ตู้รองเท้า เลือกขนาดจากจำนวนคู่ ความลึก และการระบายอากาศ

ตู้รองเท้าที่ใช้ได้ดีต้องผ่านสามเรื่อง ใส่รองเท้าที่บ้านมีได้หมดโดยไม่ต้องซ้อน ลึกพอให้ปิดบานได้ และมีทางให้อากาศถ่ายเทจนรองเท้าไม่เหม็นอับ ส่วนสีและลายบานเป็นเรื่องรอง บ้านไทยถอดรองเท้าก่อนเข้าบ้านแทบทุกหลัง ตู้รองเท้าจึงต้องรับทั้งรองเท้าเปียกฝน รองเท้าแตะที่เปื้อนดิน และรองเท้าทำงานที่ใส่ทุกวัน มากกว่าบ้านแถบตะวันตกที่ใส่รองเท้าในบ้าน

หัวข้อด้านล่างเรียงตามลำดับที่ผมแนะนำให้คิด เริ่มจากนับรองเท้า แล้วค่อยไปที่ขนาดตู้ ที่วาง วัสดุ และความปลอดภัย

นับรองเท้าก่อน แล้วค่อยเลือกขนาดตู้

ตู้ที่เล็กเกินคือปัญหาที่เจอมากที่สุด เพราะคนมักเลือกตู้จากพื้นที่ว่างหน้าบ้าน แล้วค่อยมานับว่ารองเท้ามีกี่คู่ ให้กลับลำดับ นับรองเท้าที่ใช้จริงก่อน แยกเป็นสามกลุ่ม คือคู่ที่ใส่ทุกสัปดาห์ คู่ที่ใส่ตามฤดูหรือโอกาส และคู่ที่เก็บไว้เฉย ๆ กลุ่มแรกต้องอยู่ในตู้หน้าบ้าน กลุ่มที่สองเก็บในตู้ได้ถ้ามีที่ กลุ่มที่สามควรเก็บกล่องไว้ในห้องเก็บของหรือใต้เตียง

ชนิดรองเท้า	พื้นที่ต่อคู่โดยประมาณ (กว้าง x ลึก)	คู่ต่อชั้นกว้าง 60 ซม.	ความสูงช่องที่ต้องการ
รองเท้าแตะ รองเท้าคัทชู	18 ถึง 20 x 25 ถึง 28 ซม.	3 คู่	12 ถึง 15 ซม.
รองเท้าผ้าใบผู้ใหญ่	20 ถึง 22 x 28 ถึง 32 ซม.	2 ถึง 3 คู่	15 ถึง 18 ซม.
รองเท้าเด็กเล็ก	12 ถึง 15 x 15 ถึง 20 ซม.	4 ถึง 5 คู่	10 ถึง 12 ซม.
รองเท้าส้นสูง	16 ถึง 18 x 25 ถึง 28 ซม.	3 คู่	18 ถึง 22 ซม.
รองเท้าบูทหุ้มข้อ	22 x 30 ซม.	2 คู่	30 ถึง 45 ซม.

ตัวเลขในตารางเป็นค่าประมาณจากขนาดรองเท้าทั่วไป ไซซ์จริงในบ้านต่างกันได้ วิธีที่แม่นกว่าคือหยิบรองเท้าคู่ใหญ่ที่สุดในบ้านมาวัดเอง

ตัวอย่างการคำนวณ (สมมติ)

สมมติว่าครอบครัว 4 คน มีรองเท้าที่ใส่ทุกสัปดาห์รวม 18 คู่ เป็นรองเท้าผ้าใบผู้ใหญ่ 6 คู่ คัทชูและรองเท้าแตะ 8 คู่ รองเท้าเด็ก 4 คู่ ถ้าใช้ตู้กว้าง 60 ซม.

• ผ้าใบ 6 คู่ ชั้นละ 2 ถึง 3 คู่ ใช้ 3 ชั้น
• คัทชูและแตะ 8 คู่ ชั้นละ 3 คู่ ใช้ 3 ชั้น
• รองเท้าเด็ก 4 คู่ ใช้ 1 ชั้น

รวม 7 ชั้น บวกเผื่อรองเท้าที่จะซื้อเพิ่มและรองเท้าของแขกประมาณ 30% เป็น 9 ชั้น ตู้สูงประมาณ 150 ถึง 160 ซม. ที่ความกว้าง 60 ซม. จะพอ หรือถ้าไม่อยากได้ตู้สูง ใช้ตู้เตี้ยกว้าง 120 ซม. สูง 90 ซม. ก็ได้ชั้นจำนวนใกล้กัน และมีหลังตู้ไว้วางกุญแจกับกระเป๋า

ความลึกตู้: ตัวเลขที่ทำให้ปิดบานได้

ร้านเฟอร์นิเจอร์สำเร็จรูปมักทำตู้รองเท้าลึก 30 ถึง 35 ซม. ซึ่งพอสำหรับรองเท้าผู้หญิงและรองเท้าเด็ก แต่รองเท้าผ้าใบผู้ชายไซซ์ใหญ่ยาวเกิน 30 ซม. ได้ ถ้าตู้ลึก 30 ซม. รวมความหนาแผ่นหลังและบาน ส้นรองเท้าจะดันบานจนปิดไม่สนิท

แบบตู้	ความลึกรวม	ใส่อะไรได้	ใช้เมื่อ
ตู้บานกระดก (ชั้นพลิก)	17 ถึง 25 ซม.	รองเท้าเอียงทำมุม ผ้าใบไซซ์ใหญ่ใส่ได้บางรุ่น	ทางเดินแคบ หน้าห้องคอนโด
ตู้ชั้นตรงมาตรฐาน	33 ถึง 35 ซม.	รองเท้าทุกแบบยกเว้นบูทสูง	หน้าบ้าน ห้องโถง
ตู้ชั้นตรงลึก	38 ถึง 40 ซม.	ผ้าใบไซซ์ใหญ่ วางสองคู่ซ้อนหน้าหลังไม่ได้ แต่วางเอียงได้	บ้านที่มีรองเท้ากีฬาเยอะ
ตู้บิวท์อินผนัง	35 ถึง 40 ซม.	ปรับชั้นตามความสูงรองเท้าได้	บ้านใหม่หรือรีโนเวทโถงทางเข้า

ตู้บานกระดกใช้หลักการวางรองเท้าเอียง ทำให้ตู้ตื้นได้ แต่จุได้น้อยกว่าเมื่อเทียบตามความกว้าง และบานพลิกรับน้ำหนักที่จุดหมุนสองข้าง ถ้าบ้านมีเด็กที่ชอบเหยียบหรือห้อยบาน จุดหมุนจะหลวมเร็ว ผมแนะนำตู้บานกระดกสำหรับคอนโดหรือทางเดินที่กว้างไม่ถึง 90 ซม. ถ้าที่พอให้ตู้ลึก 35 ซม. ชั้นตรงจะใช้ง่ายและทนกว่า

ชั้นปรับระดับได้หรือชั้นตายตัว

ชั้นที่ปรับระดับได้ด้วยหมุดรองชั้นช่วยให้ใส่บูทหรือรองเท้าส้นสูงได้ในวันที่ต้องการ ข้อเสียคือหมุดเล็กรับน้ำหนักได้จำกัด ถ้าชั้นยาวกว่า 80 ซม. ควรมีหมุดตรงกลางหรือคิ้วรองใต้ชั้น ไม่อย่างนั้นชั้นจะแอ่นเมื่อวางรองเท้าบูทหนัก ๆ ไว้นาน ปัญหาชั้นแอ่นนี้อธิบายละเอียดใน ชั้นวางหนังสือ ซึ่งใช้หลักเดียวกัน

รองเท้าเปียกกับตู้ทึบ: ต้นเหตุของกลิ่นและเชื้อรา

ตู้รองเท้าในบ้านไทยมีกลิ่นเพราะสองสาเหตุรวมกัน รองเท้าเก็บความชื้นจากเหงื่อและฝน และตู้ทึบไม่มีลมผ่าน US EPA อธิบายว่ากุญแจของการคุมเชื้อราคือการคุมความชื้น ให้ทำวัสดุที่เปียกให้แห้งภายใน 1 ถึง 2 วัน และรักษาความชื้นสัมพัทธ์ในบ้านให้ต่ำกว่า 60% ถ้าทำได้ควรอยู่ที่ประมาณ 30 ถึง 50%

ในทางปฏิบัติกับตู้รองเท้า แปลว่า

• รองเท้าที่เปียกฝนหรือเพิ่งล้าง ห้ามเก็บเข้าตู้ทันที วางผึ่งบนชั้นเปิดหรือตะแกรงหน้าบ้านจนแห้งก่อน
• เลือกบานที่มีช่องลม เช่น บานเกล็ด บานตะแกรง บานเจาะร่อง หรือเว้นช่องใต้บานและด้านบนตู้
• แผ่นหลังตู้ไม่ควรชิดผนังที่โดนแดดบ่ายหรือผนังที่มีน้ำซึม เว้นระยะ 3 ถึง 5 ซม. ให้อากาศไหลได้
• ชั้นแบบตะแกรงหรือระแนงช่วยให้น้ำที่หยดจากพื้นรองเท้าไม่ขังบนแผ่นชั้น
• ถ้าตู้อยู่ในบ้านที่เปิดแอร์ แอร์ช่วยลดความชื้นได้ แต่ตู้ที่อยู่ในโรงรถหรือระเบียงหน้าบ้านต้องพึ่งการระบายลมเป็นหลัก

ถ้าผนังที่วางตู้มีคราบชื้นหรือรา ให้แก้ผนังก่อน การย้ายตู้ไปชิดผนังชื้นจะทำให้หลังตู้ขึ้นราภายในไม่กี่เดือน วิธีหาต้นเหตุดูได้ที่ ผนังชื้นขึ้นรา

วางตรงไหนในบ้านไทย

ตำแหน่งตู้กำหนดวัสดุและแบบตู้มากกว่าที่คิด

ตำแหน่ง	ข้อดี	สิ่งที่ต้องระวัง	แบบตู้ที่เหมาะ
ระเบียงหรือหน้าประตูนอกบ้าน	กลิ่นไม่เข้าบ้าน ถอดแล้วเก็บได้ทันที	ฝนสาด แดด ปลวก ฝุ่น	ตู้เหล็กพ่นสี ตู้พลาสติก หรือตู้ไม้มีหลังคากันฝน
โถงด้านในประตู	ไม่โดนฝน หยิบง่าย	กลิ่นเข้าบ้านถ้าตู้ทึบ	ตู้มีช่องลม ตู้บิวท์อินที่ระบายอากาศ
ใต้บันได	ใช้พื้นที่ที่เสียเปล่า	ลึกไม่เท่ากัน มืด อับ	บิวท์อินตามรูปบันได มีไฟและช่องลม
ทางเดินหน้าห้องคอนโด	ไม่เปลืองพื้นที่ในห้อง	หลายอาคารห้ามวางของในทางเดินส่วนกลาง	ตู้บานกระดกในห้องแทน

เรื่องคอนโดต้องย้ำ ทางเดินหน้าห้องเป็นทรัพย์ส่วนกลางและเป็นเส้นทางหนีไฟ นิติบุคคลหลายแห่งมีข้อบังคับห้ามวางตู้รองเท้าหรือของใด ๆ ไว้หน้าห้อง ควรถามนิติบุคคลก่อนซื้อ ถ้าห้ามให้วางแผนตู้บานกระดกไว้ในห้องข้างประตูแทน แนวคิดการจัดพื้นที่ในห้องเล็กมีเพิ่มเติมใน แต่งคอนโด

ตู้ที่ตั้งพื้นเปียก

หน้าบ้านที่ล้างพื้นด้วยน้ำบ่อย หรือโถงที่น้ำฝนสาดเข้ามาได้ ตู้ควรมีขาสูงจากพื้นอย่างน้อย 8 ถึง 10 ซม. ขาพลาสติกหรือขาสเตนเลสดีกว่าฐานไม้ที่วางติดพื้น เพราะขอบล่างของแผ่นไม้ประกอบจะดูดน้ำขึ้นไปจนบวม ขอบล่างจึงเป็นจุดที่ควรตรวจก่อนจุดอื่นเมื่อเลือกตู้สำหรับพื้นเปียก

วัสดุตู้รองเท้า เทียบตามความชื้นที่ต้องเจอ

วัสดุ	ข้อดี	จุดอ่อน	เหมาะกับ
ปาร์ติเคิลบอร์ดปิดเมลามีน	ราคาประหยัด ผิวเช็ดง่าย	ขอบที่ไม่ปิดบวมน้ำ สกรูหลวมเมื่อถอดประกอบซ้ำ	ในบ้านที่แห้ง
MDF ทาสีหรือปิดผิว	ผิวเรียบ ทำบานเซาะร่องได้สวย	บวมเมื่อน้ำเข้าขอบ	ตู้บิวท์อินในโถงที่ไม่เปียก
ไม้อัดปิดผิว	รับสกรูดี ทนชื้นกว่าแผ่นบดอัด	ราคาสูงกว่า ต้องปิดขอบให้ดี	ตู้บิวท์อินใต้บันได ตู้ที่ใช้นาน
เหล็กพ่นสีฝุ่น	ไม่บวม ไม่มีปลวก	สนิมที่รอยถลอก บุบได้	หน้าบ้าน โรงรถ
พลาสติก	ล้างน้ำได้ ราคาเบา	แข็งแรงน้อย สีซีดเมื่อโดนแดด	ระเบียง ใช้ชั่วคราว
ไม้จริง	ซ่อมได้ อายุยาว	ปลวก ขยับตามความชื้น ราคาสูง	บ้านที่ดูแลเรื่องปลวกสม่ำเสมอ

ความแตกต่างระหว่าง MDF ปาร์ติเคิล และไม้อัดเป็นเรื่องที่ควรรู้ก่อนสั่งทำ อ่านต่อได้ที่ เฟอร์นิเจอร์ MDF และ ประเภทไม้อัด

เรื่องกลิ่นฉุนของตู้ใหม่ แผ่นไม้ประกอบที่ใช้กาวยูเรียฟอร์มาลดีไฮด์ปล่อยฟอร์มาลดีไฮด์ออกมาได้ US EPA กำหนดเพดานการปล่อยสำหรับไม้อัดเนื้อแข็ง ปาร์ติเคิลบอร์ด และ MDF ที่ขายในสหรัฐฯ และอธิบายว่าฟอร์มาลดีไฮด์ระคายเคืองผิว ตา จมูก และคอได้ ตู้รองเท้าที่อยู่ในโถงปิดทึบควรเปิดบานผึ่งให้อากาศถ่ายเทในช่วงแรกหลังติดตั้ง และถามร้านว่าแผ่นที่ใช้ผ่านมาตรฐานการปล่อยฟอร์มาลดีไฮด์ระดับใด

ตู้สูงและตื้นล้มได้ ยึดกับผนังทุกครั้ง

ตู้รองเท้าเป็นเฟอร์นิเจอร์ที่ลึกน้อยแต่สูง จุดศูนย์ถ่วงจึงอยู่สูงเมื่อเทียบกับฐาน เด็กที่ปีนชั้นเพื่อหยิบรองเท้าหรือดึงบานกระดกลงพร้อมกันหลายบาน ทำให้ตู้หน้าคะมำได้ CPSC รายงานจากข้อมูลปี 2000 ถึง 2018 ว่ามีเด็กอายุไม่เกิน 17 ปีเสียชีวิตจากการถูกเฟอร์นิเจอร์ ทีวี และเครื่องใช้ไฟฟ้าล้มทับ 459 ราย และ 93% ของจำนวนนี้อายุไม่เกิน 5 ปี คำแนะนำหลักคือยึดเฟอร์นิเจอร์กับผนัง และเก็บของหนักไว้ชั้นล่าง

สำหรับตู้รองเท้า ข้อปฏิบัติคือ

1. ตู้ที่สูงเกินประมาณ 80 ซม. หรือเป็นตู้บานกระดก ให้ยึดกับผนังด้วยสายรัดหรือฉากเหล็กที่ให้มากับตู้ ถ้าไม่มีให้ซื้อชุดยึดกันล้มแยก
2. ผนังก่ออิฐใช้พุกพลาสติกกับสกรูตามขนาดที่ชุดยึดกำหนด ผนังเบาต้องยึดเข้าโครงคร่าวหรือใช้พุกสำหรับผนังเบาโดยเฉพาะ
3. วางรองเท้าบูทและรองเท้าหนักไว้ชั้นล่าง ชั้นบนเก็บรองเท้าแตะหรือของเบา
4. ตู้บานกระดก อย่าเปิดหลายบานพร้อมกัน และสอนเด็กไม่ให้เหยียบบาน

สั่งทำหรือซื้อสำเร็จรูป

ตู้สำเร็จรูปเหมาะเมื่อมีผนังเรียบ พื้นเสมอ และต้องการตู้ภายในสัปดาห์ ตู้บิวท์อินเหมาะกับใต้บันได ช่องผนังที่ไม่ได้ขนาด หรือโถงที่อยากให้ตู้รองเท้า ที่นั่งใส่รองเท้า และราวแขวนร่มอยู่ในชุดเดียว ข้อดีข้อเสียของงานบิวท์อินอธิบายไว้ใน เฟอร์นิเจอร์บิวท์อิน ข้อดีข้อเสีย

ถ้าเลือกบิวท์อิน สิ่งที่ควรสั่งเพิ่มคือช่องลมที่ฐานและด้านบน ชั้นล่างสุดเป็นตะแกรงสำหรับรองเท้าที่ยังชื้น และที่นั่งเตี้ยสูงประมาณ 40 ถึง 45 ซม. ไว้ใส่รองเท้า ผู้สูงอายุจะใช้ที่นั่งนี้ทุกวัน

ก่อนซื้อหรือสั่งทำตู้รองเท้า ตรวจสิ่งนี้

• นับรองเท้าที่ใส่ทุกสัปดาห์ แล้วคำนวณจำนวนชั้นจากตารางด้านบน บวกเผื่อ 30%
• วัดรองเท้าคู่ยาวที่สุดในบ้าน แล้วเทียบกับความลึกภายในตู้ (ไม่ใช่ความลึกรวม)
• ตู้มีช่องลมหรือไม่ ชั้นล่างเป็นตะแกรงหรือแผ่นทึบ
• ขาตู้สูงจากพื้นกี่เซนติเมตร ขอบล่างของแผ่นปิดขอบครบทุกด้านหรือไม่
• มีชุดยึดผนังมาให้หรือไม่ ผนังที่จะยึดเป็นผนังก่ออิฐหรือผนังเบา มีสายไฟผ่านหรือไม่
• ถ้าอยู่คอนโด นิติบุคคลอนุญาตให้วางของหน้าห้องหรือไม่
• แผ่นไม้ที่ใช้ผ่านมาตรฐานการปล่อยฟอร์มาลดีไฮด์ระดับใด มีเอกสารยืนยันหรือไม่