ประเด็นสำคัญ
- ไม้อัดคือแผ่นไม้บางหลายชั้นทากาวทับกันโดยวางเสี้ยนชั้นที่ติดกันตั้งฉากกัน และใช้จำนวนชั้นเป็นเลขคี่ ตามคู่มือ Wood Handbook ของ USDA
- วิธีแบ่งที่ใช้ได้จริงมีสามแกน แบ่งตามกาว (ใช้ภายในหรือภายนอก) แบ่งตามผิวหน้า (เกรดและชนิดไม้หน้า) และแบ่งตามไส้กลาง (แผ่นไม้บาง ไม้ระแนง หรือแผ่นบดอัด)
- USDA แบ่งไม้อัดเป็นสองกลุ่มใหญ่ คือไม้อัดงานก่อสร้างและอุตสาหกรรม กับไม้อัดเนื้อแข็งและงานตกแต่ง ซึ่งส่วนใหญ่ใช้ภายในอาคาร
- ไม้อัดบวมที่ขอบน้อยกว่าแผ่นบดอัดและจับสกรูใกล้ขอบได้ดี จึงเหมาะกับโครงตู้และชั้นที่รับน้ำหนัก
- US EPA กำหนดเพดานการปล่อยฟอร์มาลดีไฮด์ของไม้อัดเนื้อแข็งที่ 0.05 ppm ต่ำที่สุดในกลุ่มแผ่นไม้ประกอบ
ถามร้านวัสดุว่าไม้อัดมีกี่ประเภท จะได้คำตอบหลายแบบ บางร้านแบ่งตามความหนา บางร้านแบ่งตามชนิดไม้หน้า บางร้านแบ่งตามราคา ทั้งหมดถูกบางส่วน เพราะไม้อัดแผ่นหนึ่งมีคุณสมบัติหลายแกนพร้อมกัน แผ่นเดียวกันอาจเป็นไม้อัดกาวภายนอก ผิวหน้าไม้สัก ไส้กลางไม้ยาง ในเวลาเดียวกัน
วิธีที่ผมแนะนำคือแยกเป็นสามแกนที่มีผลกับการใช้งานจริง ได้แก่ กาว ผิวหน้า และไส้กลาง แล้วค่อยเลือกความหนา ถ้าเข้าใจสามแกนนี้ จะอ่านใบเสนอราคาของช่างได้ และรู้ว่าจุดไหนจ่ายเพิ่มแล้วคุ้ม
ไม้อัดคืออะไร และทำไมถึงแข็งแรงกว่าแผ่นบดอัด
Wood Handbook บทที่ 11 ของ USDA Forest Products Laboratory อธิบายว่าไม้อัดประกอบด้วยแผ่นไม้บาง (veneer) หลายชั้นทากาวทับกัน โดยวางให้เสี้ยนของชั้นที่ติดกันตั้งฉากกัน และใช้จำนวนชั้นเป็นเลขคี่เสมอ ชั้นนอกสุดเรียกว่าผิวหน้าและผิวหลัง ชั้นในที่เสี้ยนขนานกับผิวเรียกว่า centers ส่วนชั้นที่เสี้ยนตั้งฉากกับผิวเรียกว่า crossbands
การสลับทิศเสี้ยนทำให้ไม้อัดหดขยายน้อยในแนวแผ่น และคู่มือเดียวกันระบุว่าเมื่อเปียก ไม้อัดบวมที่ขอบน้อยและบวมแบบไม่คืนตัวน้อยเมื่อเทียบกับแผ่นที่ทำจากชิ้นไม้ อีกทั้งจับตะปูและสกรูใกล้ขอบได้ดี สองข้อนี้คือเหตุผลที่ไม้อัดถูกใช้ทำโครงตู้และชั้นรับน้ำหนัก ส่วนการเปรียบเทียบกับแผ่น MDF ดูละเอียดได้ที่ เฟอร์นิเจอร์ MDF
แกนที่ 1: แบ่งตามกาว บอกว่าทนน้ำแค่ไหน
กาวเป็นตัวกำหนดว่าไม้อัดใช้ในที่ชื้นได้หรือไม่ ไม่ได้อยู่ที่ชนิดไม้หน้า
| ชนิดกาว | คุณสมบัติตาม USDA | ใช้กับงาน |
|---|---|---|
| ยูเรียฟอร์มาลดีไฮด์ (UF) | ราคาต่ำ สีอ่อน ความชื้นทำให้แรงยึดเสื่อม ปล่อยฟอร์มาลดีไฮด์ | เฟอร์นิเจอร์และตู้ในห้องแห้ง |
| ฟีนอลฟอร์มาลดีไฮด์ (PF) | สีเข้ม ทนการต้ม (boil-proof) | งานโครงสร้าง งานที่โดนความชื้น |
USDA แบ่งไม้อัดงานก่อสร้างตามมาตรฐานสหรัฐฯ PS 1-09 เป็นชั้น Exterior สำหรับงานที่เปียกแห้งซ้ำ ๆ หรือโดนสภาพอากาศระยะยาว และ Exposure 1 สำหรับงานที่ไม่โดนสภาพอากาศถาวร โดนฝนได้ระหว่างก่อสร้างก่อนปิดอาคาร คู่มือระบุว่าการทดสอบแรงยึดของทั้งสองชั้นมีการแช่น้ำและต้ม ไม้อัดงานก่อสร้างและอุตสาหกรรมจึงใช้กาวทนการต้มทั้งหมด ส่วนไม้อัดเนื้อแข็งงานตกแต่งตามมาตรฐาน ANSI/HPVA HP-1-2016 แบ่งเป็นชั้น Interior และ Exterior และส่วนใหญ่ใช้ภายในอาคาร
ในตลาดไทย ชื่อเรียกจะต่างจากนี้ เช่น "ไม้อัดกันน้ำ" หรือ "ไม้อัดทนชื้น" ชื่อเหล่านี้ไม่ได้บอกชนิดกาวชัดเจนเสมอไป ให้ถามร้านว่าใช้กาวชนิดใด และผ่านมาตรฐานอะไร
แกนที่ 2: แบ่งตามผิวหน้า บอกหน้าตาและเกรด
USDA ระบุว่าเกรดของไม้อัดขึ้นกับคุณภาพของแผ่นไม้หน้า (face) และแผ่นไม้หลัง (back) เช่นจำนวนตาไม้ รอยซ่อม และรอยแตก และไม้อัดงานก่อสร้างในสหรัฐฯ มีตราประทับเกรดบนแผ่น
ในตลาดเฟอร์นิเจอร์ไทย ผิวหน้าที่พบบ่อย
| ผิวหน้า | ลักษณะ | ใช้กับ |
|---|---|---|
| ไม้อัดยางหรือไม้เนื้ออ่อนทั่วไป | ผิวไม่สม่ำเสมอ มีรอยซ่อม | งานที่จะปิดผิวทับหรือทาสี งานโครงที่มองไม่เห็น |
| ไม้อัดผิวไม้สัก ไม้โอ๊ก ไม้แอช | แผ่นไม้จริงบางปิดหน้า | เฟอร์นิเจอร์ที่โชว์ลายไม้ ทาสีย้อมหรือเคลือบใส |
| ไม้อัดปิดผิวเมลามีน | กระดาษพิมพ์ลายเคลือบเรซิน | ตู้บิวท์อิน ผิวเช็ดง่าย |
| ไม้อัดปิดผิวลามิเนต (HPL) | แผ่นลามิเนตแรงอัดสูง | ท็อปโต๊ะ เคาน์เตอร์ |
| ไม้อัดผิวฟิล์มดำหรือฟิล์มน้ำตาล | ฟิล์มเคลือบผิวแข็ง | งานแบบหล่อคอนกรีต ไม่ใช่งานเฟอร์นิเจอร์ในบ้าน |
ไม้อัดผิวไม้จริงที่จะทำสีย้อมหรือเคลือบใส ต้องดูว่าผิวหน้าบางแค่ไหน ผิวบางมากขัดได้ไม่กี่ครั้งก่อนทะลุถึงชั้นใน การเลือกสีย้อมและน้ำยาเคลือบดูเพิ่มที่ สีย้อมไม้
แกนที่ 3: แบ่งตามไส้กลาง บอกความแข็งแรง
Wood Handbook ระบุว่าชั้นกลางของไม้อัดเป็นได้ทั้งแผ่นไม้บาง ไม้ระแนง (lumber) ปาร์ติเคิลบอร์ด หรือแผ่นใยไม้ ไส้กลางต่างกันทำให้คุณสมบัติต่างกันมาก
| ไส้กลาง | ชื่อที่พบในตลาด | จุดเด่น | ข้อควรระวัง |
|---|---|---|---|
| แผ่นไม้บางทั้งแผ่น | ไม้อัดทั่วไป | จับสกรูดีทุกจุด สม่ำเสมอ | ขอบเห็นชั้นไม้ ต้องปิดขอบ |
| ไม้ระแนงเรียงกัน | ไม้อัดไส้ไม้จริง บล็อกบอร์ด | เบา แผ่นยาวแอ่นน้อยตามแนวระแนง | ถ้าไส้มีช่องว่าง สกรูอาจลงช่อง |
| ปาร์ติเคิลบอร์ด | ไม้อัดไส้ปาร์ติเคิล | ผิวหน้าเรียบ ราคาต่ำกว่า | จับสกรูได้เท่าปาร์ติเคิล บวมน้ำเหมือนปาร์ติเคิล |
| แผ่นใยไม้ (MDF) | ไม้อัดไส้ MDF | ผิวเรียบมาก เหมาะงานผิวไม้สวย | หนัก บวมที่ขอบ |
ประเด็นที่ต้องระวังคือแผ่นที่เรียกว่า "ไม้อัด" แต่ไส้เป็นปาร์ติเคิลบอร์ดหรือ MDF แผ่นแบบนี้ผิวสวย แต่คุณสมบัติด้านน้ำและสกรูเป็นไปตามไส้ ไม่ได้เหมือนไม้อัดไส้แผ่นไม้บาง วิธีตรวจที่ง่ายที่สุดคือดูขอบแผ่น ถ้าเห็นชั้นไม้บางสลับกันเป็นไส้แผ่นไม้บาง ถ้าเห็นเนื้อเม็ดหรือเนื้อเนียนเป็นสีเดียวคือไส้ปาร์ติเคิลหรือ MDF
ความหนาและงานที่เหมาะ
ความหนาไม้อัดที่ขายทั่วไปในไทยมีหลายขนาด ตารางด้านล่างเป็นแนวทางทั่วไปของงานเฟอร์นิเจอร์ เป็นค่าประมาณที่ใช้กันในงานช่าง ไม่ได้มาจากมาตรฐาน
| ความหนา (ประมาณ) | งานที่ใช้บ่อย |
|---|---|
| 3 ถึง 6 มม. | แผ่นหลังตู้ พื้นลิ้นชัก งานโค้ง |
| 10 ถึง 12 มม. | ข้างลิ้นชัก ฉากกั้นที่ไม่รับน้ำหนัก |
| 15 ถึง 20 มม. | โครงตู้ ชั้นวาง บานตู้ |
| 20 มม. ขึ้นไป | ท็อปโต๊ะ ชั้นรับน้ำหนักมาก ม้านั่ง |
ชั้นที่รับน้ำหนักต้องคิดเรื่องช่วงชั้นด้วย ไม่ได้ดูความหนาอย่างเดียว ดูวิธีคิดได้ที่ ชั้นวางหนังสือ
ตัดและเจาะไม้อัดให้ขอบไม่แตก
ปัญหาที่พบบ่อยตอนประกอบเฟอร์นิเจอร์จากไม้อัดคือผิวหน้าฉีกเป็นเสี้ยนตามแนวตัด และขอบแตกเมื่อขันสกรูใกล้ขอบ ทั้งสองเรื่องป้องกันได้ด้วยวิธีทำงาน
- ใช้ใบเลื่อยฟันละเอียดสำหรับแผ่นไม้ และวางด้านผิวหน้าที่จะโชว์ให้ถูกทิศกับการหมุนของใบเลื่อย ด้านที่ใบเลื่อยออกจากเนื้อไม้คือด้านที่ฉีกง่าย
- แปะเทปกาวกระดาษตามแนวตัดก่อนตัด ช่วยลดการฉีกของผิวหน้าบาง
- เจาะรูนำก่อนขันสกรูทุกครั้ง โดยเฉพาะสกรูที่เข้าทางขอบแผ่น
- สกรูที่เข้าขอบแผ่นควรอยู่ในชั้นที่เสี้ยนวิ่งขนานกับสกรู ถ้าตำแหน่งสกรูตรงกับรอยต่อระหว่างชั้นหรือช่องว่างในไส้ ให้ขยับตำแหน่ง
- ขอบที่ตัดแล้วควรปิดขอบด้วยเทปปิดขอบหรือไม้ระแนง ทั้งเพื่อความสวยและเพื่อกันความชื้นเข้าชั้นไม้
ในงานบ้าน งานที่ผมแนะนำให้ทำเองได้คือชั้นวางเล็กและกล่องเก็บของ ส่วนตู้สูง ตู้ที่ยึดผนัง และงานที่รับน้ำหนักคน เช่นม้านั่งหรือแท่นยกพื้น ควรให้ช่างไม้ทำ เพราะต้องคำนวณช่วงและการยึดให้ถูก
ไม้อัดกับปลวกและความชื้นในบ้านไทย
ไม้อัดทำจากไม้ ปลวกจึงกินไม้อัดได้เหมือนไม้จริง และกาวในแผ่นไม่ได้ป้องกันปลวก ไม้อัดบางชนิดผ่านการอัดน้ำยากันปลวกหรือกันเชื้อรามาจากโรงงาน USDA ระบุว่าสารเติมแต่งสำหรับผลิตภัณฑ์พิเศษรวมถึงสารรักษาเนื้อไม้ สารกันรา และสารหน่วงไฟ ถ้าต้องการแผ่นแบบนี้ ให้ถามร้านว่าผ่านการอัดน้ำยาชนิดใด
สำหรับตู้บิวท์อินที่ติดผนังหรือพื้น ซึ่งเป็นจุดที่ปลวกเดินผ่านได้ง่าย การป้องกันที่ตัวบ้านสำคัญกว่าการเลือกแผ่น แนวทางป้องกันดูได้ที่ ป้องกันปลวก และควรเว้นช่องให้มองเห็นและตรวจหลังตู้ได้
เรื่องความชื้น ตู้ที่ติดผนังด้านนอกหรือผนังห้องน้ำ ให้เว้นระยะจากผนังเล็กน้อย และปิดผิวด้านหลังของแผ่นด้วย ไม่ปิดเฉพาะด้านหน้า แผ่นที่ปิดผิวด้านเดียวดูดความชื้นจากด้านหลังได้ไม่เท่ากับด้านหน้า ทำให้แผ่นโก่งได้
ฟอร์มาลดีไฮด์ในไม้อัด
US EPA ระบุว่าแผ่นไม้ประกอบที่ใช้ในเฟอร์นิเจอร์และตู้ ได้แก่ไม้อัดเนื้อแข็ง MDF และปาร์ติเคิลบอร์ด ปล่อยฟอร์มาลดีไฮด์ได้ และฟอร์มาลดีไฮด์ระคายเคืองผิว ตา จมูก และคอ ในสหรัฐฯ เพดานการปล่อยของไม้อัดเนื้อแข็งอยู่ที่ 0.05 ppm ต่ำกว่าปาร์ติเคิลบอร์ด (0.09 ppm) และ MDF (0.11 ppm) และสินค้าที่ผลิตหลังวันที่ 22 มีนาคม 2019 ต้องมีฉลากรับรอง
ไม้อัดที่ขายในไทยไม่ได้อยู่ใต้กฎนี้ ถ้ากังวลเรื่องกลิ่นในห้องนอนหรือห้องเด็ก ให้ถามผู้ขายว่าแผ่นผ่านการรับรองการปล่อยฟอร์มาลดีไฮด์ระดับใด และเปิดระบายอากาศช่วงแรกหลังติดตั้ง
เลือกไม้อัดให้ตรงงาน
- ตู้ในห้องนอนและห้องนั่งเล่น: ไม้อัดกาวภายใน ไส้แผ่นไม้บาง ปิดผิวเมลามีนหรือผิวไม้จริง
- ตู้ครัวและตู้ใต้ซิงก์: ไม้อัดกาวทนน้ำ ปิดขอบทุกด้านรวมขอบล่าง
- ชั้นหนังสือและชั้นรับน้ำหนัก: ไม้อัดหนา 18 มม. ขึ้นไป ไส้แผ่นไม้บางหรือไส้ไม้ระแนงที่ไม่มีช่องว่าง
- เฟอร์นิเจอร์ที่โชว์ลายไม้: ไม้อัดผิวไม้จริงที่ผิวหน้าหนาพอขัดซ่อมได้
- งานกลางแจ้ง: ไม้อัดกาวภายนอกเป็นอย่างน้อย และต้องเคลือบผิวและขอบสม่ำเสมอ
ตรวจแผ่นไม้อัดก่อนรับของ
- ดูขอบแผ่นว่าไส้เป็นชั้นไม้บาง ไม้ระแนง หรือแผ่นบดอัด ตรงกับที่ตกลงหรือไม่
- ส่องขอบหาช่องว่างระหว่างชั้น (void) ช่องว่างใหญ่ทำให้สกรูไม่จับและขอบยุบ
- วางแผ่นบนพื้นเรียบ ดูว่าโก่งหรือบิดหรือไม่
- ดูผิวหน้าว่ามีรอยซ่อม ตาไม้ หรือรอยแตกเกินเกรดที่ตกลงหรือไม่
- ถามชนิดกาวและเอกสารรับรอง ถ้าเป็นงานในจุดชื้นหรือห้องเด็ก
- วัดความหนาจริงด้วยเวอร์เนียร์ ความหนาจริงต่างจากความหนาที่เรียกได้
คำถามที่พบบ่อย
ไม้อัดกันน้ำได้จริงไหม
ไม้อัดที่ใช้กาวฟีนอลฟอร์มาลดีไฮด์ (PF) ซึ่ง USDA ระบุว่าทนการต้มได้ จะทนน้ำได้ดีกว่าไม้อัดกาวยูเรีย แต่เนื้อไม้ยังดูดน้ำและผุได้ถ้าเปียกนาน คำว่ากันน้ำหมายถึงกาวไม่หลุด ผิวและขอบยังต้องเคลือบหรือปิดขอบ
ไม้อัดหนาเท่าไรถึงใช้ทำชั้นได้
งานชั้นและโครงตู้ทั่วไปนิยมใช้ 15 ถึง 20 มม. แผ่นหลังตู้ใช้ 4 ถึง 6 มม. ตัวเลขนี้เป็นแนวทางทั่วไปของงานเฟอร์นิเจอร์ ไม่ได้มาจากมาตรฐาน ชั้นที่รับน้ำหนักมากต้องดูช่วงชั้นประกอบด้วย
ไม้อัดกับ MDF อันไหนดีกว่า
ขึ้นกับงาน ไม้อัดจับสกรูดี บวมที่ขอบน้อยกว่า เหมาะกับโครงและชั้น MDF ผิวเรียบกว่า ทำสีและเซาะร่องได้สวย เหมาะกับบาน งานบิวท์อินหลายงานใช้สองวัสดุร่วมกัน
ไม้อัดที่ผิวลอกเป็นเพราะอะไร
สาเหตุที่พบบ่อยคือกาวไม่เหมาะกับความชื้นที่ไม้อัดต้องเจอ เช่นใช้ไม้อัดกาวสำหรับงานภายในในจุดที่โดนน้ำ หรือขอบไม่ได้ปิดจนน้ำแทรกเข้าระหว่างชั้น
ไม้อัดยางกับไม้อัดสักต่างกันอย่างไร
ชื่อเรียกในตลาดมักบอกชนิดไม้ที่ผิวหน้า ไม้อัดสักคือแผ่นที่ปิดผิวหน้าด้วยแผ่นไม้สักบาง ไส้ในเป็นไม้ชนิดอื่นได้ ส่วนไม้อัดยางมักหมายถึงแผ่นที่ใช้ไม้ยางทั้งผิวและไส้ ควรถามร้านให้ชัดว่าผิวและไส้เป็นไม้อะไร
แหล่งอ้างอิง
- Chapter 11: Wood-based composite materials: panel products, glued laminated timber, structural composite lumber, and wood–nonwood composites | USDA Forest Service, Forest Products Laboratory (Wood Handbook)
- Frequent Questions for Consumers about the Formaldehyde Standards for Composite Wood Products Act | U.S. Environmental Protection Agency (EPA)
