แมวสีสวาด แมวมงคลขนสีดอกเลา ตำนาน ลักษณะ และนิสัย

ตอนเช้าที่แดดส่องเข้าหน้าต่างพอดี ขนของสีสวาดจะดูเหมือนมีฝุ่นเงินเคลือบอยู่ทั้งตัว เพื่อนเราที่เลี้ยงสีสวาดมาสองตัวบอกว่านี่คือเหตุผลที่คนโบราณเรียกขนแบบนี้ว่าสีดอกเลา สีเทาที่มีแสงวาวที่ปลาย เหมือนดอกอ้อที่โดนแดด

สีสวาดเป็นแมวไทยที่คนรู้จักมานาน แต่เห็นตัวจริงได้น้อยกว่าวิเชียรมาศมาก ส่วนหนึ่งเพราะเป็นแมวสีเดียว ไม่มีสีอื่นให้เพาะแยก และอีกส่วนเพราะคนที่เลี้ยงมักรักษาสายเลือดไว้อย่างหวงแหน

แมวนำโชคในตำราแมวไทย

ไทยพีบีเอสเล่าว่าตำราแมวของไทยถูกบันทึกในสมุดข่อยหลายฉบับ เขียนเป็นโคลง กาพย์ และกลอน แบ่งแมวเป็นกลุ่มที่ให้คุณและกลุ่มที่ให้โทษ และสีสวาดเป็นหนึ่งในแมวไทยโบราณที่ยังมีการอนุรักษ์ ร่วมกับวิเชียรมาศ โกญจา และศุภลักษณ์

CFA เล่าประวัติของสีสวาดในฝั่งต่างประเทศไว้ว่า พันธุ์นี้มีประวัติย้อนไปถึงช่วงศตวรรษที่ 14 และปรากฏในสมุดข่อยบทกวีแมวจากกรุงศรีอยุธยา ช่วงปี 1350 ถึง 1767 ซึ่งบรรยายแมวนำโชค 17 ชนิด สีสวาดเป็นหนึ่งในนั้น CFA ยังเล่าว่าคนไทยมอบแมวสีสวาดให้คู่บ่าวสาวเป็นของขวัญนำโชค

ความเชื่อที่เล่าต่อกัน	ที่มาที่เราอ้างได้
สีสวาดเป็นแมวมงคล	ตำราแมวในสมุดข่อย (ไทยพีบีเอส, CFA)
มอบให้คู่แต่งงานเป็นของขวัญ	CFA
เป็นแมวไทยโบราณที่ยังอนุรักษ์อยู่	ไทยพีบีเอส

ความเชื่อเรื่องโชคลาภเป็นมรดกทางวัฒนธรรมที่น่าเล่าต่อ ส่วนการเลี้ยงจริง เราดูแลสีสวาดเหมือนแมวทั่วไปที่ต้องการอาหารดี บ้านปลอดภัย และสัตวแพทย์ประจำตัว

สีเดียวที่ไม่มีพันธุ์ไหนเหมือน

CFA ระบุว่าสีสวาดมีสีขนเดียวเท่านั้น คือสีน้ำเงินปลายเงิน (silver-tipped blue) ขนแต่ละเส้นสีเทาฟ้าตั้งแต่โคน แล้วปลายขนเป็นสีเงิน เมื่อมองรวมทั้งตัวจะเห็นประกายเงินรอบขอบตัวเหมือนรัศมี

ลูกแมวบางตัวมีลายเสือจางๆ ซ่อนอยู่ในขน CFA เรียกว่าลายผี (ghost tabby) ลายนี้จะจางหายไปเมื่อโต จึงไม่ต้องตกใจ

ส่วนของร่างกาย	ลักษณะตาม CFA
สีขน	สีเทาฟ้าปลายเงิน สีเดียว
สีตา	เขียวสว่างเป็นที่ต้องการ มีแววอำพันได้
ตาลูกแมว	เหลืองหรืออำพัน
อายุที่สีตาเต็มที่	2 ถึง 4 ปี
รูปร่าง	ขนาดกลาง กล้ามเนื้อแน่น ตัวหนักกว่าที่เห็น
น้ำหนักตัวผู้	มักหนัก 10 ปอนด์ (ราว 4.5 กก.) ขึ้นไป
อายุที่โตเต็มที่	2 ถึง 4 ปี

ตาที่ค่อยๆ เปลี่ยนเป็นสีเขียว

จุดที่ทำให้เจ้าของมือใหม่กังวลบ่อยคือตา ลูกสีสวาดตาสีเหลืองหรืออำพัน หลายคนคิดว่าได้แมวไม่ตรงพันธุ์ แต่ CFA อธิบายว่าสีตาจะเปลี่ยนช้าๆ และกว่าจะเป็นสีเขียวสว่างเต็มที่ใช้เวลาได้ถึง 2 ถึง 4 ปี ระหว่างนั้นจะเห็นช่วงที่ตามีวงสีเขียวรอบรูม่านตาแล้วขอบนอกยังเป็นสีอำพัน

สิ่งที่ควรสังเกตไม่ใช่สีของม่านตา ควรดูความใสของตา ตาปกติต้องใสไม่ขุ่น สองข้างเท่ากัน ไม่มีน้ำตาไหลตลอด ไม่หรี่ตา ถ้าตาข้างหนึ่งขุ่นหรือรูม่านตาสองข้างขนาดต่างกัน ให้พาไปตรวจ

ตัวเล็กแต่หนักมือ

CFA บรรยายสีสวาดว่าตัวขนาดกลาง กล้ามเนื้อแน่นจนคนเลี้ยงเรียกว่า "ตัวแข็ง" และเมื่ออุ้มจะหนักกว่าที่ตาเห็น ตัวผู้มักหนัก 10 ปอนด์ขึ้นไป และใช้เวลา 2 ถึง 4 ปีกว่าจะโตเต็มที่

ข้อนี้มีผลกับการคุมน้ำหนัก เพราะเจ้าของมักประเมินจากตาว่าน้องยังผอม แล้วให้อาหารเพิ่ม ให้ใช้มือคลำแทน ซี่โครงควรคลำเจอได้ง่ายใต้กล้ามเนื้อบางๆ และมองจากด้านบนยังเห็นเอว การชั่งน้ำหนักทุกเดือนช่วยได้มากกว่าการกะด้วยตา

เดินทางสู่อเมริกา

CFA บันทึกว่าคุณ Jean Johnson นำสีสวาดสองตัวแรกเข้าสหรัฐฯ ในปี 1959 และสิบปีต่อมาคุณ Daphne Negus นำเข้าอีกเก้าตัว ประชากรสีสวาดในต่างประเทศจึงเริ่มจากแมวจำนวนไม่มาก ที่มาจากไทยโดยตรง

ประชากรตั้งต้นที่เล็กทำให้ผู้เพาะต้องระวังเรื่องโรคทางพันธุกรรม ซึ่งจะพูดถึงในหัวข้อสุขภาพ และเป็นเหตุผลที่สมาคมต่างประเทศเน้นให้ผู้เพาะเก็บประวัติสายเลือดละเอียด

นิสัยขี้เล่น ฉลาด และผูกพันแน่น

CFA อธิบายนิสัยสีสวาดว่ากระฉับกระเฉงแต่ไม่ไฮเปอร์ ฉลาด ชอบของเล่นที่ต้องใช้ความคิด ส่งเสียงคุยได้ และผูกพันกับคนในบ้านแน่นแฟ้น

ในบ้านเพื่อนเรา นิสัยเหล่านี้ออกมาเป็นภาพแบบนี้

• รอหน้าประตูเมื่อได้ยินเสียงกุญแจ แล้วเดินนำเข้าบ้าน
• เรียนรู้วิธีเปิดตู้ที่ไม่ได้ล็อก
• เล่นไม้ตกแมวได้นาน และกลับมาขอเล่นอีกในเวลาเดิมของทุกวัน
• ไม่ชอบเสียงดังและความวุ่นวาย จะหลบไปนั่งมองจากที่สูง
• ส่งเสียงร้องสั้นๆ ตอบเมื่อเรียกชื่อ

เกมที่สีสวาดชอบมากคือของเล่นซ่อนขนม และไม้ตกแมวที่เลียนแบบนกหรือแมลง วิธีเล่นให้แมวได้ล่าจริงอยู่ใน ไม้ตกแมว ส่วนภาษากายที่บอกว่าน้องพอแล้ว เช่น หางฟาดหรือหูลู่ อ่านเพิ่มใน ภาษากายแมว

บ้านที่เหมาะกับสีสวาด

สีสวาดที่เราเห็นมีความสุขที่สุดมักอยู่ในบ้านที่จังหวะชีวิตคงที่ ตื่น กิน เล่น และนอนในเวลาใกล้เดิมทุกวัน แมวที่ฉลาดและผูกพันแน่นจะจำตารางของเจ้าของได้แม่น และเครียดเมื่อทุกอย่างเปลี่ยนพร้อมกัน

สิ่งที่ช่วยให้น้องปรับตัวได้ดี

1. มุมสูงอย่างน้อยหนึ่งจุดในห้องที่คนอยู่บ่อย เช่น ชั้นวางหรือคอนโดแมวข้างหน้าต่าง ให้น้องมองทุกอย่างจากที่ปลอดภัย
2. ที่หลบเงียบหนึ่งจุด เช่น กล่องหรือเบาะในตู้ที่เปิดประตูทิ้งไว้ ใช้ตอนมีแขกหรือมีเสียงดัง
3. ของเล่นหมุนเวียน เก็บบางชิ้นขึ้นแล้วสลับออกมาทุกสัปดาห์ ของเล่นเดิมที่หายไปไม่กี่วันจะกลับมาน่าสนใจอีก
4. เวลาเล่นประจำ วันละสองรอบ รอบละสิบถึงสิบห้านาที ดีกว่าเล่นยาวรอบเดียว

อยู่ร่วมกับแมวหรือหมาตัวอื่น

สีสวาดผูกพันกับคนในบ้านแน่น และหลายตัวหวงพื้นที่ของตัวเองพอสมควร การพาสัตว์ตัวใหม่เข้าบ้านจึงต้องช้า เราใช้ขั้นตอนที่ใช้กับแมวทุกพันธุ์ แต่ให้เวลามากขึ้น

• แยกห้องตัวใหม่ไว้ก่อน ให้ทั้งสองฝั่งได้กลิ่นกันผ่านผ้าหรือที่นอนที่สลับกัน
• ให้กินอาหารคนละฝั่งของประตูที่ปิด แล้วค่อยแง้มประตูทีละน้อย
• เมื่อเจอกันจริง ให้มีที่สูงและที่หลบหลายจุด ไม่บังคับให้อยู่ใกล้กัน
• แยกกระบะทราย ชามอาหาร และชามน้ำ ไม่ให้ต้องแย่งกัน

ถ้าสีสวาดเริ่มฉี่นอกกระบะ ซ่อนตัวตลอดวัน หรือไม่กินอาหารหลังมีสัตว์ตัวใหม่ แปลว่าความเครียดสูงเกิน ให้ถอยกลับไปขั้นก่อนหน้า และปรึกษาสัตวแพทย์ถ้าอาการไม่ดีขึ้นในไม่กี่วัน

ดูแลขนสั้นชั้นเดียว

CFA แนะนำให้แปรงขนสีสวาดสัปดาห์ละครั้ง ขนสั้นชั้นเดียวไม่พันกัน การแปรงจึงเน้นเก็บขนตายและทำให้ขนเงา ใช้แปรงยางหรือถุงมือยาง แล้วเช็ดด้วยผ้าไมโครไฟเบอร์ให้ขนมีประกาย

ส่วนงานอื่นที่ทำเหมือนแมวทุกตัว

1. ตัดเล็บทุกสองสัปดาห์ และวางที่ลับเล็บไว้ใกล้ที่นอน แนวทางเลือกอยู่ใน ที่ลับเล็บแมว
2. แปรงฟันหรือให้สัตวแพทย์ดูฟันในการตรวจประจำปี
3. เช็ดคราบที่มุมตาด้วยสำลีชุบน้ำสะอาดเมื่อจำเป็น

สุขภาพและโรคทางพันธุกรรม

CFA ระบุว่าสีสวาดโดยทั่วไปเป็นแมวที่ค่อนข้างแข็งแรง และแนะนำให้ผู้ซื้อขอดูประวัติการฉีดวัคซีนของลูกแมว

โรคทางพันธุกรรมที่มีบันทึกในทางวิทยาศาสตร์คือ GM2 gangliosidosis หรือโรคแซนด์ฮอฟฟ์ งานวิจัยใน Journal of Clinical Investigation ปี 1985 บรรยายโรคนี้ในแมวสีสวาดที่นำเข้ามาจากไทย และพบว่าถ่ายทอดแบบยีนด้อย หมายความว่าแมวที่มียีนเพียงชุดเดียวจะไม่ป่วย แต่ส่งต่อให้ลูกได้ ลูกที่ได้รับยีนจากทั้งพ่อและแม่จะป่วย โรคนี้กระทบระบบประสาทและรุนแรงมาก

ในทางปฏิบัติ ผู้ซื้อทำได้สามอย่าง

• ถามผู้เพาะว่าสายเลือดเคยมีแมวป่วยทางระบบประสาทในลูกแมวหรือไม่
• ถามว่าพ่อแม่เคยตรวจหายีนพาหะหรือไม่ และขอดูผล
• ถ้าลูกแมวเดินเซ ตัวสั่น หรือพัฒนาการช้ากว่าพี่น้อง ให้พาไปตรวจทันที

ก่อนรับลูกสีสวาด

1. ขอดูเอกสารสายเลือดและสมุดวัคซีน ตามที่ CFA แนะนำ ลำดับการฉีดที่ควรได้ดูได้ใน ตารางวัคซีนแมว
2. ดูพ่อแม่ถ้าทำได้ สังเกตสีขนและนิสัย
3. ถามเรื่องโรคทางระบบประสาทในสายเลือด
4. ถ้าอยากได้แมวไทยที่ช่างคุยกว่าและสีต่างกัน ลองเทียบกับ แมววิเชียรมาศ

ตารางดูแล และพาไปหาหมอทันทีถ้า

ความถี่	งาน
ทุกวัน	เล่นไม้ตกแมวหรือเกมซ่อนขนม 15 นาที ตักกระบะ ล้างชามน้ำ
สัปดาห์ละครั้ง	แปรงขนด้วยแปรงยาง ดูตาและหู
ทุก 2 สัปดาห์	ตัดเล็บ
ทุกเดือน	ชั่งน้ำหนัก คลำซี่โครง
ปีละครั้ง	ตรวจสุขภาพและวัคซีนตามที่สัตวแพทย์กำหนด

พาไปหาหมอทันทีถ้า

• เดินเซ ตัวสั่น หรือชัก โดยเฉพาะในลูกแมว
• ตาขุ่น รูม่านตาสองข้างไม่เท่ากัน หรือหรี่ตาข้างเดียว
• ไม่กินเกินหนึ่งวัน หรืออาเจียนซ้ำ
• เข้ากระบะบ่อยแต่ไม่มีปัสสาวะ
• หายใจอ้าปากขณะพัก

สีสวาดที่ได้อยู่ในบ้านที่สงบ มีคนเล่นด้วยทุกวัน จะเป็นแมวที่ผูกพันกับเจ้าของลึกมาก และประกายเงินบนขนในแดดเช้าก็เป็นภาพที่ดูกี่ครั้งก็ไม่เบื่อ