เฟอร์นิเจอร์ MDF คืออะไร จุดแข็ง จุดอ่อน และวิธีใช้ให้ทน

เฟอร์นิเจอร์ที่ขายในบ้านเราจำนวนมากไม่ได้ทำจากไม้จริงทั้งตัว ตู้ทาสีขาวเรียบ บานตู้เซาะร่องลายเส้น และหัวเตียงที่ขึ้นรูปโค้ง ส่วนใหญ่ทำจาก MDF ร้านมักเรียกรวมว่า "ไม้" ทำให้ผู้ซื้อไม่รู้ว่าได้วัสดุอะไร และใช้ผิดตำแหน่งจนเสียเร็ว MDF เป็นวัสดุที่ดีในงานที่เหมาะกับมัน และเป็นวัสดุที่แย่ในงานที่ไม่เหมาะ

ผมแบ่งหัวข้อเป็นสี่ส่วน MDF คืออะไร เทียบกับแผ่นชนิดอื่น ใช้ตรงไหนได้หรือไม่ได้ และตรวจอะไรก่อนสั่งทำ เรื่องวัสดุตู้ครัวโดยเฉพาะอ่านแยกได้ที่ วัสดุตู้ครัว

MDF ทำมาจากอะไร

MDF ย่อมาจาก Medium Density Fiberboard หรือแผ่นใยไม้อัดความหนาแน่นปานกลาง Wood Handbook บทที่ 11 ของ USDA Forest Products Laboratory อธิบายว่าแผ่นใยไม้ทำจากไม้ที่ถูกแยกเป็นเส้นใย ผสมกับกาว แล้วอัดด้วยความร้อนเป็นแผ่น ต่างจากไม้อัดที่เรียงแผ่นไม้บางทับกัน และต่างจากปาร์ติเคิลบอร์ดที่ใช้ชิ้นไม้สับขนาดใหญ่กว่า

คู่มือเดียวกันระบุว่า MDF ถูกใช้แทนไม้จริง ไม้อัด และปาร์ติเคิลบอร์ดในเฟอร์นิเจอร์ บานประตูภายในอาคาร และคิ้วบัว และมีมาตรฐาน ANSI A208.2 จัดชั้นคุณภาพของ MDF ในสหรัฐฯ

กาวที่ใช้กับ MDF สำหรับงานภายในส่วนใหญ่คือยูเรียฟอร์มาลดีไฮด์ (UF) USDA อธิบายว่ากาวชนิดนี้ราคาต่ำที่สุดและมีสีอ่อน จึงนิยมใช้ แต่ความชื้นทำให้แรงยึดเสื่อม และการปล่อยฟอร์มาลดีไฮด์เป็นประเด็นด้านสุขภาพ แผ่นที่ต้องทนชื้นมากขึ้นจะเติมสารกันชื้น เช่นแว็กซ์ ร่วมด้วย

เทียบ MDF กับแผ่นชนิดอื่นที่ใช้ทำเฟอร์นิเจอร์

คุณสมบัติ	MDF	ปาร์ติเคิลบอร์ด	ไม้อัด	ไม้จริง
ผิวหน้า	เรียบมาก ทำสีได้ดี	หยาบ ต้องปิดผิว	มีลายเสี้ยน มีรอยต่อแผ่น	ลายธรรมชาติ
ขอบแผ่น	เนื้อแน่น ขึ้นรูปได้	ร่วนเป็นเกล็ด	เห็นชั้นไม้	ตัน
การรับน้ำ	บวมที่ขอบเมื่อน้ำเข้า	บวมมาก	บวมที่ขอบน้อย	ขยายตัวตามความชื้น
จับสกรู	ปานกลาง ขอบแตกง่าย	ต่ำ หลวมเมื่อขันซ้ำ	ดี รวมถึงใกล้ขอบ	ดี
น้ำหนัก	หนัก	ปานกลาง	เบากว่า MDF	ขึ้นกับชนิดไม้
ราคาเทียบกัน (ทั่วไป)	ปานกลาง	ต่ำ	สูงกว่า	สูง

ข้อมูลเรื่องการบวมและการจับสกรูของไม้อัดเทียบกับแผ่นบดอัดมาจาก Wood Handbook บทที่ 11 ซึ่งระบุว่าไม้อัดบวมที่ขอบน้อยและบวมแบบไม่คืนตัวน้อยเมื่อเปียก ต่างจากแผ่นที่ทำจากชิ้นไม้ และจับตะปูหรือสกรูใกล้ขอบได้ดี ส่วนแถวราคาเป็นการเทียบโดยทั่วไปของตลาด ไม่ได้อ้างอิงราคาจริง

ประเภทของไม้อัดและวิธีอ่านเกรดอยู่ที่ ไม้อัดมีกี่ประเภท

จุดแข็งของ MDF ที่ใช้ให้เกิดประโยชน์

ผิวเรียบสำหรับงานสี

เนื้อ MDF สม่ำเสมอตลอดแผ่น ไม่มีตาไม้ ไม่มีเสี้ยน ไม่มีรอยต่อชั้น เมื่อรองพื้นและพ่นสีจะได้ผิวเรียบเป็นเนื้อเดียว บานตู้สีพื้นแบบด้านหรือเงาที่เห็นในห้องสไตล์มินิมอลส่วนใหญ่ใช้ MDF ด้วยเหตุนี้ ถ้าใช้ไม้อัดทำสีแบบเดียวกัน มักเห็นลายเสี้ยนหรือรอยต่อชั้นผ่านสีขึ้นมา

เซาะร่องและขึ้นรูปได้

ขอบ MDF ตัดและกัดด้วยเราเตอร์ได้คมและเรียบ บานเซาะร่องลายเส้น บานกรอบบัว และขอบมนแบบโค้ง ทำได้จากแผ่นเดียวโดยไม่ต้องต่อไม้ งานคิ้วบัวและบัวพื้นก็ใช้ MDF เพราะเหตุผลเดียวกัน

ขนาดคงที่ในห้องแห้ง

เมื่ออยู่ในห้องที่ความชื้นไม่ขึ้นลงมาก MDF ไม่บิดและไม่โก่งแบบไม้จริง เหมาะกับบานตู้ขนาดใหญ่ที่ต้องการให้ปิดสนิทเรียบเสมอกัน

จุดอ่อนที่ต้องออกแบบรอบมัน

น้ำเข้าขอบคือปัญหาหลัก

ผิวหน้า MDF ที่ทาสีหรือปิดผิวแล้วกันน้ำได้ระดับหนึ่ง แต่ขอบแผ่นที่ถูกตัด เจาะรูบานพับ หรือเจาะรูสกรู คือทางที่น้ำเข้าไปได้ เมื่อน้ำเข้า เนื้อจะพองและไม่ยุบกลับ ผิวสีจะปูดและแตก

US EPA แนะนำให้ทำวัสดุที่เปียกให้แห้งภายใน 24 ถึง 48 ชั่วโมงเพื่อป้องกันเชื้อรา และให้คุมความชื้นในบ้านต่ำกว่า 60% สำหรับเฟอร์นิเจอร์ MDF แปลว่าน้ำที่หกบนท็อปหรือรั่วใต้ซิงก์ต้องเช็ดทันที และห้องที่ชื้นตลอดไม่ใช่ที่สำหรับ MDF ทั่วไป ถ้าผนังมีปัญหาชื้นอยู่แล้ว ให้แก้ก่อนตามแนวทางใน ผนังชื้นขึ้นรา

จับสกรูได้จำกัด

สกรูที่ขันเข้าหน้าแผ่น MDF จับได้พอใช้ แต่สกรูที่ขันเข้าขอบแผ่นทำให้ขอบแตกได้ถ้าไม่เจาะนำ และเมื่อถอดขันซ้ำหลายครั้งรูจะหลวม เฟอร์นิเจอร์ที่ต้องถอดย้ายบ่อยควรใช้ข้อต่อแบบลูกเบี้ยวหรือพุกฝังแผ่น แทนการขันสกรูเข้าเนื้อแผ่นโดยตรง บานพับที่ยึดบาน MDF หนัก ๆ ควรมีจำนวนเพียงพอ บานสูงเกินราว 90 ซม. นิยมใช้บานพับ 3 ตัวขึ้นไป ตัวเลขนี้เป็นแนวทางทั่วไปของช่าง ไม่ได้มาจากมาตรฐาน

หนัก และแอ่นเมื่อรับน้ำหนักนาน

MDF หนักกว่าไม้อัดที่ความหนาเท่ากัน ชั้นวางที่ทำจาก MDF รับน้ำหนักนานจะแอ่นลงได้ถ้าช่วงยาว รายละเอียดเรื่องช่วงชั้นและการเสริมคิ้วอยู่ที่ ชั้นวางหนังสือ

เรื่องฟอร์มาลดีไฮด์

US EPA อธิบายว่าแผ่นไม้ประกอบที่ใช้ในเฟอร์นิเจอร์และตู้ ได้แก่ไม้อัดเนื้อแข็ง MDF และปาร์ติเคิลบอร์ด ปล่อยฟอร์มาลดีไฮด์ได้ และฟอร์มาลดีไฮด์ระคายเคืองผิว ตา จมูก และคอ กฎหมายสหรัฐฯ (TSCA Title VI) กำหนดเพดานการปล่อยไว้ดังนี้

ชนิดแผ่น	เพดานการปล่อยตาม EPA
ไม้อัดเนื้อแข็ง	0.05 ppm
ปาร์ติเคิลบอร์ด	0.09 ppm
MDF	0.11 ppm
MDF บาง	0.13 ppm

สินค้าที่ผลิตหลังวันที่ 22 มีนาคม 2019 ต้องติดฉลากรับรองที่ระบุผู้ผลิต หมายเลขล็อต หมายเลขผู้รับรองบุคคลที่สาม และข้อความยืนยันว่าเป็นไปตามข้อกำหนด กฎนี้บังคับเฉพาะสินค้าในสหรัฐฯ แผ่นที่ขายในไทยไม่ได้ผ่านเกณฑ์นี้เสมอไป เมื่อสั่งทำเฟอร์นิเจอร์ ให้ถามช่างหรือร้านว่าแผ่นที่ใช้ผ่านมาตรฐานการปล่อยฟอร์มาลดีไฮด์ระดับใด และขอดูเอกสาร

ข้อปฏิบัติหลังรับเฟอร์นิเจอร์ใหม่ที่ทำจากแผ่นไม้ประกอบ

เปิดหน้าต่างให้อากาศถ่ายเทในช่วงแรก โดยเฉพาะห้องนอนและห้องเด็ก
เปิดบานตู้ทิ้งไว้ให้อากาศในตู้ถ่ายเทก่อนนำเสื้อผ้าเข้าไปเก็บ
ขอบแผ่นที่ปิดครบทุกด้านช่วยทั้งเรื่องน้ำและลดผิวเปลือยของแผ่น

ดูยังไงว่าเฟอร์นิเจอร์ทำจาก MDF

ร้านเฟอร์นิเจอร์สำเร็จรูปบางแห่งเขียนว่า "ไม้" หรือ "ไม้เอ็นจิเนียร์" โดยไม่ระบุชนิดแผ่น วิธีดูด้วยตาเองมีหลายจุด

จุดที่ดู	MDF	ปาร์ติเคิลบอร์ด	ไม้อัด	ไม้จริง
ขอบที่ไม่ได้ปิดหรือรูเจาะ	เนื้อเนียนละเอียด สีน้ำตาลอ่อนสม่ำเสมอ	เห็นเกล็ดไม้ชิ้นเล็กอัดกัน	เห็นชั้นไม้บางซ้อนกัน	เห็นลายเสี้ยนต่อเนื่องจากผิวถึงขอบ
น้ำหนักเมื่อยกบาน	หนัก	ปานกลาง	เบากว่า	ขึ้นกับชนิดไม้
ผิวด้านหลังบาน	เรียบเหมือนด้านหน้า	มักปิดผิวเรียบ	อาจเห็นลายไม้ต่างจากด้านหน้า	ลายไม้ทั้งสองด้าน
ขอบบานที่กัดร่องหรือโค้ง	ทำสีเรียบต่อเนื่อง	ไม่ค่อยพบ	เห็นชั้นไม้ที่ขอบโค้ง	ลายไม้ตามความโค้ง

จุดที่ตรวจง่ายที่สุดคือรูบานพับด้านในบานตู้ และขอบใต้ชั้นวางที่มักไม่ปิดขอบ ถ้าร้านไม่ระบุชนิดแผ่น ให้ถาม และขอให้เขียนในใบเสร็จหรือใบรับประกัน

MDF ชนิดทนชื้นต่างจากชนิดธรรมดาอย่างไร

USDA ระบุว่าแผ่นไม้ประกอบที่ต้องการทนความชื้นมากขึ้นจะเติมสารช่วย เช่นแว็กซ์ ในตลาดไทยมี MDF ที่ขายในชื่อทนชื้นหรือ HMR ซึ่งมักทำเนื้อแผ่นเป็นสีเขียวเพื่อให้แยกจากแผ่นธรรมดาได้ง่าย สีเขียวเป็นแนวปฏิบัติของผู้ผลิตบางรายเท่านั้น ไม่ได้เป็นมาตรฐานบังคับ ควรดูเอกสารของแผ่นประกอบ

แผ่นทนชื้นทนความชื้นในอากาศและน้ำที่กระเด็นเป็นครั้งคราวได้ดีกว่าแผ่นธรรมดา แต่ยังไม่ทนน้ำขังหรือการแช่น้ำ ขอบยังต้องปิดครบเหมือนเดิม ตู้ใต้ซิงก์ที่ใช้แผ่นทนชื้นแต่ปิดขอบไม่ครบ ยังบวมได้ที่ขอบล่าง ในจุดที่มีความเสี่ยงน้ำรั่ว ให้เพิ่มถาดรองใต้ซิงก์และตรวจท่อเป็นระยะ

ใช้ MDF ตรงไหนดี ตรงไหนควรเลี่ยง

ตำแหน่ง	ความเหมาะสม	เหตุผล
บานตู้ทาสีในห้องนอนและห้องนั่งเล่น	เหมาะ	ผิวเรียบ ทำสีสวย ห้องแห้ง
ฉากผนังตกแต่ง ผนังทีวี	เหมาะ	เซาะร่องได้ ไม่รับน้ำหนักมาก
หัวเตียง ขอบบัว คิ้ว	เหมาะ	ขึ้นรูปง่าย
โครงตู้ที่ถอดย้ายบ่อย	ไม่ค่อยเหมาะ	รูสกรูหลวม
ชั้นรับน้ำหนักช่วงยาว	ระวัง	แอ่นเมื่อรับน้ำหนักนาน
ตู้ใต้ซิงก์ ตู้ห้องน้ำ	เลี่ยง ถ้าเป็นแผ่นธรรมดา	บวมเมื่อน้ำเข้าขอบ
เฟอร์นิเจอร์นอกบ้าน ระเบียง	ไม่เหมาะ	ฝนและความชื้น

ในงานบิวท์อิน วิธีที่ใช้กันบ่อยคือผสมวัสดุ ใช้ไม้อัดทำโครงตู้และชั้นที่รับน้ำหนัก แล้วใช้ MDF ทำบานที่ต้องการผิวสวย ข้อดีข้อเสียของการทำบิวท์อินดูเพิ่มที่ เฟอร์นิเจอร์บิวท์อิน ข้อดีข้อเสีย

ดูแลเฟอร์นิเจอร์ MDF ให้ใช้ได้นาน

เช็ดน้ำที่หกบนท็อปและขอบทันที อย่าปล่อยให้แก้วเย็นตั้งทิ้งไว้บนท็อปโดยไม่มีที่รอง
ตรวจขอบล่างของตู้ที่ตั้งพื้นหลังถูพื้น ถ้าเห็นขอบลอก ให้ซ่อมปิดขอบก่อนน้ำจะซึมเข้า
รอยบิ่นที่ผิวสี ให้ซ่อมสีทันทีเพื่อปิดเนื้อแผ่น
ไม่ขันสกรูซ้ำในรูเดิมที่หลวม ใช้พุกฝังแผ่นหรือย้ายตำแหน่งยึด
ห้องที่ปิดไว้นานโดยไม่เปิดแอร์หรือระบายอากาศ ความชื้นสะสมได้ ควรเปิดระบายอากาศเป็นระยะ

ก่อนจ้างช่างทำเฟอร์นิเจอร์ MDF ถามสิ่งนี้

ส่วนไหนของงานใช้ MDF ส่วนไหนใช้ไม้อัดหรือปาร์ติเคิลบอร์ด ขอให้ระบุในใบเสนอราคา
MDF ที่ใช้เป็นชนิดธรรมดาหรือชนิดทนชื้น หนากี่มิลลิเมตร
ขอบแผ่นปิดครบทุกด้านหรือไม่ รวมขอบล่างและขอบที่ซ่อนอยู่หลังตู้
บานพับและข้อต่อยึดแบบไหน บานสูงใช้บานพับกี่ตัว
ชั้นที่รับน้ำหนักยาวเท่าไร มีคิ้วเสริมใต้ชั้นหรือไม่
แผ่นที่ใช้ผ่านมาตรฐานการปล่อยฟอร์มาลดีไฮด์ระดับใด มีเอกสารหรือไม่
งานสีใช้สีรองพื้นสำหรับ MDF หรือไม่ ขอบที่กัดร่องได้รองพื้นปิดเนื้อครบหรือไม่