แบบแปลนบ้าน อ่านอย่างไร และต้องเช็กอะไรก่อนรับแบบ

ห้องนอนที่เขียนในแปลนว่า 3 x 3 เมตร ใส่เตียง 6 ฟุตแล้วเหลือทางเดินข้างเตียงข้างละ 60 ซม. ใส่ตู้เสื้อผ้าลึก 60 ซม. ต่อไปก็ปิดประตูไม่สนิท เรื่องแบบนี้เจอบ่อยในบ้านที่เจ้าของรับแปลนโดยดูแค่ว่าห้องครบ แปลนบ้านอ่านได้ภายในชั่วโมงเดียวถ้ารู้ว่าต้องดูอะไรก่อน และการตรวจก่อนเทฐานรากถูกกว่าการแก้ผนังหลังก่ออิฐแล้วหลายเท่า

ชุดแบบบ้านมีแผ่นอะไร และแผ่นไหนเจ้าของต้องอ่านเอง

คำว่าแปลนในปากคนทั่วไปคือผังพื้น แต่ชุดแบบที่ใช้ขออนุญาตและใช้ก่อสร้างมีหลายแผ่น บ้านสองชั้นทั่วไปมักมี 30-60 แผ่น ขึ้นกับความละเอียด

ชุดแบบ	บอกอะไร	เจ้าของควรตรวจ
ผังพื้นแต่ละชั้น	ตำแหน่งผนัง ประตู หน้าต่าง ขนาดห้อง	ขนาดห้อง ทางเดิน การวางเฟอร์นิเจอร์
รูปด้านทั้งสี่ทิศ	หน้าตาบ้านและความสูงชายคา	หน้าต่างด้านตะวันตก ระดับพื้นเทียบถนน
รูปตัด	ความสูงฝ้า ความสูงหลังคา ชั้นพื้น	ระยะดิ่งห้อง ความสูงบันได
ผังหลังคา	ทิศลาดน้ำ ตำแหน่งรางน้ำ รอยต่อ	จุดรอยต่อและทางน้ำลง
ผังโครงสร้างและฐานราก	ตำแหน่งเสา เสาเข็ม คาน	เสากลางห้องที่ขวางเฟอร์นิเจอร์
ผังไฟฟ้า	ตำแหน่งสวิตช์ ปลั๊ก ดวงไฟ แอร์	ปลั๊กหัวเตียง ข้างโซฟา จุดครัว
ผังสุขาภิบาลและประปา	ท่อน้ำดี ท่อน้ำทิ้ง บ่อบำบัด	ตำแหน่งปั๊มน้ำ ถังบำบัด ท่อระบายฝน
ผังประตูหน้าต่างและห้องน้ำ	ขนาด วัสดุ ทิศเปิด	ประตูเปิดชนกันหรือไม่

ห้าแผ่นแรกของตารางเจ้าของอ่านเองได้ ส่วนผังโครงสร้างและงานระบบ ให้ถามเฉพาะสิ่งที่กระทบการอยู่ เช่น เสากลางห้องที่ทำให้วางโต๊ะกินข้าวไม่ได้ และปลั๊กที่ไม่ตรงกับที่วางเตียง

วิธีอ่านผังพื้นห้าขั้น

1. หามาตราส่วน ผังพื้นบ้านมักเป็น 1:100 คือ 1 ซม. บนกระดาษเท่ากับ 1 เมตรจริง กระดาษ A3 ยาว 42 ซม. แทนบ้านกว้าง 42 เมตร ถ้าเป็น 1:50 บ้านจะดูใหญ่ขึ้นสองเท่าบนกระดาษ แต่ต้องแบ่งเป็นหลายแผ่น
2. หาลูกศรทิศเหนือ และเขียนทิศกำกับแต่ละห้อง ห้องไหนอยู่ทิศตะวันตกจะรับแดดบ่ายเต็มๆ
3. หาระดับพื้น เลข ±0.00 คือระดับพื้นชั้นหนึ่งอ้างอิง ลองอ่านต่างระดับของห้องน้ำ ระเบียง และพื้นนอกบ้านว่าต่ำกว่าหรือสูงกว่ากี่ซม.
4. อ่านเส้น ผนังหนาเป็นเส้นทึบสองเส้นขนาน ประตูเป็นเส้นโค้งแสดงทิศเปิด หน้าต่างเป็นเส้นบางสามเส้นในผนัง บันไดเป็นขั้นพร้อมลูกศรทิศขึ้น
5. อ่านตัวเลขขนาด ตัวเลขบนแปลนมักเป็นเซนติเมตรหรือมิลลิเมตร ต้องดูหมายเหตุหน้าแบบว่าหน่วยอะไร อย่าเดา

ทริกที่ช่วยได้คือพิมพ์แปลน A3 ไปหาห้องที่อยู่ปัจจุบัน วัดห้องนอนจริงที่ใช้สบาย แล้วเทียบกับห้องนอนในแปลน ถ้าห้องใหม่เล็กกว่าห้องปัจจุบันที่เคยบ่นว่าแคบ ปัญหาจะย้ายตามไปด้วย

ตรวจแปลนกับขั้นต่ำตามกฎกระทรวง

กฎกระทรวง ฉบับที่ 55 (พ.ศ. 2543) ตามกฎหมายควบคุมอาคาร กำหนดขั้นต่ำที่แปลนบ้านพักอาศัยต้องผ่านก่อนได้รับอนุญาต สถาปนิกที่ได้ใบอนุญาตควรออกแบบผ่านอยู่แล้ว แต่ถ้าคุณเป็นคนวาดแปลนเองหรือแก้ไขเพิ่ม ตารางนี้ตรวจได้เร็ว

รายการ	ขั้นต่ำตามกฎกระทรวง	ข้อ
ห้องนอน	ด้านแคบสุดไม่น้อยกว่า 2.50 ม. และพื้นที่ไม่น้อยกว่า 8 ตร.ม.	20
ช่องทางเดินในบ้าน	กว้างไม่น้อยกว่า 1.00 ม.	21
ระยะดิ่งห้องพักอาศัยและครัว	ไม่น้อยกว่า 2.60 ม. จากพื้นถึงพื้น	22
ระยะดิ่งห้องน้ำ ห้องส้วม	ไม่น้อยกว่า 2.00 ม.	22
บันได	กว้างสุทธิอย่างน้อย 80 ซม. ลูกตั้งสูงไม่เกิน 20 ซม. ลูกนอนไม่น้อยกว่า 22 ซม.	23
ที่ว่างของอาคาร	ไม่น้อยกว่า 30% ของพื้นที่ชั้นที่ใหญ่สุด	33
ผนังมีช่องเปิด (อาคารสูงไม่เกิน 9 ม.)	ห่างเขตที่ดินไม่น้อยกว่า 2 ม.	50
ผนังทึบ	ห่างเขตที่ดินไม่น้อยกว่า 50 ซม. หรือชิดเขตได้เมื่อเจ้าของที่ดินข้างเคียงยินยอมเป็นหนังสือ	50

ตัวเลขเหล่านี้เป็นขั้นต่ำเพื่อความปลอดภัย ไม่ใช่ขนาดที่ใช้อยู่สบาย ห้องนอน 2.50 x 3.20 เมตร พื้นที่ 8 ตร.ม. พอดีผ่านกฎ แต่ใส่เตียงควีนกับตู้ใบเล็กแล้วแทบไม่เหลือที่ยืน ส่วนระยะร่นจากถนน ผังเมือง และข้อกำหนดท้องถิ่น ต่างกันตามพื้นที่ ต้องถามสำนักงานเขตหรือเทศบาลก่อนวางผัง

วางเฟอร์นิเจอร์ขนาดจริงทับแปลน

ขั้นตอนนี้ตรวจเจอปัญหามากที่สุด และทำเองได้ที่บ้าน ตัดกระดาษตามสเกลหรือวาดสี่เหลี่ยมบนแปลนด้วยขนาดจริงของที่คุณจะใช้ โดยเว้นช่องเดินและช่องเปิดบานด้วย

เฟอร์นิเจอร์	ขนาดโดยประมาณ (ก x ย)	ที่ว่างที่ต้องเผื่อ
เตียง 5 ฟุต	150 x 200 ซม. (ตัวเตียงอาจยื่นเพิ่ม)	ข้างเตียงอย่างน้อย 60 ซม. ปลายเตียง 80 ซม.
เตียง 6 ฟุต	180 x 200 ซม.	เท่ากัน
ตู้เสื้อผ้าบานเปิด	ลึก 60 ซม.	หน้าตู้ 90 ซม. ถ้าเป็นบานเปิด
ตู้เสื้อผ้าบานเลื่อน	ลึก 60-65 ซม.	หน้าตู้ 70 ซม.
โต๊ะกินข้าว 4 ที่นั่ง	120 x 75 ซม.	รอบโต๊ะ 80-90 ซม. ให้เก้าอี้ถอยออกได้
โซฟา 3 ที่นั่ง	200-220 x 90 ซม.	หน้าโซฟาถึงโต๊ะกลาง 40-45 ซม.
เคาน์เตอร์ครัวตัวแอล	ลึก 60 ซม.	ทางเดินในครัว 90-120 ซม.

ขนาดตัวเลขเป็นค่าที่ใช้ทั่วไปในงานเฟอร์นิเจอร์ แต่ละยี่ห้อต่างกัน ถ้าซื้อเตียงรุ่นใดแล้ว ใช้ขนาดจริงของรุ่นนั้นทับแปลน ดูตัวเลขที่เลือกได้ที่ ขนาดเตียง เมื่อวางครบแล้วถามตัวเองสามข้อ เปิดประตูได้ครบทุกบานหรือไม่ ลิ้นชักดึงออกสุดไหม และคนสองคนเดินสวนกันในห้องได้หรือเปล่า

ห้องที่ต้องระวังเป็นพิเศษคือห้องนอนที่มีห้องน้ำในตัว ประตูห้องน้ำที่เปิดชนตู้ และห้องนั่งเล่นที่ทีวีกับหน้าต่างตรงข้ามกันจนแสงสะท้อนจอ

ทางเดินกินพื้นที่เท่าไรและห้องควรอยู่ติดกับอะไร

ทางเดินในบ้านขั้นต่ำ 1.00 เมตรตามกฎ แต่ทางเดินที่รถเข็นหรือคนถือถาดเดินสวนกันสบายควรเป็น 1.20 เมตรขึ้นไป ผังที่ดีไม่ต้องมีทางเดินยาวเพราะห้องเชื่อมกันเอง วิธีเช็กที่เร็วคือรวมพื้นที่ทางเดินและโถงทั้งหมดแล้วหารด้วยพื้นที่ใช้สอย

• ต่ำกว่า 8%: ผังกระชับ แต่ตรวจว่าห้องไม่ต้องเดินทะลุกัน
• 8-12%: ปกติสำหรับบ้านพักอาศัยสามห้องนอน
• เกิน 15%: ผังเปลืองพื้นที่ ทางเดินยาวแปลว่าจ่ายค่าก่อสร้างต่อ ตร.ม. ให้พื้นที่ที่ไม่มีใครนั่ง

ความสัมพันธ์ของห้องที่ควรเช็กในแปลนทุกครั้ง

• ครัวติดห้องกินข้าวและมีทางออกหลังบ้านสำหรับซักล้างหรือทิ้งขยะ ไม่ต้องเดินผ่านห้องนั่งเล่น
• ห้องน้ำใช้ร่วมเปิดเข้าได้จากโถงกลางหรือจากห้องนั่งเล่น ไม่ใช่เปิดจากห้องนอนหลัก
• ห้องนอนเด็กหรือผู้สูงอายุอยู่ใกล้ห้องน้ำ และไม่ติดห้องเครื่องซักผ้าที่เสียงดัง
• ห้องเก็บของมีที่ใกล้ทางเข้าบ้าน เพื่อไม่ต้องหอบของผ่านห้องรับแขก
• ประตูหน้าไม่เปิดตรงเข้าห้องนอนหรือห้องน้ำ

ห้องเปียกควรอยู่ชิดกัน

ห้องน้ำ ครัว และซักล้างที่อยู่ติดหรืออยู่เหนือกัน ใช้แนวท่อร่วมได้ ท่อสั้นลง จุดรั่วลดลง และงานกันซึมรวมเป็นกลุ่ม ผังที่กระจายห้องเปียกไปคนละมุมบ้านทำให้ท่อน้ำทิ้งยาว ต้องลาดเอียงต่อเนื่อง และเสี่ยงอุดตัน สำหรับบ้านสองชั้น ให้ห้องน้ำชั้นบนอยู่เหนือห้องน้ำหรือครัวชั้นล่าง ดูรายละเอียดห้องครัวที่ ผังครัวพื้นที่เล็ก

พื้นที่ห้องน้ำที่ใช้สบายอยู่ราว 1.5 x 2.0 เมตรขึ้นไป ถ้าต้องการให้รถเข็นเข้าใช้ได้ในอนาคตต้องกว้างกว่านี้และประตูกว้าง 90 ซม. ขึ้นไป

ทิศแดด ลม และช่องเปิด

บ้านไทยร้อนเพราะแดดบ่ายมากกว่าอากาศ แปลนที่ดีจึงต้องบอกได้ว่าห้องไหนโดนแดดตอนไหน

• ห้องนอนหลักที่อยู่ทิศตะวันตกจะอุ่นตั้งแต่บ่ายถึงดึก ถ้าจำเป็นต้องอยู่ทิศนี้ ให้เพิ่มชายคา ผนังหนาหรือมีฉนวน และลดขนาดหน้าต่าง
• วางห้องน้ำ ห้องเก็บของ หรือบันไดไว้ทิศตะวันตก ให้เป็นตัวกันความร้อน
• ห้องที่ต้องการลมถ่ายเท ควรมีหน้าต่างอย่างน้อยสองด้าน ตรงข้ามหรือฉากกัน เพื่อให้ลมพัดผ่าน
• ประตูหน้าต่างด้านตะวันออกเฉียงใต้ใหญ่ได้ เพราะได้ลมและแดดเช้านุ่ม

ถ้าบ้านติดรั้วเพื่อนบ้านด้านข้าง ข้อ 50 ทำให้หน้าต่างต้องห่างเขตที่ดิน 2 เมตรหรือใช้ผนังทึบ จึงต้องนึกถึงว่าแสงและลมจะเข้าห้องข้างได้จากช่องไหนตั้งแต่ตอนวางผัง

ตัวอย่างอ่านแปลนบ้านสามห้องนอน 110 ตร.ม.

ตัวอย่างสมมติของบ้านชั้นเดียว 110 ตร.ม. สามห้องนอนสองห้องน้ำ ตารางนี้ใช้เทียบกับแปลนของคุณ

ห้อง	ขนาด (ม.)	พื้นที่ (ตร.ม.)
นั่งเล่นรวมกินข้าว	5.0 x 6.0	30.0
ครัว	2.5 x 3.2	8.0
นอนหลัก	4.0 x 4.0	16.0
นอนรอง 1	3.0 x 3.5	10.5
นอนรอง 2	3.0 x 3.0	9.0
ห้องน้ำ 2 ห้อง	1.5 x 2.4 ห้องละ	7.2
ซักล้าง	1.5 x 2.0	3.0
ทางเดินและโถง		8.0
รวมพื้นที่ใช้งาน		91.7

ส่วนที่เหลือราว 18 ตร.ม. คือความหนาผนัง ราว 10% ของพื้นที่ ประมาณ 11 ตร.ม. และระเบียงหรือชายคาที่นับรวม ราว 7 ตร.ม. ทางเดินและโถงคิดเป็น 8 ÷ 110 = 7.3% ซึ่งกระชับ ส่วนห้องนอนรอง 2 เป็นห้องที่เล็กสุดและเพียงผ่านกฎ 8 ตร.ม. ห้องมีตู้เสื้อผ้าได้หนึ่งใบกับเตียง 5 ฟุต แต่ไม่พอสำหรับโต๊ะทำงานด้วย ถ้าต้องการห้องที่ใช้ทำงานได้ ให้เลื่อนผนังเพื่อเพิ่มอีก 0.5 เมตร แล้วลดห้องนั่งเล่นลง

ถ้าที่ดินเล็กและงบจำกัด ดูการจัดสามห้องนอนในชั้นเดียวที่ บ้านชั้นเดียว และเทียบราคาต่อ ตร.ม. ที่ ค่าก่อสร้างต่อ ตร.ม.

แปลนสำเร็จรูปกับแปลนสั่งทำ ต่างกันตรงไหน

แปลนสำเร็จรูปราคาถูกและเห็นภาพรวมได้ทันที แต่เป็นแบบกลางที่ไม่รู้จักที่ดินของคุณ จุดที่ต้องปรับเมื่อซื้อมาใช้

• ระยะร่นจากเขตที่ดินและถนน ตามข้อ 41 และ 50 ต้องวางบ้านใหม่บนที่ดินจริง
• ระดับพื้นเทียบถนนและระดับน้ำท่วม
• ตำแหน่งเสาเข็มและขนาดฐานรากตามผลเจาะสำรวจดิน
• ทิศของห้องนอนและด้านรับแดด อาจต้องกลับด้านผังทั้งหมด
• ผู้ประกอบวิชาชีพที่เซ็นรับรองเมื่อยื่นขออนุญาต ซึ่งเขตหรือเทศบาลเป็นผู้กำหนด

ค่าปรับแบบเหล่านี้มักถูกกว่าการออกแบบใหม่ทั้งหมด แต่ถ้าปรับมากจนเกือบเขียนใหม่ แบบสั่งทำที่เริ่มจากที่ดินจะดีกว่า อ่านเรื่องค่าบริการและขอบเขตงานได้ที่ จ้างสถาปนิกออกแบบบ้าน การยื่นขออนุญาตทำได้ทั้งแบบกระดาษและบางท้องถิ่นรับด้วยวิธีอิเล็กทรอนิกส์ ตามแนวทางของกรมโยธาธิการและผังเมือง ให้ถามหน่วยงานของคุณว่ารับช่องทางไหน

ก่อนอนุมัติแปลนถามสิ่งนี้

• ห้องนอนทุกห้องผ่านขั้นต่ำ 2.50 เมตรและ 8 ตร.ม. ถ้าวางเฟอร์นิเจอร์จริงยังเดินได้หรือไม่
• ประตูทุกบานเปิดไม่ชนกัน ไม่ชนผนัง และไม่ชนเฟอร์นิเจอร์
• ทางเดินและโถงรวมกันกี่เปอร์เซ็นต์ของพื้นที่ใช้สอย
• ห้องไหนอยู่ทิศตะวันตก และมีชายคา ฉนวน หรือห้องกันความร้อนอย่างไร
• ห้องน้ำ ครัว ซักล้างอยู่ชิดกันหรือไม่ ท่อน้ำทิ้งวิ่งยาวเท่าไร
• ปลั๊กและสวิตช์ตรงกับตำแหน่งเตียง โซฟา โต๊ะทำงาน และเครื่องใช้ไฟฟ้าหรือยัง
• ระยะจากผนังบ้านถึงเขตที่ดินแต่ละด้านตรงกับที่เขตหรือเทศบาลกำหนด
• แปลนนี้ปรับตามผลเจาะดินและระดับพื้นที่ดินจริงแล้วหรือยัง

เมื่อตรวจครบแล้ว ขอให้ผู้ออกแบบเซ็นกำกับว่านี่คือแบบที่อนุมัติ และเก็บสำเนาไว้ เพราะการเปลี่ยนผนังหลังเทพื้นแล้วเป็นงานที่ผู้รับเหมาคิดค่าแก้ ลำดับของงานตั้งแต่แบบถึงเริ่มสร้างอยู่ที่ ก่อนสร้างบ้านเอง สำหรับข้อกำหนดเรื่องระยะและใบอนุญาตของที่ดินแปลงที่คุณจะสร้าง ให้ถามฝ่ายควบคุมอาคารของสำนักงานเขตหรือเทศบาลที่ดูแลที่ดินนั้น