ใจความสำคัญ
- ตัวเลขหลักจากกรมกิจการผู้สูงอายุ ประตูกว้าง 90 เซนติเมตรขึ้นไป ราวจับสูง 80 ถึง 90 เซนติเมตร ห่างผนัง 4 ถึง 5 เซนติเมตร ทางลาดอัตราส่วน 1 ต่อ 12
- เริ่มจากจุดที่ลื่นล้มง่าย คือห้องน้ำ บันได ธรณีประตู พรม และสายไฟบนพื้น แล้วค่อยปรับเรื่องแสง สวิตช์ และปุ่มฉุกเฉิน
- งานไฟฟ้าและงานรื้อผนังหรือโครงสร้างควรให้ช่างหรือผู้รับเหมาที่มีความรู้ทำ ไม่ควรทำเองระหว่างไฟยังเปิดอยู่
ปรับบ้านให้ผู้สูงอายุอย่าเริ่มจากการซื้อของ เริ่มจากเดินดูบ้านทีละห้องว่าจุดไหนทำให้สะดุด ลื่น หรือเอื้อมไม่ถึง แล้วเรียงงานตามความเสี่ยง ตัวเลขในหน้านี้ส่วนใหญ่มาจากบทความของกรมกิจการผู้สูงอายุสองหน้า เผยแพร่ 4 มีนาคม 2564 เขียนโดยผู้เขียนคนเดียวกัน หน้าแรกระบุว่าอ้างอิงต่อมาจากเว็บ home.co.th ส่วนตัวเลขชุดสำคัญ เช่น ราวจับและทางลาด อยู่ในหน้าที่สองเท่านั้น เราจึงถือเป็นแนวทางตั้งต้นและให้ตรวจกับช่างหรือสถาปนิกก่อนลงมือจริง
เริ่มจากจุดเสี่ยงก่อน
เรียงลำดับแบบนี้จะเห็นผลเร็วและไม่เปลืองงบ
- พื้นและธรณีประตู ซึ่งทำให้สะดุดและลื่น
- ห้องน้ำ
- บันไดและทางลาด
- แสงสว่างและสวิตช์
- ห้องนอนและห้องนั่งเล่น
พื้นและธรณีประตู
หน้าของกรมกิจการผู้สูงอายุแนะนำหลายข้อตรงกัน
- ไม่ควรมีธรณีประตู เพราะทำให้สะดุดล้ม
- ประตูควรเป็นบานเลื่อนหรือบานเปิดออก และกว้างอย่างน้อย 90 เซนติเมตรเพื่อให้รถเข็นผ่านได้
- ไม่ควรปูพรมในห้องนั่งเล่นและบริเวณบันได เพราะเสี่ยงสะดุดล้ม
- เลี่ยงพื้นมันและลวดลายที่ซับซ้อน และเลี่ยงพื้นต่างระดับ
- เดินสายไฟและเก็บสายให้เรียบร้อย ไม่วางตามทางเดิน
ถ้าบ้านคุณมีธรณีประตูอยู่แล้ว การรื้อมักเกี่ยวกับงานพื้นและวงกบ ปรึกษาช่างก่อนว่าตรงนั้นเป็นแค่ปูนปรับระดับหรือเป็นส่วนของโครงสร้าง อย่าสกัดเองถ้ายังไม่แน่ใจ

ห้องน้ำ ต้องปรับก่อนห้องอื่น
บทความทั้งสองหน้ากล่าวถึงห้องน้ำตรงกัน ประเด็นที่ระบุไว้มีดังนี้
- ใช้วัสดุกันลื่น พื้นผิวหยาบ และทำความสะอาดง่าย ดูตัวเลือกพื้นได้ใน กระเบื้องกันลื่นห้องน้ำ
- ติดราวจับตามจุดเสี่ยง
- โถสุขภัณฑ์เป็นแบบนั่ง ขอบโถสูงจากพื้นประมาณ 40 ถึง 50 เซนติเมตร (หน้าที่สอง) ดูการเลือกรุ่นได้ใน เลือกโถสุขภัณฑ์
- แยกส่วนเปียกกับส่วนแห้งด้วยตะแกรงกั้นหรือลายกระเบื้องต่างกัน แทนการทำพื้นต่างระดับ
- ใต้อ่างล้างหน้าควรโล่งเพื่อให้รถเข็นเข้าได้
- ก๊อกน้ำควรเป็นแบบก้านโยกปัดข้าง
ถ้าต้องรื้อกระเบื้องหรือเปลี่ยนสุขภัณฑ์ทั้งห้อง ให้เทียบงานกับ รีโนเวทห้องน้ำ ก่อน เพราะงานเดินท่อและกันซึมไม่ควรทำเองถ้าไม่มีประสบการณ์
บันไดและทางลาด
กรมกิจการผู้สูงอายุระบุในหน้าที่สองว่าบันไดควรมีราวจับที่มั่นคง ใช้วัสดุไม่ลื่น และทำสีที่จมูกบันไดให้เห็นขั้นชัดเจน พร้อมให้ตัวเลขลูกตั้ง 13 เซนติเมตร และลูกนอน 30 เซนติเมตร หน้านั้นเทียบว่าต่างจากมาตรฐานกฎหมายทั่วไปที่ลูกตั้ง 18 และลูกนอน 25 เซนติเมตร ตัวเลขนี้พบในหน้าเดียว เราจึงไม่ยืนยันเรื่องกฎหมายเอง
ราวจับ หน้านั้นให้ตัวเลขสูงจากพื้น 80 ถึง 90 เซนติเมตร ห่างจากผนัง 4 ถึง 5 เซนติเมตร และถ้าผนังผิวหยาบ ให้ห่างอย่างน้อย 6 เซนติเมตร
ทางลาดให้ใช้อัตราส่วน 1 ต่อ 12 ตัวอย่างจากหน้าเดียวกัน คือพื้นสูงขึ้น 10 เซนติเมตร ต้องมีทางลาดยาว 120 เซนติเมตร และควรใช้วัสดุพื้นต่างจากพื้นเรียบ เช่น หินทรายล้างหรือพื้นระแนงไม้ เพื่อกันลื่น
ตารางข้างล่างสรุปตัวเลขทั้งหมดจากหน้าที่สอง ใช้เป็นเกณฑ์เทียบกับบ้านของคุณได้
| รายการ | ตัวเลขที่ระบุ |
|---|---|
| ความกว้างประตู | 90 เซนติเมตรขึ้นไป |
| ทางลาด | อัตราส่วน 1 ต่อ 12 |
| ราวจับ | สูง 80 ถึง 90 เซนติเมตร ห่างผนัง 4 ถึง 5 เซนติเมตร |
| บันไดสำหรับผู้สูงอายุ | ลูกตั้ง 13 เซนติเมตร ลูกนอน 30 เซนติเมตร |
| สวิตช์ไฟ | สูงประมาณ 120 เซนติเมตร |
| ปลั๊กไฟ | สูงประมาณ 90 เซนติเมตร |
| โถสุขภัณฑ์ | ขอบโถสูง 40 ถึง 50 เซนติเมตร |
| ใต้เคาน์เตอร์ครัว | โล่งกว้างประมาณ 60 เซนติเมตร |
แสงสว่าง สวิตช์ และปลั๊ก
หน้าของกรมกิจการผู้สูงอายุแนะนำให้มีแสงสว่างเพียงพอทุกจุด และติดไฟอัตโนมัติตามทางเดิน บันได และห้องน้ำ ส่วนสวิตช์ควรอยู่ในตำแหน่งที่ใช้ได้สะดวก หน้าที่สองระบุว่าสวิตช์ไฟสูงประมาณ 120 เซนติเมตร และปลั๊กไฟสูงประมาณ 90 เซนติเมตร อ่านเรื่องการเลือกแสงเพิ่มเติมได้ใน โคมไฟห้องนอน
หน้าที่หนึ่งแนะนำให้ติดเครื่องตัดไฟเพื่อป้องกันไฟฟ้าลัดวงจร รายละเอียดของเบรกเกอร์กันไฟรั่วอ่านได้ใน เครื่องตัดไฟรั่ว งานย้ายสวิตช์ ปลั๊ก หรือเดินสายใหม่ ต้องให้ช่างไฟทำ ไม่ควรลองเองขณะยังไม่ได้ตัดไฟ
ห้องนอนและห้องนั่งเล่น
- ห้องนอนควรอยู่ชั้นล่าง ใกล้หรือมีห้องน้ำในตัว
- เตียงสูงประมาณระดับหัวเข่า หน้าที่หนึ่งระบุ 40 เซนติเมตร และมีพื้นที่รอบเตียง
- มีช่องเปิดบานใหญ่รับแสงธรรมชาติและให้อากาศถ่ายเท
- ติดปุ่มฉุกเฉินหรือโทรศัพท์ใกล้หัวเตียง และในห้องน้ำ
- จัดเฟอร์นิเจอร์ให้เป็นระเบียบ เลือกแบบลบมุม
หน้าที่หนึ่งยังเผื่อพื้นที่หมุนวีลแชร์ 1.5 เมตร สำหรับห้องนอนที่ต้องรองรับรถเข็น แต่ถ้าผู้สูงอายุในบ้านยังเดินเองได้ ข้อนี้ไม่จำเป็นต้องทำทันที

เมื่อไรควรปรึกษาผู้เชี่ยวชาญ
บทความของ DOP เป็นแนวทางทั่วไป ไม่ได้ระบุอาการหรือข้อจำกัดทางสุขภาพของแต่ละคน ถ้าผู้สูงอายุในบ้านใช้รถเข็น เดินไม่มั่นคง หรือหกล้มบ่อย ให้ปรึกษานักกิจกรรมบำบัดหรือแพทย์ก่อนปรับบ้าน เพื่อให้ตัวเลขเข้ากับร่างกายของเขาจริง ส่วนงานรื้อผนัง ขยายประตู หรือสร้างทางลาดถาวร ควรให้ช่างที่ตรวจโครงสร้างได้เป็นคนดู
เช็กลิสต์ก่อนเริ่มปรับบ้าน
- ถอดพรมออกจากทางเดินและบริเวณบันได
- ตรวจธรณีประตูทุกบาน และวางแผนเอาออกถ้าทำได้
- ติดราวจับในห้องน้ำและบันไดที่สูง 80 ถึง 90 เซนติเมตร ห่างผนัง 4 ถึง 5 เซนติเมตร
- เปลี่ยนพื้นห้องน้ำเป็นวัสดุกันลื่น และใช้โถแบบนั่ง
- ติดไฟอัตโนมัติที่ทางเดิน บันได และห้องน้ำ ให้ช่างไฟทำ
- ย้ายสายไฟที่พาดทางเดินไปเก็บให้เรียบร้อย
- ติดปุ่มฉุกเฉินที่หัวเตียงและในห้องน้ำ
- ถ้ามีรถเข็น ตรวจความกว้างประตู 90 เซนติเมตรและทางลาดอัตราส่วน 1 ต่อ 12
คำถามที่พบบ่อย
ปรับบ้านให้ผู้สูงอายุต้องรื้อทั้งหลังไหม
ไม่จำเป็น เรียงลำดับจากจุดเสี่ยงก่อน เช่น ห้องน้ำ บันได ธรณีประตู และพรม แล้วค่อยปรับเรื่องแสงสว่างและสวิตช์ แหล่งที่เปิดอ่านเน้นความปลอดภัยและการใช้งานสะดวกเป็นหลัก
ทางลาดต้องลาดเท่าไร
หน้าของกรมกิจการผู้สูงอายุระบุอัตราส่วน 1 ต่อ 12 เช่น พื้นสูงขึ้น 10 เซนติเมตร ต้องมีทางลาดยาว 120 เซนติเมตร หน้านั้นแนะนำให้ใช้วัสดุพื้นต่างจากพื้นเรียบเพื่อกันลื่นด้วย
ห้องนอนผู้สูงอายุควรอยู่ชั้นไหน
หน้าของกรมกิจการผู้สูงอายุแนะนำให้อยู่ชั้นล่างของบ้าน และอยู่ใกล้หรือมีห้องน้ำในตัว ถ้าบ้านมีสองชั้นและต้องให้ใช้ชั้นบน ควรตรวจบันไดกับราวจับก่อนเป็นอันดับแรก
แหล่งอ้างอิง
- จัดบ้านยังไงให้เหมาะกับผู้สูงอายุ | กรมกิจการผู้สูงอายุ (คลังปัญญา KM DOP)
- 10 จุดเด่นออกแบบที่อยู่อาศัยถูกใจผู้สูงอายุ | กรมกิจการผู้สูงอายุ (คลังปัญญา KM DOP)





