ให้เงินค่าขนมลูกเท่าไหร่ดี คิดจากค่าใช้จ่ายจริงตามวัย

ไม่มีตัวเลขค่าขนมที่ถูกต้องสำหรับทุกบ้าน เพราะค่าครองชีพ โรงเรียน และสิ่งที่ลูกต้องจ่ายเองต่างกันมาก เด็กที่โรงเรียนมีอาหารกลางวันรวมในค่าเทอมกับเด็กที่ต้องซื้อข้าวเองทุกวัน ใช้เงินต่อวันไม่เท่ากัน คำถามที่ช่วยได้มากกว่า "ควรให้เท่าไร" คือ "ลูกต้องจ่ายอะไรเองบ้าง"

เมื่อรู้คำตอบข้อนี้ ตัวเลขค่าขนมจะตามมาเอง และพ่อแม่ก็อธิบายให้ลูกฟังได้ว่าทำไมได้เท่านี้

ค่าขนมมีไว้ทำอะไร

ก่อนคิดตัวเลข ควรตกลงในบ้านก่อนว่าค่าขนมมีจุดประสงค์อะไร ส่วนใหญ่มีสามอย่างผสมกัน

1. จ่ายค่าใช้จ่ายที่ลูกต้องจ่ายเองจริง เช่น ขนม น้ำ ค่ารถ
2. ฝึกการตัดสินใจใช้เงิน ซึ่ง CFPB ระบุว่าเด็กวัย 6 ถึง 12 ปีเรียนรู้ได้ ทั้งการวางแผนการใช้ การเปรียบเทียบราคาและคุณสมบัติ และการเลือกระหว่างตัวเลือก
3. ฝึกการออม โดยให้มีเงินเหลือพอจะเก็บได้

ถ้าค่าขนมพอแค่ข้อแรกพอดี ลูกจะไม่มีโอกาสฝึกข้อสองและสาม แต่ถ้าให้มากเกินไปจนใช้ไม่หมดทุกวัน ลูกก็ไม่ได้ฝึกการเลือกเช่นกัน จุดที่ดีอยู่ตรงกลาง คือพอสำหรับของที่ต้องจ่าย และมีเหลือให้ต้องคิดว่าจะใช้หรือเก็บ

ลูกวัยไหนควรเริ่มได้ค่าขนม

ธนาคารแห่งประเทศไทยแนะนำแนวทางตามวัยไว้ในบทความเรื่องการเรียนรู้ทางการเงินในครอบครัว สรุปได้ดังนี้

ช่วงอายุ	ลักษณะค่าขนม	ลูกรับผิดชอบอะไรเอง
ก่อนวัยเรียน	ยังไม่ต้องให้เป็นประจำ ให้จับและนับเงินกับพ่อแม่	หยอดกระปุก
ประถมต้น	เริ่มให้เป็นรายสัปดาห์	ขนมที่โรงเรียน ของเล็กๆ ที่อยากได้
10 ปีขึ้นไป	รายสัปดาห์ จำนวนเพิ่มตามความรับผิดชอบ	ของใช้ส่วนตัว เช่น สบู่ แชมพู เครื่องเขียน
18 ปีขึ้นไป	เปลี่ยนเป็นการรับผิดชอบค่าใช้จ่ายของตัวเองทั้งหมด	ค่าใช้จ่ายส่วนตัวทั้งหมด

แนวทางนี้บอกว่าค่าขนมไม่ใช่เงินที่ให้เพิ่มขึ้นตามอายุอย่างเดียว ความรับผิดชอบที่ลูกถือก็เพิ่มขึ้นตามไปด้วย เมื่อลูกโตพอจะซื้อของใช้ส่วนตัวเอง เงินที่พ่อแม่เคยจ่ายส่วนนั้นก็ย้ายมาอยู่ในค่าขนม

คำนวณค่าขนมจากค่าใช้จ่ายจริง

วิธีที่ใช้ได้กับทุกบ้านมีสามขั้น

ขั้นที่หนึ่ง ลิสต์สิ่งที่ลูกต้องจ่ายเองในหนึ่งสัปดาห์ จดตามจริงสักหนึ่งถึงสองสัปดาห์ ถ้ายังไม่แน่ใจ

ขั้นที่สอง บวกส่วนสำหรับการเลือกใช้และการออม ให้มีเงินเหลือที่ลูกต้องตัดสินใจเอง

ขั้นที่สาม ทบทวนทุกภาคเรียน หรือเมื่อความรับผิดชอบของลูกเปลี่ยน

ตัวอย่างสมมติ

สมมติว่าลูกวัย 9 ขวบเรียนโรงเรียนที่มีอาหารกลางวันให้แล้ว ลูกต้องซื้อเองแค่ขนมช่วงพักกับน้ำดื่มหลังเลิกเรียน พ่อแม่ลองจดดูสองสัปดาห์แล้วเห็นว่าใช้ประมาณวันละ 20 บาท ห้าวันเรียนจึงเป็น 100 บาทต่อสัปดาห์

พ่อแม่ตัดสินใจเพิ่มอีก 30 บาท เป็นส่วนที่ลูกเลือกเองว่าจะใช้หรือเก็บ รวมเป็นค่าขนม 130 บาทต่อสัปดาห์ และตกลงกันว่าทุกสัปดาห์จะหยอดกระปุกอย่างน้อย 20 บาท

ตัวเลขในตัวอย่างนี้เป็นการสมมติ เพื่อแสดงวิธีคิดเท่านั้น ค่าใช้จ่ายของแต่ละบ้านและแต่ละโรงเรียนต่างกัน ให้ใช้ตัวเลขที่จดได้จากบ้านตัวเอง

รายการ	ต่อสัปดาห์ (สมมติ)
ขนมและน้ำ 5 วัน	100 บาท
ส่วนที่ลูกเลือกใช้หรือเก็บ	30 บาท
รวมค่าขนม	130 บาท
ออมขั้นต่ำตามกติกา	20 บาท

ให้รายวันหรือรายสัปดาห์

แบบ	เหมาะกับ	ข้อดี	ข้อควรระวัง
รายวัน	เด็กเล็กที่เพิ่งเริ่ม	ใช้หมดในวันเดียว เข้าใจง่าย	ไม่ได้ฝึกวางแผนข้ามวัน
รายสัปดาห์	เด็กประถมขึ้นไป	ฝึกแบ่งเงินให้พอทั้งสัปดาห์	วันแรกๆ อาจใช้เกินจนวันท้ายหมด
รายเดือน	วัยรุ่นที่จัดการเงินได้แล้ว	ฝึกวางแผนระยะยาวขึ้น	ต้องมีวินัยมากกว่า

ธนาคารแห่งประเทศไทยแนะนำให้ค่าขนมเป็นรายสัปดาห์ตั้งแต่วัยประถม เพราะลูกได้ฝึกแบ่งเงินให้พอใช้หลายวัน ถ้าลูกยังไม่เคยได้เงินเอง ลองเริ่มจากรายวันสักระยะ แล้วค่อยเปลี่ยนเป็นรายสัปดาห์เมื่อลูกพร้อม

เมื่อเงินหมดก่อนกำหนด

นี่คือช่วงที่การสอนเรื่องเงินเกิดขึ้นจริง ถ้าพ่อแม่เติมเงินให้ทันทีทุกครั้งที่ลูกใช้หมด ลูกจะเรียนรู้ว่าไม่ต้องวางแผนก็ได้ เพราะยังไงก็มีคนเติมให้

ธนาคารแห่งประเทศไทยแนะนำว่าถ้าเงินหมดก่อนกำหนด ลูกควรทำงานพิเศษเพิ่มเพื่อหาเงิน แทนการได้รับเงินเพิ่มเฉยๆ วิธีนี้ทำให้ลูกเห็นความเชื่อมโยงระหว่างการใช้เงินกับผลที่ตามมา

ข้อยกเว้นที่ควรมีคือเรื่องจำเป็นและความปลอดภัย เช่น ค่ารถกลับบ้าน หรือค่าอาหารที่ลูกต้องกินจริง ถ้าลูกใช้เงินส่วนนี้หมด พ่อแม่ยังดูแลเรื่องพื้นฐานให้ แต่คุยกันหลังจากนั้นว่าจะวางแผนอย่างไรไม่ให้เกิดอีก และอาจแยกเงินส่วนจำเป็นออกจากค่าขนมในช่วงแรก

เงินค่าขนม งานบ้าน และสิ่งที่ไม่ควรจ่าย

หลายบ้านผูกค่าขนมกับงานบ้าน ธนาคารแห่งประเทศไทยแนะนำว่าไม่ควรจ่ายเงินสำหรับกิจวัตรดูแลตัวเอง เช่น อาบน้ำ แปรงฟัน เพราะเป็นสิ่งที่ทุกคนต้องทำ ส่วนงานพิเศษที่ช่วยบ้านเป็นครั้งคราว จ่ายค่าตอบแทนได้

วิธีแบ่งที่ใช้ได้

• หน้าที่ประจำที่ไม่จ่ายเงิน: เก็บของเล่นของตัวเอง จัดกระเป๋า ทำการบ้าน
• งานพิเศษที่จ่ายได้: ล้างรถ ช่วยจัดห้องเก็บของ ช่วยงานในวันหยุดที่ใช้เวลานาน

การแยกให้ชัดตั้งแต่แรกช่วยลดการต่อรองแบบ "ถ้าให้ช่วย ได้เงินเท่าไร" ทุกครั้งที่พ่อแม่ขอความช่วยเหลือ แนวทางการฝึกให้ลูกทำหน้าที่ของตัวเองอ่านเพิ่มได้ที่ สอนลูกให้พึ่งพาตัวเอง

สอนลูกเปรียบเทียบก่อนซื้อ

CFPB ระบุว่าเด็กวัยเรียนฝึกเปรียบเทียบราคาและคุณสมบัติของสินค้าได้ ค่าขนมเป็นโอกาสฝึกเรื่องนี้ทุกวัน

ลองชวนลูกคิดก่อนซื้อด้วยคำถามสั้นๆ

• ของนี้อยากได้ หรือจำเป็นต้องใช้
• ร้านอื่นมีขายถูกกว่าไหม
• ถ้าซื้อวันนี้ เงินที่เหลือพอถึงวันศุกร์ไหม
• ถ้าเก็บเงินนี้ไว้ อีกกี่สัปดาห์จะซื้อของชิ้นใหญ่ที่อยากได้ได้

คำถามเหล่านี้ไม่ต้องถามทุกครั้ง ถามเป็นบางครั้งพอให้ลูกเริ่มถามตัวเองได้ เป้าหมายคือให้ลูกคิดก่อนจ่าย ไม่ได้ทำให้ลูกรู้สึกผิดทุกครั้งที่ใช้เงิน

เรื่องยืมเงินและข้อมูลส่วนตัว

เด็กวัยประถมปลายเริ่มยืมเงินเพื่อนหรือให้เพื่อนยืม CFPB แนะนำให้สอนเด็กวัยนี้ว่าการยืมเงินมีต้นทุน ถ้ายืมจากธนาคารหรือผู้ให้กู้ต้องจ่ายดอกเบี้ย พ่อแม่อธิบายได้ว่าแม้เพื่อนจะไม่คิดดอกเบี้ย แต่การยืมแล้วไม่คืนมีผลต่อความไว้ใจ

อีกเรื่องที่ CFPB แนะนำให้สอนคือการปกป้องข้อมูลส่วนตัว เมื่อลูกเริ่มใช้แอปหรือเกมที่มีการซื้อของ ต้องรู้ว่าไม่ให้รหัสผ่านหรือข้อมูลบัตรกับใคร และต้องถามพ่อแม่ก่อนกดซื้ออะไรในแอป

ค่าขนมของพี่น้องที่อายุต่างกัน

บ้านที่มีลูกหลายคนมักเจอคำถามว่า "ทำไมพี่ได้มากกว่า" คำตอบที่อธิบายง่ายที่สุดคือใช้หลักเดียวกับทุกคน คือค่าขนมคิดจากสิ่งที่แต่ละคนต้องจ่ายเอง พี่ที่ต้องซื้อเครื่องเขียนเองหรือนั่งรถไปโรงเรียนไกลกว่า ย่อมมีค่าใช้จ่ายมากกว่าน้องที่ยังไม่ต้องรับผิดชอบเรื่องเหล่านี้

เมื่อน้องโตถึงวัยเดียวกับพี่ในตอนที่พี่เริ่มรับผิดชอบเรื่องหนึ่ง ก็ให้น้องได้ความรับผิดชอบและเงินส่วนนั้นเหมือนกัน หลักนี้ทำให้ลูกเห็นว่าค่าขนมที่เพิ่มขึ้นมาพร้อมหน้าที่ที่เพิ่มขึ้น ลูกจะไม่มองว่าเป็นรางวัลสำหรับการเป็นพี่

สิ่งที่ควรระวังคือการเปรียบเทียบว่าใครเก็บเงินได้มากกว่า เด็กแต่ละคนมีนิสัยเรื่องเงินต่างกัน การชมความพยายามของแต่ละคนตามเป้าหมายของตัวเองช่วยได้มากกว่าการแข่งกัน

ค่าขนมช่วงปิดเทอม

ช่วงปิดเทอม ค่าใช้จ่ายของลูกเปลี่ยนไป ไม่มีขนมที่โรงเรียน ไม่มีค่ารถ แต่มักมีค่ากิจกรรมหรือของที่อยากซื้อเพิ่ม หลายบ้านเลือกได้สามทาง

1. หยุดค่าขนมรายสัปดาห์ แล้วจ่ายตามกิจกรรมที่มีจริง
2. ให้ค่าขนมเท่าเดิม แต่ลูกต้องรับผิดชอบค่าใช้จ่ายช่วงปิดเทอมเองมากขึ้น
3. ลดค่าขนมลง แล้วเปิดโอกาสให้ทำงานพิเศษในบ้านเพิ่ม

ไม่ว่าเลือกแบบไหน ให้บอกลูกก่อนปิดเทอม ลูกจะได้วางแผนได้ ช่วงปิดเทอมยังเป็นเวลาที่ดีสำหรับตั้งเป้าหมายออมระยะยาว เพราะลูกมีเวลาทำงานพิเศษและเห็นเงินในกระปุกเพิ่มขึ้นทีละน้อย

ทบทวนกติกาเมื่อลูกโตขึ้น

ค่าขนมไม่ควรเป็นตัวเลขที่ตั้งครั้งเดียวแล้วไม่เปลี่ยน ทุกภาคเรียนหรือทุกปี ลองนั่งคุยกับลูกว่า

1. ค่าขนมตอนนี้พอใช้ไหม ส่วนไหนเหลือ ส่วนไหนขาด
2. มีค่าใช้จ่ายใหม่ที่ลูกต้องรับผิดชอบไหม เช่น ค่ารถเมื่อเปลี่ยนโรงเรียน
3. ลูกพร้อมรับผิดชอบซื้อของใช้ส่วนตัวเพิ่มหรือยัง
4. เป้าหมายการออมครั้งถัดไปคืออะไร

การให้ลูกมีส่วนในการตัดสินใจทำให้รู้สึกว่าค่าขนมเป็นข้อตกลงร่วมกัน ไม่ใช่สิ่งที่พ่อแม่กำหนดฝ่ายเดียว วิธีสร้างนิสัยออมเงินแบบเป็นขั้นตอนอ่านต่อได้ที่ สอนลูกออมเงิน และภาพรวมค่าใช้จ่ายของลูกในแต่ละเดือนดูได้ที่ ค่าใช้จ่ายเลี้ยงลูกต่อเดือน

ค่าขนมที่ดีที่สุดคือค่าขนมที่ลูกเข้าใจว่ามาจากไหน ใช้กับอะไร และทำอย่างไรเมื่อไม่พอ ตัวเลขจะเป็นเท่าไรก็ได้ ถ้าลูกได้ฝึกเลือกและรับผลจากการเลือกของตัวเอง