นความร้อนเล็กน้อยในเส้นใย เสียงที่สะท้อนกลับจึงเบาลง ตัวเลขที่ใช้เทียบวัสดุซับเสียงคือค่า NRC (0 ถึง 1) ยิ่งใกล้ 1 ยิ่งดูดเสียงได้มาก ผู้ผลิตแผงอะคูสติกส่วนใหญ่ระบุค่านี้ในเอกสาร

ตำแหน่งสำคัญกว่าปริมาณ ผมเริ่มที่ผนังสองด้านที่ขนานกันและอยู่ใกล้คนพูดที่สุด เช่นผนังหลังโต๊ะทำงานกับผนังตรงข้าม แล้วตามด้วยพื้น (พรม) และหน้าต่าง (ม่าน) ห้องทำงานขนาด 3 คูณ 4 เมตร ติดแผงซับเสียงราว 4 ถึง 6 ตารางเมตรบนผนังขนานคู่นั้น ก็เปลี่ยนความรู้สึกได้ชัดแล้ว ตัวเลือกแผงตกแต่งที่ใช้กับห้องนั่งเล่นหรือห้องทำงานอยู่ในแผ่นซับเสียงติดผนัง

เสียงจากหลังคาและฝ้า

บ้านหลังคาเมทัลชีทเจอเสียงฝนตกดังจนคุยกันไม่ได้ ทางแก้คือเพิ่มชั้นที่หยุดเสียงระหว่างหลังคากับห้อง เช่นแผ่นหลังคาที่มีฉนวนบุใต้แผ่น หรือฉนวนวางบนฝ้าให้เต็มพื้นที่ไม่มีช่อง ฉนวนหนาบนฝ้าช่วยทั้งเรื่องร้อนและเสียง แต่ถ้าฝ้ามีช่องเซอร์วิสหรือช่องดาวน์ไลต์ไม่ได้ปิดหลังฉนวน เสียงจะเข้าตรงนั้น วิธีเลือกฉนวนหลังคาแยกไว้ในฉนวนกันความร้อนหลังคา

เสียงเดินจากห้องชั้นบนเป็นงานยากกว่า เพราะเสียงวิ่งผ่านพื้นคอนกรีตและผนังลงมาด้วย ฝ้าแขวนแบบยึดผ่านตัวแขวนกันสะเทือน พร้อมฉนวนในโพรงช่วยได้ระดับหนึ่ง วิธีที่ได้ผลจริงคือแก้ที่พื้นชั้นบนด้วยพรมหรือพื้นลอยบนแผ่นรองซับแรงกระแทก ซึ่งต้องคุยกับเจ้าของห้องชั้นบนหรือนิติบุคคล

ก่อนจ้างช่างทำห้องกันเสียงถามสิ่งนี้

• ผนังที่เสนอเป็นระบบอะไร โครงเดี่ยวหรือโครงแยก แผ่นกี่ชั้นต่อฝั่ง ฉนวนหนาเท่าไร และระบบนี้มีค่า STC จากผู้ผลิตหรือไม่
• รอยต่อผนังกับพื้น ฝ้า เสา และผนังเดิม ปิดด้วยอะไร ยิงทั้งสองฝั่งหรือไม่
• เต้ารับ สวิตช์ และท่อที่ทะลุผนังใหม่ จะจัดการอย่างไรไม่ให้เป็นช่องรั่ว
• ประตูที่ใช้เป็นบานตันหรือบานกลวง มีซีลรอบบานและใต้บานหรือไม่
• ผนังใหม่ต่อขึ้นไปถึงพื้นชั้นบนหรือแค่ถึงฝ้า ถ้าแค่ถึงฝ้า เสียงจะข้ามผ่านโพรงเหนือฝ้า
• แผงซับเสียงที่เสนอเป็นงานซับ ไม่ได้ช่วยกั้น ช่างแยกสองงานนี้ในใบเสนอราคาให้ชัดหรือไม่

ถ้าช่างตอบข้อสุดท้ายแล้วรวมสองงานเป็นเรื่องเดียว ให้ระวัง งานลดเสียงที่ได้ผลเริ่มจากการระบุปัญหาให้ตรง แล้วเลือกวัสดุตามงานนั้น ไม่ใช่เลือกวัสดุที่ขายดีที่สุดก่อน