ใจความสำคัญ
- กฎกระทรวง ฉบับที่ 55 (พ.ศ. 2543) ข้อ 22 กำหนดระยะดิ่งของห้องที่ใช้เป็นที่พักอาศัยและบ้านแถวไว้ไม่น้อยกว่า 2.60 เมตร ส่วนห้องน้ำและห้องส้วมต้องมีระยะพื้นถึงเพดานไม่น้อยกว่า 2 เมตร
- ระยะดิ่งตามกฎกระทรวงวัดจากพื้นถึงพื้นชั้นถัดไป ไม่ใช่วัดจากพื้นถึงแผ่นฝ้า จึงต้องถามสำนักงานเขตหรือเทศบาลว่าเขารับตัวเลขแบบไหนตอนตรวจแบบ
- ห้องที่สูงตั้งแต่ 5 เมตรขึ้นไปทำชั้นลอยได้ แต่ชั้นลอยต้องไม่เกินร้อยละ 40 ของพื้นที่ห้อง และเหลือความสูงทั้งด้านบนและด้านล่างไม่น้อยกว่า 2.40 เมตร
ความสูงเพดานมาตรฐานของห้องที่ใช้อยู่อาศัยตามกฎกระทรวง ฉบับที่ 55 (พ.ศ. 2543) ข้อ 22 คือไม่น้อยกว่า 2.60 เมตร ส่วนห้องน้ำและห้องส้วมใช้อีกเกณฑ์หนึ่ง คือระยะจากพื้นถึงเพดานไม่น้อยกว่า 2 เมตร ตัวเลขที่ดูเหมือนง่ายนี้มีจุดที่คนมักเข้าใจผิด เพราะกฎกระทรวงเรียกค่านี้ว่า "ระยะดิ่ง" และกำหนดให้วัดจากพื้นถึงพื้น ไม่ได้วัดถึงแผ่นฝ้าที่เห็นเหนือหัว
ข้อมูลทั้งหมดในหน้านี้มาจากข้อความกฎกระทรวงที่โยธาไทยรวบรวมไว้ ทั้งหน้าเว็บและไฟล์ PDF ฉบับรวมที่แก้ไขเพิ่มเติม ซึ่งเป็นเว็บรวบรวมกฎหมายอาคาร ไม่ใช่ราชกิจจานุเบกษาโดยตรง ใครจะยื่นแบบหรือต่อเติมจริงควรให้สถาปนิกหรือวิศวกรผู้ออกแบบตรวจกับสำนักงานเขตหรือเทศบาลที่ดูแลพื้นที่อีกครั้ง
ตารางระยะดิ่งตามประเภทห้อง
ข้อ 22 กำหนดระยะดิ่งต่ำสุดของห้องหรือส่วนของอาคารที่ใช้ทำกิจกรรมต่าง ๆ ไว้เป็นกลุ่ม ดังนี้
| ประเภทการใช้งาน | ระยะดิ่งไม่น้อยกว่า |
|---|---|
| ห้องที่ใช้เป็นที่พักอาศัย บ้านแถว ห้องพักโรงแรม ห้องเรียนอนุบาล ครัวสำหรับอาคารอยู่อาศัย ห้องพักคนไข้พิเศษ ช่องทางเดินในอาคาร | 2.60 เมตร |
| สำนักงาน ห้องเรียน ห้องอาหาร ห้องโถงภัตตาคาร โรงงาน | 3.00 เมตร |
| ห้องขายสินค้า ห้องประชุม ห้องคนไข้รวม คลังสินค้า โรงครัว ตลาด และที่คล้ายกัน | 3.50 เมตร |
| ห้องแถวและตึกแถว ชั้นล่าง | 3.50 เมตร |
| ห้องแถวและตึกแถว ตั้งแต่ชั้นสองขึ้นไป | 3.00 เมตร |
| ระเบียง | 2.20 เมตร |
สำหรับบ้านเดี่ยว บ้านแฝด และทาวน์โฮมที่ใช้อยู่อาศัย ห้องนอน ห้องนั่งเล่น ห้องครัว และทางเดินในบ้านอยู่ในแถวแรก คือ 2.60 เมตร ส่วนตึกแถวที่ใช้ค้าขายชั้นล่างต้องสูงกว่านั้นมาก เพราะถูกจัดเป็นตึกแถวในแถวที่สี่ ถ้าตั้งใจแปลงห้องแถวเป็นร้านค้า ตัวเลข 3.50 เมตรชั้นล่างจึงเป็นเรื่องที่ต้องเช็กก่อนตกลงซื้อหรือเช่า

วัดจากตรงไหน ถึงจะเรียกว่าระยะดิ่ง
วรรคท้ายของข้อ 22 อธิบายวิธีวัดไว้ชัด ระยะดิ่งให้วัดจากพื้นถึงพื้น หมายถึงพื้นของห้องนั้นถึงพื้นของชั้นถัดขึ้นไป ไม่ใช่วัดถึงใต้แผ่นฝ้า มีกรณีพิเศษอีกสองแบบ
- ชั้นใต้หลังคา ให้วัดจากพื้นถึงยอดฝาหรือยอดผนังอาคาร
- ห้องหรือส่วนของอาคารที่อยู่ภายในโครงสร้างหลังคา ให้วัดจากพื้นถึงยอดฝาหรือยอดผนังของห้องส่วนที่ไม่ใช่โครงสร้างหลังคา
ข้อความตรงนี้ทำให้คนที่ทำห้องใต้หลังคาหรือห้องที่มีฝ้าเพดานลาดตามหลังคาต้องคิดต่างจากห้องปกติ เพราะจุดวัดอยู่ที่ยอดผนัง ไม่ใช่จุดสูงสุดของจั่ว
ข้อสังเกตของผู้เขียนเอง ไม่ได้อยู่ในกฎกระทรวง คือเมื่อวัดจากพื้นถึงพื้น ระยะที่เห็นจริงใต้ฝ้าจะน้อยกว่าตัวเลขนี้ เพราะต้องหักความหนาของโครงสร้างพื้นชั้นบน คาน และฝ้าที่ปิดทับ กฎกระทรวงที่เปิดอ่านไม่ได้บอกว่าต้องเผื่อส่วนนี้อย่างไร จึงยังไม่มีข้อสรุปว่าสำนักงานเขตแต่ละแห่งตรวจจากแบบด้วยตัวเลขแบบไหน ต้องถามเจ้าหน้าที่หรือผู้ออกแบบโดยตรง
ตัวอย่างคำนวณความสูงใต้ฝ้า (ตัวเลขสมมติของผู้เขียน)
ตัวอย่างนี้ใช้ตัวเลขสมมติเพื่อให้เห็นภาพ ไม่ใช่ค่าอ้างอิงจากกฎกระทรวงหรือจากแหล่งข้อมูลใด ความหนาจริงของพื้นและระบบฝ้าต้องดูจากแบบของบ้านแต่ละหลัง
สมมติบ้านสองชั้นมีระยะพื้นถึงพื้นชั้นสอง 2.80 เมตร
- พื้นชั้นสองหนา 0.12 เมตร (รวมโครงสร้างและวัสดุปูพื้นที่สมมติไว้)
- ฝ้าเพดานแบบแขวนลดระดับลงมา 0.10 เมตร ใต้ท้องพื้น
- ระยะที่เห็นจากพื้นถึงแผ่นฝ้า 2.80 ลบ 0.12 ลบ 0.10 เท่ากับ 2.58 เมตร
ในตัวอย่างนี้ระยะพื้นถึงพื้นผ่านเกณฑ์ 2.60 เมตร แต่ความสูงที่เดินอยู่จริงต่ำกว่า 2.60 เล็กน้อย ข้อความที่เปิดอ่านนับพื้นถึงพื้น ตัวอย่างนี้จึงชี้ว่าเลขที่เจ้าของบ้านวัดด้วยตลับเมตรกับเลขในแบบไม่ใช่เลขเดียวกัน ก่อนตัดสินใจเรื่องฝ้าลดระดับ ไฟหลืบ หรือรางม่านฝังฝ้า ควรอ่านเรื่อง ฝ้าเพดานยิปซัม ประกอบเพื่อดูว่าแต่ละแบบกินความสูงไปเท่าไร
ห้องสูงตั้งแต่ 5 เมตร ทำชั้นลอยได้ภายใต้เงื่อนไขอะไร
ข้อ 22 มีวรรคเกี่ยวกับชั้นลอยด้วย ถ้าห้องมีระยะดิ่งจากพื้นถึงพื้นอีกชั้นตั้งแต่ 5 เมตรขึ้นไป จะทำพื้นชั้นลอยในห้องนั้นก็ได้ โดยมีเงื่อนไขสามข้อ
- พื้นชั้นลอยมีเนื้อที่ไม่เกินร้อยละสี่สิบของเนื้อที่ห้อง
- ระยะดิ่งจากพื้นชั้นลอยถึงพื้นอีกชั้นหนึ่งต้องไม่น้อยกว่า 2.40 เมตร
- ระยะดิ่งจากพื้นห้องถึงพื้นชั้นลอยต้องไม่น้อยกว่า 2.40 เมตรด้วย
ถ้าเอาสองข้อหลังมาบวกกัน ห้องต้องสูงอย่างน้อย 4.80 เมตรก่อน ตัวเลข 5 เมตรในกฎกระทรวงจึงเผื่อความหนาของพื้นชั้นลอยไว้ราว 0.20 เมตร นี่เป็นการคำนวณของผู้เขียนจากตัวเลขในข้อกฎหมาย ไม่ใช่คำอธิบายของกฎกระทรวง บ้านที่ออกแบบโถงสูงสองชั้นแล้วอยากเพิ่มมุมทำงานหรือห้องเก็บของ จึงควรเริ่มจากเช็กว่าโถงสูงพอ และพื้นที่ชั้นลอยไม่เกินสัดส่วนที่กำหนด
ห้องน้ำและห้องส้วม ใช้เกณฑ์ 2 เมตร
ท้ายข้อ 22 มีประโยคแยกไว้ว่า ห้องน้ำและห้องส้วมต้องมีระยะดิ่งระหว่างพื้นถึงเพดานไม่น้อยกว่า 2 เมตร ข้อนี้ใช้คำว่าพื้นถึงเพดาน ซึ่งต่างจากกรณีห้องอื่นที่วัดพื้นถึงพื้น ห้องน้ำเล็กใต้บันไดหรือห้องน้ำที่ติดตั้งฝ้าลดระดับเพื่อซ่อนท่อจึงต้องเช็กตัวเลขนี้เป็นพิเศษ ตอนวางลำดับงานรื้อและเดินท่อ ลองดู รีโนเวทห้องน้ำ ว่าฝ้าและท่อควรเข้าลำดับไหน
กฎกระทรวงข้ออื่นที่ใช้คู่กับความสูงเพดาน
ฉบับเดียวกันมีเกณฑ์ที่เจอบ่อยเวลาวางผังห้องอีกสองข้อ ได้แก่ ข้อ 20 ห้องนอนในอาคารต้องมีความกว้างด้านแคบที่สุดไม่น้อยกว่า 2.50 เมตร และมีพื้นที่ไม่น้อยกว่า 8 ตารางเมตร และข้อ 21 ช่องทางเดินในอาคารอยู่อาศัยต้องกว้างไม่น้อยกว่า 1.00 เมตร ถ้าเป็นห้องนอนเล็ก ความสูงเพดานที่ถูกต้องไม่ได้ช่วยถ้าห้องแคบเกินเกณฑ์ ข้อแนะนำเรื่องการจัดห้องที่เล็กอยู่ใน ห้องนอนเล็กจัดยังไง ส่วนเรื่องความสูงของบันไดและขนาดขั้นอยู่ในบทความ บันไดบ้านขนาดมาตรฐาน ซึ่งอ้างกฎกระทรวงฉบับเดียวกันในข้อ 23
สิ่งที่กฎกระทรวงไม่ได้บอก
ข้อความที่เปิดอ่านได้ไม่ได้ระบุเรื่องต่อไปนี้ จึงไม่ควรเดาเอง
- ความสูงที่แนะนำเพื่อความสบายหรือการระบายความร้อน ตัวเลข 2.60 เมตรเป็นขั้นต่ำทางกฎหมาย ไม่ใช่ค่าที่ออกแบบมาเพื่อให้อากาศถ่ายเทดี
- วิธีที่เจ้าหน้าที่นับความหนาของฝ้าและพื้นตอนตรวจแบบ
- ข้อกำหนดท้องถิ่น เช่น ข้อบัญญัติของกรุงเทพมหานครหรือเทศบาลที่เพิ่มเงื่อนไขอื่น
- ข้อยกเว้นสำหรับอาคารเก่าที่ปลูกสร้างก่อนกฎกระทรวงมีผล
ใครสงสัยว่าบ้านเก่าของตัวเองเตี้ยกว่าเกณฑ์ ควรถามสำนักงานเขตหรือเทศบาลว่าบ้านหลังนั้นอยู่ในข้อยกเว้นหรือไม่ และถ้าจะต่อเติมหรือดัดแปลงจนต้องยื่นขออนุญาต ให้ผู้ออกแบบใช้เกณฑ์ข้างต้นกับส่วนที่ทำใหม่ ลองเปิดอ่านเรื่อง ต่อเติมบ้านต้องขออนุญาตไหม เพื่อดูว่างานแบบไหนต้องยื่นก่อนเริ่มงาน

เช็กลิสต์ก่อนล็อกความสูงเพดาน
- ระบุประเภทห้องให้ตรงกับตารางข้อ 22 ว่าเป็นห้องพักอาศัย ห้องครัว ระเบียง หรือพื้นที่ค้าขาย
- ขอให้ผู้ออกแบบระบุในแบบทั้งระยะพื้นถึงพื้นและระยะพื้นถึงใต้ฝ้า แยกเป็นสองบรรทัด
- ถ้าจะทำห้องใต้หลังคา ให้ถามว่าจุดวัดอยู่ที่ยอดผนังตรงไหน
- ถ้าจะทำชั้นลอย คำนวณสัดส่วนไม่เกินร้อยละ 40 ของพื้นที่ห้อง และเหลือ 2.40 เมตรทั้งสองด้าน
- ถ้าเป็นห้องน้ำ เช็กว่าหลังติดฝ้าและวางท่อแล้วยังได้ 2 เมตรจากพื้นถึงเพดาน
- ถ้าเป็นตึกแถวที่ปรับเป็นที่พักหรือร้านค้า ดูตารางว่าเข้ากลุ่ม 3.50 หรือ 3.00 เมตร
- ถ้าบ้านอยู่ในโครงการหมู่บ้านหรือคอนโด ให้เช็กข้อบังคับของโครงการเพิ่ม
ก่อนคอนเฟิร์มแบบกับช่าง ให้นัดสำนักงานเขตหรือเทศบาลและสถาปนิกหรือวิศวกรผู้มีใบอนุญาต เพื่อยืนยันว่าตัวเลขที่เลือกใช้ตรงกับที่สำนักงานรับพิจารณา เพราะกฎกระทรวงเป็นข้อความกลางของทั้งประเทศ แต่การตีความหน้างานอาจต่างกันในแต่ละพื้นที่ หลังจบงานโครงสร้างและฝ้า ค่อยวางแผนงานตกแต่งต่อ เช่น วิธีทาสีเพดาน ให้เนียน
คำถามที่พบบ่อย
ความสูงเพดานบ้านพักอาศัยต่ำสุดตามกฎหมายคือเท่าไร
ตามกฎกระทรวง ฉบับที่ 55 (พ.ศ. 2543) ข้อ 22 ห้องที่ใช้เป็นที่พักอาศัย บ้านแถว และครัวสำหรับอาคารอยู่อาศัย ต้องมีระยะดิ่งไม่น้อยกว่า 2.60 เมตร ส่วนห้องน้ำและห้องส้วมใช้เกณฑ์ระยะพื้นถึงเพดานไม่น้อยกว่า 2 เมตร
ระเบียงบ้านต้องสูงกี่เมตร
ข้อ 22 ของกฎกระทรวงฉบับเดียวกันกำหนดระเบียงไว้ที่ระยะดิ่งไม่น้อยกว่า 2.20 เมตร
ตึกแถวหรือห้องแถวใช้ตัวเลขเดียวกับบ้านเดี่ยวไหม
ไม่เหมือนกัน ข้อ 22 แยกห้องแถวและตึกแถวออกมา โดยชั้นล่างไม่น้อยกว่า 3.50 เมตร และตั้งแต่ชั้นสองขึ้นไปไม่น้อยกว่า 3.00 เมตร แต่บ้านแถวที่ใช้เป็นที่อยู่อาศัยอยู่ในกลุ่ม 2.60 เมตร
แหล่งอ้างอิง
- กฎกระทรวง ฉบับที่ 55 (พ.ศ. 2543) ออกตามความในพระราชบัญญัติควบคุมอาคาร พ.ศ. 2522 | โยธาไทย (yotathai.com) รวบรวมกฎหมายอาคาร
- กฎกระทรวง ฉบับที่ 55 (พ.ศ. 2543) ฉบับรวมที่แก้ไขเพิ่มเติม (ไฟล์ PDF) | โยธาไทย (yotathai.com) รวบรวมกฎหมายอาคาร





