บ้านและการตกแต่ง

ความสูงเพดานมาตรฐานบ้าน กฎหมายกำหนดกี่เมตร และวัดจากตรงไหน

| อ่าน 13 นาที

ความสูงเพดานมาตรฐานบ้าน กฎหมายกำหนดกี่เมตร และวัดจากตรงไหน

ใจความสำคัญ

  • กฎกระทรวง ฉบับที่ 55 (พ.ศ. 2543) ข้อ 22 กำหนดระยะดิ่งของห้องที่ใช้เป็นที่พักอาศัยและบ้านแถวไว้ไม่น้อยกว่า 2.60 เมตร ส่วนห้องน้ำและห้องส้วมต้องมีระยะพื้นถึงเพดานไม่น้อยกว่า 2 เมตร
  • ระยะดิ่งตามกฎกระทรวงวัดจากพื้นถึงพื้นชั้นถัดไป ไม่ใช่วัดจากพื้นถึงแผ่นฝ้า จึงต้องถามสำนักงานเขตหรือเทศบาลว่าเขารับตัวเลขแบบไหนตอนตรวจแบบ
  • ห้องที่สูงตั้งแต่ 5 เมตรขึ้นไปทำชั้นลอยได้ แต่ชั้นลอยต้องไม่เกินร้อยละ 40 ของพื้นที่ห้อง และเหลือความสูงทั้งด้านบนและด้านล่างไม่น้อยกว่า 2.40 เมตร

ความสูงเพดานมาตรฐานของห้องที่ใช้อยู่อาศัยตามกฎกระทรวง ฉบับที่ 55 (พ.ศ. 2543) ข้อ 22 คือไม่น้อยกว่า 2.60 เมตร ส่วนห้องน้ำและห้องส้วมใช้อีกเกณฑ์หนึ่ง คือระยะจากพื้นถึงเพดานไม่น้อยกว่า 2 เมตร ตัวเลขที่ดูเหมือนง่ายนี้มีจุดที่คนมักเข้าใจผิด เพราะกฎกระทรวงเรียกค่านี้ว่า "ระยะดิ่ง" และกำหนดให้วัดจากพื้นถึงพื้น ไม่ได้วัดถึงแผ่นฝ้าที่เห็นเหนือหัว

ข้อมูลทั้งหมดในหน้านี้มาจากข้อความกฎกระทรวงที่โยธาไทยรวบรวมไว้ ทั้งหน้าเว็บและไฟล์ PDF ฉบับรวมที่แก้ไขเพิ่มเติม ซึ่งเป็นเว็บรวบรวมกฎหมายอาคาร ไม่ใช่ราชกิจจานุเบกษาโดยตรง ใครจะยื่นแบบหรือต่อเติมจริงควรให้สถาปนิกหรือวิศวกรผู้ออกแบบตรวจกับสำนักงานเขตหรือเทศบาลที่ดูแลพื้นที่อีกครั้ง

ตารางระยะดิ่งตามประเภทห้อง

ข้อ 22 กำหนดระยะดิ่งต่ำสุดของห้องหรือส่วนของอาคารที่ใช้ทำกิจกรรมต่าง ๆ ไว้เป็นกลุ่ม ดังนี้

ประเภทการใช้งาน ระยะดิ่งไม่น้อยกว่า
ห้องที่ใช้เป็นที่พักอาศัย บ้านแถว ห้องพักโรงแรม ห้องเรียนอนุบาล ครัวสำหรับอาคารอยู่อาศัย ห้องพักคนไข้พิเศษ ช่องทางเดินในอาคาร 2.60 เมตร
สำนักงาน ห้องเรียน ห้องอาหาร ห้องโถงภัตตาคาร โรงงาน 3.00 เมตร
ห้องขายสินค้า ห้องประชุม ห้องคนไข้รวม คลังสินค้า โรงครัว ตลาด และที่คล้ายกัน 3.50 เมตร
ห้องแถวและตึกแถว ชั้นล่าง 3.50 เมตร
ห้องแถวและตึกแถว ตั้งแต่ชั้นสองขึ้นไป 3.00 เมตร
ระเบียง 2.20 เมตร

สำหรับบ้านเดี่ยว บ้านแฝด และทาวน์โฮมที่ใช้อยู่อาศัย ห้องนอน ห้องนั่งเล่น ห้องครัว และทางเดินในบ้านอยู่ในแถวแรก คือ 2.60 เมตร ส่วนตึกแถวที่ใช้ค้าขายชั้นล่างต้องสูงกว่านั้นมาก เพราะถูกจัดเป็นตึกแถวในแถวที่สี่ ถ้าตั้งใจแปลงห้องแถวเป็นร้านค้า ตัวเลข 3.50 เมตรชั้นล่างจึงเป็นเรื่องที่ต้องเช็กก่อนตกลงซื้อหรือเช่า

ห้องนั่งเล่นที่เพดานสูงโปร่ง

วัดจากตรงไหน ถึงจะเรียกว่าระยะดิ่ง

วรรคท้ายของข้อ 22 อธิบายวิธีวัดไว้ชัด ระยะดิ่งให้วัดจากพื้นถึงพื้น หมายถึงพื้นของห้องนั้นถึงพื้นของชั้นถัดขึ้นไป ไม่ใช่วัดถึงใต้แผ่นฝ้า มีกรณีพิเศษอีกสองแบบ

  • ชั้นใต้หลังคา ให้วัดจากพื้นถึงยอดฝาหรือยอดผนังอาคาร
  • ห้องหรือส่วนของอาคารที่อยู่ภายในโครงสร้างหลังคา ให้วัดจากพื้นถึงยอดฝาหรือยอดผนังของห้องส่วนที่ไม่ใช่โครงสร้างหลังคา

ข้อความตรงนี้ทำให้คนที่ทำห้องใต้หลังคาหรือห้องที่มีฝ้าเพดานลาดตามหลังคาต้องคิดต่างจากห้องปกติ เพราะจุดวัดอยู่ที่ยอดผนัง ไม่ใช่จุดสูงสุดของจั่ว

ข้อสังเกตของผู้เขียนเอง ไม่ได้อยู่ในกฎกระทรวง คือเมื่อวัดจากพื้นถึงพื้น ระยะที่เห็นจริงใต้ฝ้าจะน้อยกว่าตัวเลขนี้ เพราะต้องหักความหนาของโครงสร้างพื้นชั้นบน คาน และฝ้าที่ปิดทับ กฎกระทรวงที่เปิดอ่านไม่ได้บอกว่าต้องเผื่อส่วนนี้อย่างไร จึงยังไม่มีข้อสรุปว่าสำนักงานเขตแต่ละแห่งตรวจจากแบบด้วยตัวเลขแบบไหน ต้องถามเจ้าหน้าที่หรือผู้ออกแบบโดยตรง

ตัวอย่างคำนวณความสูงใต้ฝ้า (ตัวเลขสมมติของผู้เขียน)

ตัวอย่างนี้ใช้ตัวเลขสมมติเพื่อให้เห็นภาพ ไม่ใช่ค่าอ้างอิงจากกฎกระทรวงหรือจากแหล่งข้อมูลใด ความหนาจริงของพื้นและระบบฝ้าต้องดูจากแบบของบ้านแต่ละหลัง

สมมติบ้านสองชั้นมีระยะพื้นถึงพื้นชั้นสอง 2.80 เมตร

  1. พื้นชั้นสองหนา 0.12 เมตร (รวมโครงสร้างและวัสดุปูพื้นที่สมมติไว้)
  2. ฝ้าเพดานแบบแขวนลดระดับลงมา 0.10 เมตร ใต้ท้องพื้น
  3. ระยะที่เห็นจากพื้นถึงแผ่นฝ้า 2.80 ลบ 0.12 ลบ 0.10 เท่ากับ 2.58 เมตร

ในตัวอย่างนี้ระยะพื้นถึงพื้นผ่านเกณฑ์ 2.60 เมตร แต่ความสูงที่เดินอยู่จริงต่ำกว่า 2.60 เล็กน้อย ข้อความที่เปิดอ่านนับพื้นถึงพื้น ตัวอย่างนี้จึงชี้ว่าเลขที่เจ้าของบ้านวัดด้วยตลับเมตรกับเลขในแบบไม่ใช่เลขเดียวกัน ก่อนตัดสินใจเรื่องฝ้าลดระดับ ไฟหลืบ หรือรางม่านฝังฝ้า ควรอ่านเรื่อง ฝ้าเพดานยิปซัม ประกอบเพื่อดูว่าแต่ละแบบกินความสูงไปเท่าไร

ห้องสูงตั้งแต่ 5 เมตร ทำชั้นลอยได้ภายใต้เงื่อนไขอะไร

ข้อ 22 มีวรรคเกี่ยวกับชั้นลอยด้วย ถ้าห้องมีระยะดิ่งจากพื้นถึงพื้นอีกชั้นตั้งแต่ 5 เมตรขึ้นไป จะทำพื้นชั้นลอยในห้องนั้นก็ได้ โดยมีเงื่อนไขสามข้อ

  • พื้นชั้นลอยมีเนื้อที่ไม่เกินร้อยละสี่สิบของเนื้อที่ห้อง
  • ระยะดิ่งจากพื้นชั้นลอยถึงพื้นอีกชั้นหนึ่งต้องไม่น้อยกว่า 2.40 เมตร
  • ระยะดิ่งจากพื้นห้องถึงพื้นชั้นลอยต้องไม่น้อยกว่า 2.40 เมตรด้วย

ถ้าเอาสองข้อหลังมาบวกกัน ห้องต้องสูงอย่างน้อย 4.80 เมตรก่อน ตัวเลข 5 เมตรในกฎกระทรวงจึงเผื่อความหนาของพื้นชั้นลอยไว้ราว 0.20 เมตร นี่เป็นการคำนวณของผู้เขียนจากตัวเลขในข้อกฎหมาย ไม่ใช่คำอธิบายของกฎกระทรวง บ้านที่ออกแบบโถงสูงสองชั้นแล้วอยากเพิ่มมุมทำงานหรือห้องเก็บของ จึงควรเริ่มจากเช็กว่าโถงสูงพอ และพื้นที่ชั้นลอยไม่เกินสัดส่วนที่กำหนด

ห้องน้ำและห้องส้วม ใช้เกณฑ์ 2 เมตร

ท้ายข้อ 22 มีประโยคแยกไว้ว่า ห้องน้ำและห้องส้วมต้องมีระยะดิ่งระหว่างพื้นถึงเพดานไม่น้อยกว่า 2 เมตร ข้อนี้ใช้คำว่าพื้นถึงเพดาน ซึ่งต่างจากกรณีห้องอื่นที่วัดพื้นถึงพื้น ห้องน้ำเล็กใต้บันไดหรือห้องน้ำที่ติดตั้งฝ้าลดระดับเพื่อซ่อนท่อจึงต้องเช็กตัวเลขนี้เป็นพิเศษ ตอนวางลำดับงานรื้อและเดินท่อ ลองดู รีโนเวทห้องน้ำ ว่าฝ้าและท่อควรเข้าลำดับไหน

กฎกระทรวงข้ออื่นที่ใช้คู่กับความสูงเพดาน

ฉบับเดียวกันมีเกณฑ์ที่เจอบ่อยเวลาวางผังห้องอีกสองข้อ ได้แก่ ข้อ 20 ห้องนอนในอาคารต้องมีความกว้างด้านแคบที่สุดไม่น้อยกว่า 2.50 เมตร และมีพื้นที่ไม่น้อยกว่า 8 ตารางเมตร และข้อ 21 ช่องทางเดินในอาคารอยู่อาศัยต้องกว้างไม่น้อยกว่า 1.00 เมตร ถ้าเป็นห้องนอนเล็ก ความสูงเพดานที่ถูกต้องไม่ได้ช่วยถ้าห้องแคบเกินเกณฑ์ ข้อแนะนำเรื่องการจัดห้องที่เล็กอยู่ใน ห้องนอนเล็กจัดยังไง ส่วนเรื่องความสูงของบันไดและขนาดขั้นอยู่ในบทความ บันไดบ้านขนาดมาตรฐาน ซึ่งอ้างกฎกระทรวงฉบับเดียวกันในข้อ 23

สิ่งที่กฎกระทรวงไม่ได้บอก

ข้อความที่เปิดอ่านได้ไม่ได้ระบุเรื่องต่อไปนี้ จึงไม่ควรเดาเอง

  • ความสูงที่แนะนำเพื่อความสบายหรือการระบายความร้อน ตัวเลข 2.60 เมตรเป็นขั้นต่ำทางกฎหมาย ไม่ใช่ค่าที่ออกแบบมาเพื่อให้อากาศถ่ายเทดี
  • วิธีที่เจ้าหน้าที่นับความหนาของฝ้าและพื้นตอนตรวจแบบ
  • ข้อกำหนดท้องถิ่น เช่น ข้อบัญญัติของกรุงเทพมหานครหรือเทศบาลที่เพิ่มเงื่อนไขอื่น
  • ข้อยกเว้นสำหรับอาคารเก่าที่ปลูกสร้างก่อนกฎกระทรวงมีผล

ใครสงสัยว่าบ้านเก่าของตัวเองเตี้ยกว่าเกณฑ์ ควรถามสำนักงานเขตหรือเทศบาลว่าบ้านหลังนั้นอยู่ในข้อยกเว้นหรือไม่ และถ้าจะต่อเติมหรือดัดแปลงจนต้องยื่นขออนุญาต ให้ผู้ออกแบบใช้เกณฑ์ข้างต้นกับส่วนที่ทำใหม่ ลองเปิดอ่านเรื่อง ต่อเติมบ้านต้องขออนุญาตไหม เพื่อดูว่างานแบบไหนต้องยื่นก่อนเริ่มงาน

สถาปนิกใช้ตลับเมตรวัดความสูงห้อง

เช็กลิสต์ก่อนล็อกความสูงเพดาน

  1. ระบุประเภทห้องให้ตรงกับตารางข้อ 22 ว่าเป็นห้องพักอาศัย ห้องครัว ระเบียง หรือพื้นที่ค้าขาย
  2. ขอให้ผู้ออกแบบระบุในแบบทั้งระยะพื้นถึงพื้นและระยะพื้นถึงใต้ฝ้า แยกเป็นสองบรรทัด
  3. ถ้าจะทำห้องใต้หลังคา ให้ถามว่าจุดวัดอยู่ที่ยอดผนังตรงไหน
  4. ถ้าจะทำชั้นลอย คำนวณสัดส่วนไม่เกินร้อยละ 40 ของพื้นที่ห้อง และเหลือ 2.40 เมตรทั้งสองด้าน
  5. ถ้าเป็นห้องน้ำ เช็กว่าหลังติดฝ้าและวางท่อแล้วยังได้ 2 เมตรจากพื้นถึงเพดาน
  6. ถ้าเป็นตึกแถวที่ปรับเป็นที่พักหรือร้านค้า ดูตารางว่าเข้ากลุ่ม 3.50 หรือ 3.00 เมตร
  7. ถ้าบ้านอยู่ในโครงการหมู่บ้านหรือคอนโด ให้เช็กข้อบังคับของโครงการเพิ่ม

ก่อนคอนเฟิร์มแบบกับช่าง ให้นัดสำนักงานเขตหรือเทศบาลและสถาปนิกหรือวิศวกรผู้มีใบอนุญาต เพื่อยืนยันว่าตัวเลขที่เลือกใช้ตรงกับที่สำนักงานรับพิจารณา เพราะกฎกระทรวงเป็นข้อความกลางของทั้งประเทศ แต่การตีความหน้างานอาจต่างกันในแต่ละพื้นที่ หลังจบงานโครงสร้างและฝ้า ค่อยวางแผนงานตกแต่งต่อ เช่น วิธีทาสีเพดาน ให้เนียน

คำถามที่พบบ่อย

ความสูงเพดานบ้านพักอาศัยต่ำสุดตามกฎหมายคือเท่าไร

ตามกฎกระทรวง ฉบับที่ 55 (พ.ศ. 2543) ข้อ 22 ห้องที่ใช้เป็นที่พักอาศัย บ้านแถว และครัวสำหรับอาคารอยู่อาศัย ต้องมีระยะดิ่งไม่น้อยกว่า 2.60 เมตร ส่วนห้องน้ำและห้องส้วมใช้เกณฑ์ระยะพื้นถึงเพดานไม่น้อยกว่า 2 เมตร

ระเบียงบ้านต้องสูงกี่เมตร

ข้อ 22 ของกฎกระทรวงฉบับเดียวกันกำหนดระเบียงไว้ที่ระยะดิ่งไม่น้อยกว่า 2.20 เมตร

ตึกแถวหรือห้องแถวใช้ตัวเลขเดียวกับบ้านเดี่ยวไหม

ไม่เหมือนกัน ข้อ 22 แยกห้องแถวและตึกแถวออกมา โดยชั้นล่างไม่น้อยกว่า 3.50 เมตร และตั้งแต่ชั้นสองขึ้นไปไม่น้อยกว่า 3.00 เมตร แต่บ้านแถวที่ใช้เป็นที่อยู่อาศัยอยู่ในกลุ่ม 2.60 เมตร

แหล่งอ้างอิง

  1. กฎกระทรวง ฉบับที่ 55 (พ.ศ. 2543) ออกตามความในพระราชบัญญัติควบคุมอาคาร พ.ศ. 2522 | โยธาไทย (yotathai.com) รวบรวมกฎหมายอาคาร
  2. กฎกระทรวง ฉบับที่ 55 (พ.ศ. 2543) ฉบับรวมที่แก้ไขเพิ่มเติม (ไฟล์ PDF) | โยธาไทย (yotathai.com) รวบรวมกฎหมายอาคาร

อ่านเรื่องอื่นในหมวดบ้านและการตกแต่ง

ข่าวสำคัญทันเวลา

ดูทั้งหมวดบ้านและการตกแต่ง