คราบกาแฟบนเสื้อ ขจัดยังไง กาแฟดำ กาแฟนม และคราบเก่า

กาแฟหกใส่เสื้อเป็นคราบที่เจอบ่อยที่สุดคราบหนึ่งของคนทำงาน และเป็นคราบที่ออกง่ายถ้าลงมือภายในไม่กี่นาที ปัญหาคือส่วนใหญ่หกตอนอยู่ในรถ ในออฟฟิศ หรือในร้าน ไม่มีอ่างซักผ้าอยู่ใกล้ตัว แล้วกลับบ้านมาเจอคราบแห้งสีน้ำตาลฝังลึก วิธีรับมือจึงแบ่งเป็นสองช่วง คือสิ่งที่ทำได้ทันทีตอนนั้น และสิ่งที่ทำต่อที่บ้าน

ศูนย์ส่งเสริมการเกษตรของมหาวิทยาลัยจอร์เจีย (UGA Extension) มีวิธีเฉพาะสำหรับคราบกาแฟและชา ซึ่งใช้เป็นแกนของขั้นตอนทั้งหมดด้านล่าง ส่วนหลักการเรื่องความร้อนและการทดสอบสี อิงจากคู่มือขจัดคราบเสื้อผ้าของมหาวิทยาลัยนิวเม็กซิโกสเตต (NMSU)

กาแฟดำกับกาแฟใส่นม ไม่ใช่คราบเดียวกัน

กาแฟที่คนไทยดื่มส่วนใหญ่ไม่ใช่กาแฟดำ ลาเต้ เย็น และกาแฟโบราณใส่นมข้นหวานล้วนมีทั้งสีจากกาแฟ ไขมันกับโปรตีนจากนม และน้ำตาล แต่ละส่วนต้องการวิธีจัดการต่างกัน

ประเภทกาแฟ	องค์ประกอบของคราบ	สิ่งที่ต้องเพิ่ม
กาแฟดำ อเมริกาโน่ เอสเปรสโซ	สีน้ำตาลจากแทนนินและสารสีในกาแฟ	น้ำเย็น น้ำยาล้างจาน น้ำส้มสายชู
ลาเต้ คาปูชิโน่	สี กับไขมันและโปรตีนนม	น้ำยาซักผ้าเอนไซม์ตรงคราบ
กาแฟเย็นใส่นมข้นหวาน	สี ไขมัน โปรตีน น้ำตาลเหนียว	ล้างน้ำตาลออกก่อน แล้วใช้เอนไซม์
กาแฟใส่ครีมเทียม	สี กับน้ำมันพืช	น้ำยาล้างจานถูตรงคราบ
ชาไทย ชาเย็น	สีจากชาและสีผสมอาหาร กับนม	วิธีเดียวกับกาแฟนม คราบสีส้มต้องใช้สารฟอกช่วย

คราบที่มีนมจะเหลือวงเหลืองจางๆ แม้สีน้ำตาลจะออกไปแล้ว เพราะไขมันยังค้างในเส้นใย ยิ่งทิ้งไว้นาน ไขมันจะเหม็นหืนและเปลี่ยนสีเข้มขึ้น

ห้านาทีแรก ทำได้แม้อยู่นอกบ้าน

UGA ให้ซับหรือล้างคราบในน้ำเย็นโดยเร็วที่สุด สิ่งที่ทำได้ในออฟฟิศหรือร้านกาแฟคือ

1. ใช้กระดาษทิชชู่ซับกาแฟส่วนเกินออก กดลงตรงๆ ห้ามถูไปมา (30 วินาที)
2. ไปที่อ่างล้างมือ กลับด้านเสื้อตรงที่เปื้อน แล้วเปิดน้ำเย็นไหลผ่านจากด้านหลังคราบ (1 ถึง 2 นาที)
3. ถ้ามีสบู่เหลวล้างมือ แต้มนิดเดียวตรงคราบ ขยี้เบาๆ แล้วล้างน้ำออกให้หมด (1 นาที)
4. ซับน้ำออกด้วยกระดาษทิชชู่แห้ง กดแรงๆ หลายครั้ง (1 นาที)
5. ถ้าไม่มีน้ำเลย ใช้น้ำเปล่าจากขวดเทลงบนกระดาษแล้วซับคราบซ้ำๆ

ขั้นตอนเหล่านี้ไม่ทำให้คราบหายหมด แต่ดึงกาแฟส่วนใหญ่ออกก่อนจะแห้งติดเส้นใย พอกลับถึงบ้านคราบจะออกง่ายกว่าเดิมมาก

สูตรแช่ 15 นาทีของ UGA

เมื่อถึงบ้าน ให้ใช้สูตรแช่ที่ UGA แนะนำ ตวงเป็นหน่วยไทยได้ดังนี้

ส่วนผสม	ปริมาณ
น้ำอุ่น	ราว 1 ลิตร
น้ำยาล้างจาน	ครึ่งช้อนชา
น้ำส้มสายชูกลั่นสีขาว	1 ช้อนโต๊ะ
เวลาแช่	15 นาที

1. ทดสอบส่วนผสมที่ตะเข็บด้านในก่อน ตามที่ NMSU แนะนำให้ทดสอบบนตะเข็บหรือชายผ้าทุกครั้ง (3 นาที)
2. ผสมน้ำอุ่นกับน้ำยาล้างจานและน้ำส้มสายชูในกะละมัง (1 นาที)
3. แช่ผ้าตรงส่วนที่เปื้อนให้จมทั้งหมด 15 นาที (15 นาที)
4. ล้างออกด้วยน้ำอุ่น แล้วดูคราบ (1 นาที)
5. ถ้ายังเหลือ ทาน้ำยาซักผ้าที่มีเอนไซม์ น้ำยาซักผ้าชนิดน้ำสูตรเข้มข้น หรือผงซักฟอกผสมน้ำนิดหน่อยจนเป็นครีมลงบนคราบ ทิ้งไว้ 10 นาที (10 นาที)
6. ซักตามปกติ

น้ำอุ่นในสูตรนี้ใช้ได้เพราะคราบกาแฟดำไม่ใช่คราบโปรตีนหลักเหมือนเลือด แต่ถ้าเป็นกาแฟใส่นมเยอะ ให้ล้างน้ำเย็นก่อนแช่ เพื่อไม่ให้โปรตีนนมจับตัว ส่วนน้ำส้มสายชู มีประโยชน์อื่นในบ้านอีกหลายอย่าง ดูได้ในประโยชน์ของน้ำส้มสายชูในการทำความสะอาด

ซักด้วยสารฟอกถ้าคราบยังเหลือ

UGA ให้ขั้นสุดท้ายเป็นการซักด้วยน้ำยาฟอกขาวคลอรีนถ้าผ้าทนได้ หรือสารฟอกชนิดออกซิเจนถ้าผ้าไม่ทนคลอรีน

ชนิดผ้า	สารฟอกที่ใช้ได้	วิธีใช้
ผ้าฝ้ายขาว ผ้าลินินขาว	น้ำยาฟอกขาวคลอรีน	เจือจางตามฉลาก ใส่ในช่องสารฟอกของเครื่อง
ผ้าสี ผ้าใยสังเคราะห์	ผงฟอกขาวชนิดออกซิเจน	ละลายในน้ำอุ่น แช่ 1 ถึง 6 ชั่วโมง
ผ้าไหม ผ้าขนสัตว์	ไม่ใช้สารฟอก	ส่งร้านซักแห้ง
เสื้อมีลายสกรีนหรือพิมพ์ทอง	ผงฟอกออกซิเจนเจือจาง ทดสอบก่อน	แช่ระยะสั้น

ห้ามผสมน้ำยาฟอกขาวคลอรีนกับน้ำส้มสายชู ถ้าเพิ่งแช่สูตรน้ำส้มสายชูมา ให้ล้างผ้าด้วยน้ำเปล่าให้หมดก่อนใส่น้ำยาฟอกขาว ส่วนกรดกับคลอรีนเจอกันจะปล่อยก๊าซคลอรีนออกมา รายละเอียดเรื่องการใช้น้ำยาฟอกขาวอย่างปลอดภัยอยู่ในวิธีใช้น้ำยาฟอกขาว

สำหรับเสื้อเชิ้ตสีขาวที่เปื้อนกาแฟซ้ำๆ จนเหลืองทั้งตัว การฟอกเฉพาะจุดไม่พอ ต้องฟื้นทั้งตัว ดูวิธีได้ในซักผ้าขาวให้ขาว

คราบเก่าที่ซักไปแล้วยังไม่ออก

เสื้อที่ซักเครื่องไปแล้ว หรือที่เลวร้ายกว่าคือรีดหรืออบไปแล้ว คราบจะติดแน่นขึ้นมาก แต่ยังพอมีทางถ้าใจเย็น

1. แช่ผ้าในน้ำเย็น 30 นาที ให้เส้นใยพองตัว NMSU แนะนำให้คราบที่ไม่รู้ที่มาเริ่มด้วยการแช่น้ำเย็นราว 30 นาที (30 นาที)
2. ทาน้ำยาซักผ้าเอนไซม์ลงคราบโดยตรง ขยี้เบาๆ ด้วยแปรงสีฟันขนนุ่ม (2 นาที)
3. แช่ต่อในน้ำยาซักผ้าเอนไซม์หรือผงฟอกออกซิเจนข้ามคืน (8 ชั่วโมง)
4. ซักตามปกติ ตากแห้ง แล้วตรวจคราบใต้แสงสว่าง
5. ถ้ายังเหลือ ทำซ้ำอีกหนึ่งถึงสองรอบ คราบเก่ามักจางลงทีละรอบ

ถ้าทำครบสามรอบแล้วคราบไม่ขยับเลย คราบนั้นน่าจะติดถาวร เสื้อสีขาวยังมีทางคือฟอกขาวทั้งตัวถ้าผ้าทนคลอรีน เสื้อสีเข้มบางครั้งปล่อยไว้แล้วคราบมองไม่เห็นตอนใส่จริง

คราบกาแฟบนผ้าไหม ผ้าขนสัตว์ และเสื้อสูท

ผ้าบอบบางรับสูตรแช่และสารฟอกไม่ได้ทั้งหมด วิธีที่ปลอดภัยคือทำเฉพาะขั้นแรกแล้วส่งต่อให้ร้าน

• ผ้าไหม ซับด้วยผ้าชุบน้ำเย็นเปล่าเบาๆ ไม่ใส่น้ำส้มสายชูหรือน้ำยาล้างจานถ้ายังไม่ได้ทดสอบ ห้ามขยี้ ไหมเปียกเกิดรอยด่างเป็นวงได้ง่าย ดูการดูแลไหมทั้งผืนในวิธีซักผ้าไหม
• เสื้อไหมพรมขนสัตว์ ซับน้ำเย็นแล้วแต้มน้ำยาซักขนสัตว์ ห้ามใช้น้ำยาซักผ้าที่มีเอนไซม์ เพราะเอนไซม์ย่อยโปรตีนในเส้นใยขนสัตว์
• เสื้อสูทและกางเกงสแล็กที่ป้ายบอกซักแห้ง ซับส่วนเกินออกแล้วส่งร้านซักแห้งภายในสองสามวัน บอกพนักงานว่าเป็นคราบกาแฟใส่นมหรือกาแฟดำ ร้านจะเลือกน้ำยาได้ตรงกว่า
• เนคไทผ้าไหม ห้ามแช่น้ำ ผ้ากาวด้านในจะย่นเสียทรง ส่งร้านอย่างเดียว

ความผิดพลาดที่เจอบ่อยกับผ้าแบบนี้คือการถูคราบด้วยทิชชู่เปียกที่มีน้ำหอมหรือแอลกอฮอล์ คราบกาแฟจางลงจริง แต่ทิ้งวงด่างของน้ำยาที่ใหญ่กว่าคราบเดิม

คราบกาแฟบนพรม โซฟา และเบาะรถ

ผ้าที่ยกไปแช่ไม่ได้ต้องใช้วิธีซับ UGA แนะนำว่าคราบบนพรมให้ซับแล้ววางหนังสือทับเพื่อให้กระดาษหรือผ้าดูดซับต่อ

1. ซับกาแฟส่วนเกินออกด้วยผ้าขาวหรือกระดาษ กดแรง ไม่ถู (2 นาที)
2. ผสมน้ำยาล้างจานครึ่งช้อนชาและน้ำส้มสายชู 1 ช้อนโต๊ะในน้ำราว 1 ลิตร เหมือนสูตรแช่ (1 นาที)
3. ชุบผ้าขาวกับส่วนผสม บิดหมาด แล้วกดลงบนคราบ (3 นาที)
4. ซับด้วยผ้าแห้งสลับกัน จนคราบไม่ติดผ้าแห้งอีก (5 นาที)
5. ชุบน้ำเปล่าแล้วซับอีกรอบเพื่อไล่สบู่ออก
6. วางผ้าขนหนูพับหลายทบบนจุดนั้น แล้ววางหนังสือหนาทับไว้ราว 1 ชั่วโมง ให้ความชื้นที่เหลือซึมขึ้นมาที่ผ้า (1 ชั่วโมง)

เบาะรถผ้าทำแบบเดียวกัน แต่ใช้น้ำน้อยกว่าเดิม เพราะฟองน้ำในเบาะแห้งช้าในรถที่ปิดทิ้งไว้ และเกิดกลิ่นอับ ถ้าหกในรถช่วงหน้าฝน เปิดกระจกหรือเปิดแอร์โหมดดึงอากาศภายนอกให้ทั่วจนแห้ง

สิ่งที่ทำให้คราบกาแฟแย่ลง

• ใช้น้ำร้อนจัดล้างกาแฟใส่นม โปรตีนนมจะจับเส้นใย
• ถูแรงไปมาด้วยกระดาษทิชชู่ คราบจะแผ่กว้าง และเศษกระดาษติดผ้า
• ใช้สบู่ก้อนที่มีสีหรือน้ำหอมเข้มข้นบนผ้าขาว อาจทิ้งคราบสีของสบู่ไว้
• ทิ้งเสื้อเปื้อนในตะกร้าผ้ารวมกับผ้าชื้นหลายวัน คราบจะลามไปติดผ้าตัวอื่นและมีกลิ่น
• เอาเข้าเครื่องอบหรือรีดก่อนเช็กคราบ

เตรียมชุดขจัดคราบไว้ที่ออฟฟิศ

คนที่ดื่มกาแฟทุกวันที่โต๊ะทำงาน เก็บของไม่กี่อย่างไว้ในลิ้นชักจะช่วยได้มาก

ของ	ใช้ทำอะไร
ปากกาขจัดคราบแบบพกพา	แต้มคราบสดทันที
ผ้าเช็ดหน้าสีขาว	ซับกาแฟส่วนเกิน
สบู่เหลวขวดเล็กไม่มีสี	ขยี้คราบตรงอ่างล้างมือ
เสื้อสำรองหนึ่งตัว	เปลี่ยนก่อนประชุม

ปากกาขจัดคราบช่วยคราบสดได้ดี โดยเฉพาะเสื้อสีขาวและสีอ่อน ซึ่งคราบน้ำตาลเห็นชัดตั้งแต่หยดแรก แต่ไม่ได้แทนการซักที่บ้าน หลังใช้แล้วยังต้องทำขั้นตอนแช่และซักตามปกติ สำหรับคราบอื่นที่มักเจอบนเสื้อทำงาน เช่น วงเหลืองใต้รักแร้ ดูได้ในขจัดคราบเหงื่อ