ซิลิโคนอุดรอยต่อ ชนิดกรดหรือชนิดกลาง ใช้ตรงไหนไม่ขึ้นรา

หลอดซิลิโคนในร้านวัสดุหน้าตาเหมือนกันเกือบทุกหลอด ราคาต่างกันไม่กี่สิบบาท แต่ผลงานต่างกันมาก ขอบท็อปหินแกรนิตอาจขึ้นคราบเข้มเป็นแนวตามร่อง ถ้ายิงซิลิโคนชนิดกรดลงบนหิน และกระจกเงาในห้องน้ำอาจมีขอบดำลามเข้ามาเป็นปื้น ถ้ากาวที่ใช้กัดชั้นเงินหลังกระจก ทั้งสองกรณีเกิดจากเลือกหลอดผิดตั้งแต่ต้น

สองตระกูลที่ต้องแยกให้ออก ชนิดกรดกับชนิดกลาง

ซิลิโคนที่ใช้ในบ้านแบ่งตามปฏิกิริยาตอนแห้งได้สองกลุ่มหลัก ข้อมูลด้านล่างผมสรุปจากเอกสารข้อมูลผลิตภัณฑ์ (Product Data Sheet) ของ Sika สองรุ่น คือ Sikasil-117 Sanitary ซึ่งเป็นชนิดกรด และ SikaSeal Kitchen and Bathroom ซึ่งเป็นชนิดกลาง

เรื่องที่เทียบ	ชนิดกรด (acetoxy)	ชนิดกลาง (neutral cure)
กลิ่นตอนยิง	น้ำส้มสายชูชัดเจน	กลิ่นน้อย
สิ่งที่ปล่อยออกตอนแห้ง	กรดอะซิติก	สารที่ไม่เป็นกรด
ยึดเกาะดี	กระจก กระเบื้องเคลือบ เซรามิก อะลูมิเนียมบางชนิด	วัสดุส่วนใหญ่รวมทั้งพื้นผิวที่ชนิดกรดใช้ไม่ได้
ห้ามใช้กับ	คอนกรีต ปูนฉาบ อิฐ หินธรรมชาติ หินอ่อน แกรนิต ทองแดง ทองเหลือง ตะกั่ว กระจกเงา	ผู้ผลิตยังห้ามบางพื้นผิว เช่น หินธรรมชาติและทองแดงในบางรุ่น
ราคา	ถูกกว่า	สูงกว่าเล็กน้อย

เหตุผลที่ชนิดกรดห้ามใช้กับคอนกรีต ปูน และอิฐ คือพื้นผิวเหล่านี้เป็นด่าง ทำปฏิกิริยากับกรดตอนแห้งจนยึดเกาะไม่ดี ส่วนหินธรรมชาติที่มีรูพรุน เอกสารของ Sikasil-117 ระบุว่าจะเกิดคราบซึม (bleeding) เข้าเนื้อหินรอบร่อง และกรดอะซิติกยังกัดชั้นเงินหลังกระจกเงา ทองแดง และทองเหลือง

ข้อสังเกตที่หลายคนพลาด แม้ชนิดกลางจะใช้ได้กว้างกว่า ผู้ผลิตบางรุ่นก็ยังห้ามหินธรรมชาติและทองแดงอยู่ดี ใน PDS ของ SikaSeal Kitchen and Bathroom ก็เขียนไว้เช่นนั้น งานกับหินอ่อนหรือแกรนิตจึงควรใช้ซิลิโคนที่ระบุบนฉลากว่าใช้กับหินธรรมชาติได้โดยตรง

เลือกหลอดตามจุดที่ยิง ใช้ตารางนี้ได้เลย

จุดที่ยิง	ชนิดที่ผมเลือก	เหตุผล
ขอบซิงค์สแตนเลสกับท็อปลามิเนตหรือท็อปสังเคราะห์	ชนิดกลาง กันรา	ท็อปบางชนิดเป็นไม้อัดปิดผิว ไม่อยากให้กรดกัดขอบ
ขอบท็อปหินแกรนิต หินอ่อน ชนผนัง	ซิลิโคนที่ระบุว่าใช้กับหินธรรมชาติได้	กันคราบซึมเข้าเนื้อหิน
ขอบท็อปควอตซ์ชนผนังกระเบื้อง	ชนิดกลาง กันรา	ทั้งสองผิวเรียบ ใช้ได้ดี
รอยต่อกระเบื้องเคลือบกับอ่างอาบน้ำ	ชนิดกรดสำหรับห้องน้ำ หรือชนิดกลาง กันรา	กระเบื้องเคลือบไม่มีรูพรุน
ขอบกระจกเงา	ชนิดกลางที่ระบุว่าใช้กับกระจกเงา	ชนิดกรดกัดชั้นเงิน
ฐานชักโครกชนพื้นกระเบื้อง	ชนิดกลาง	กลิ่นน้อยในห้องน้ำปิด ยึดพื้นกระเบื้องและปูนยาแนวได้
รอบอ่างล้างหน้าติดผนัง	ชนิดกลาง กันรา	ใช้ได้ทั้งกับเซรามิกและขอบผนังปูน
ขอบวงกบหน้าต่างอะลูมิเนียมนอกบ้าน	ซิลิโคนงานภายนอกที่ทนแดด	งานห้องน้ำทั่วไปไม่ได้ออกแบบให้ทน UV ระยะยาว

เรื่องสี ผมเลือกใสหรือขาวตามพื้นผิวที่อยู่ติดกัน ซิลิโคนใสดูกลืนกับท็อปลายหินและกระจก แต่เห็นคราบสกปรกที่ติดอยู่ใต้เนื้อชัดเมื่อเวลาผ่านไป ซิลิโคนขาวเข้ากับสุขภัณฑ์และกระเบื้องสีอ่อน ส่วนสีเทาหรือดำเหมาะกับท็อปสีเข้มและซิงค์สีดำ ใน PDS ของ SikaSeal Kitchen and Bathroom ค่าการเคลื่อนตัวทั่วไปไว้ที่ ±25% และระบุค่าของรุ่นสีไว้สูงถึง ±50% ร่องที่ขยับมากอย่างขอบท็อปไม้หรือรอยต่อผนังเบากับผนังปูน ให้อ่านค่านี้บนฉลากของสีที่เลือกก่อนซื้อ

ส่วนรอยต่อวงกบหน้าต่างที่รั่วจริงจัง มีรายละเอียดมากกว่าการยิงซิลิโคนทับ ดูได้ในซ่อมหน้าต่างรั่ว

ขนาดร่องและปริมาณที่ใช้ คิดก่อนซื้อ

ร่องที่ยิงซิลิโคนได้ดีต้องไม่แคบไปและไม่ลึกไป ข้อมูลจาก PDS ของ SikaSeal Kitchen and Bathroom กำหนดร่องกว้าง 6-45 มม. ลึก 6-15 มม. และสัดส่วนกว้างต่อลึก 2:1 ส่วน Sika Sanisil แนะนำให้ร่องกว้าง 10-20 มม. ใช้ความลึก 10 มม. และใส่โฟมรองพื้นร่อง (backing rod) ก่อนยิง

ทำไมสัดส่วนสำคัญ ซิลิโคนต้องยืดหดตามการขยับของวัสดุสองฝั่ง SikaSeal Kitchen and Bathroom รับการเคลื่อนตัวได้ราว ±25% ของความกว้างร่อง ถ้ายิงลึกเกิน เนื้อซิลิโคนแข็งเกินไปและฉีกขาดจากขอบ ถ้ายิงบางเกินก็ขาดกลางร่อง โฟมรองพื้นร่องช่วยคุมความลึก และทำให้ซิลิโคนยึดแค่สองข้างของร่อง ไม่ยึดก้นร่อง

ปริมาณใช้งาน ตาม PDS ของ Sika Sanisil หลอด 300 มล. หนึ่งหลอดยิงได้ประมาณ

ขนาดร่อง (กว้าง × ลึก)	ความยาวที่ยิงได้ต่อหลอด 300 มล.
10 × 10 มม.	ราว 3 เมตร
15 × 10 มม.	ราว 2 เมตร
20 × 10 มม.	ราว 1.5 เมตร

ร่องขอบท็อปครัวทั่วไปกว้างราว 3-6 มม. ซึ่งแคบกว่าตารางนี้ หลอดเดียวจึงยิงได้ยาวกว่ามาก ผมคิดคร่าวๆ ว่าท็อปครัวรูปตัวแอลยาวรวม 4-5 เมตร ใช้หลอดเดียวพอ เผื่ออีกหลอดไว้แก้งาน

ขั้นตอนยิงที่เส้นออกมาเรียบและอยู่ได้นาน

1. รื้อซิลิโคนเก่าออกให้หมด ใช้คัตเตอร์กรีดสองข้างร่องแล้วดึงออก เศษที่ค้างใช้ใบมีดขูด PDS ของ SikaSeal ระบุชัดว่าต้องเอาเศษเก่าออกทั้งหมดก่อนยิงใหม่
2. ล้างคราบไขมันและสบู่ด้วยน้ำยาทำความสะอาด แล้วเช็ดด้วยแอลกอฮอล์ ปล่อยให้แห้งสนิท ร่องที่ยังชื้นทำให้ซิลิโคนไม่เกาะ
3. ถ้าร่องลึกเกิน 10 มม. ยัดโฟมรองพื้นร่องลงไปให้เหลือความลึกตามสัดส่วน
4. แปะเทปกาวย่นสองข้างร่อง เว้นระยะเท่าความกว้างเส้นที่ต้องการ
5. ตัดปากหลอดเฉียงให้รูเล็กกว่าความกว้างร่องเล็กน้อย ยิงต่อเนื่องด้วยความเร็วสม่ำเสมอ ดันเนื้อลงไปในร่อง ไม่ใช่ลากโปะผิว
6. ปาดเรียบด้วยไม้ปาดหรือนิ้วที่ชุบน้ำสบู่ ภายในเวลาที่ผิวยังไม่เริ่มแห้ง Sikasil-117 ระบุเวลาเริ่มเกิดผิวราว 15 นาที ที่ 23°C ความชื้น 50%
7. ดึงเทปกาวย่นออกทันทีหลังปาด ก่อนผิวจะแข็ง ถ้ารอนานเทปจะดึงขอบซิลิโคนขาดเป็นฟันเลื่อย
8. ปล่อยให้แห้งโดยไม่โดนน้ำ เปิดหน้าต่างหรือพัดลมระบายอากาศ ซิลิโคนชนิดนี้แห้งด้วยความชื้นในอากาศ จึงไม่ควรใช้ในที่ปิดตายสนิท

เวลาแห้ง และสิ่งที่ซิลิโคนทำไม่ได้

ตัวเลขเวลาแห้งจาก PDS ของ Sika ที่ 23°C ความชื้นสัมพัทธ์ 50%

ช่วง	Sikasil-117 Sanitary (ชนิดกรด)	SikaSeal Kitchen and Bathroom (ชนิดกลาง)
เริ่มเกิดผิว	ราว 15 นาที	ดูตามฉลาก
ผิวไม่เหนียวติดมือ	ราว 25 นาที	ดูตามฉลาก
แห้งลึก	ราว 3 มม. ต่อ 24 ชั่วโมง	ราว 3-4 มม. ต่อ 24 ชั่วโมง
อุณหภูมิที่ใช้งานได้ตอนยิง	+5 ถึง +45°C	ดูตามฉลาก

จากตัวเลขแห้งลึก ร่องลึก 6 มม. ต้องใช้ราวสองวันกว่าเนื้อจะแห้งตลอดความลึก ผมจึงนัดงานยิงขอบอ่างอาบน้ำในวันที่บ้านมีห้องน้ำอีกห้องให้ใช้ หรือยิงตอนเย็นแล้วงดอาบน้ำจุดนั้นจนถึงคืนถัดไป ส่วนขอบซิงค์ครัวที่ต้องล้างจานทุกวัน ให้ยิงหลังมื้อเย็นและล้างจานในกะละมังแยกหนึ่งวัน ถ้ารีบเปิดน้ำใส่ร่องตั้งแต่เนื้อข้างในยังเหลว ผิวจะยุบเป็นหลุมและเกิดช่องให้น้ำซึมเข้าไปขังใต้เส้นซิลิโคน ซึ่งเป็นจุดที่ราชอบที่สุด

สิ่งที่ซิลิโคนทั่วไปทำไม่ได้ตามที่ผู้ผลิตระบุ ได้แก่ ทาสีทับ แช่น้ำตลอดเวลา เช่นร่องในสระหรือในบ่อ รอยต่อที่โดนเสียดสีหรือเหยียบ และพื้นผิวที่สัมผัสอาหารโดยตรง ข้อสุดท้ายนี้ทำให้ผมไม่ยิงซิลิโคนบนพื้นที่หั่นของบนท็อป ยิงแค่ขอบที่ท็อปชนผนังหรือชนซิงค์

ส่วนรอยต่อระหว่างแผ่นกระเบื้องบนผนังและพื้น งานนั้นเป็นของยาแนว ไม่ใช่ของซิลิโคน ยกเว้นมุมเปลี่ยนระนาบอย่างมุมผนังชนพื้นหรือผนังชนอ่างที่วัสดุขยับคนละทิศ ความต่างของสองวัสดุนี้อยู่ในยาแนวกระเบื้อง

ซิลิโคนขึ้นราดำ แก้ที่ต้นเหตุก่อนยิงใหม่

ราดำตามขอบอ่างและขอบซิงค์มาจากน้ำขังและคราบสบู่ที่ค้างนาน ซิลิโคนแบบกันรามีสารยับยั้งเชื้อราผสมอยู่ ช่วยชะลอได้ แต่ถ้าร่องเปียกตลอด ราก็กลับมาอยู่ดี

EPA แนะนำว่าห้ามทาสีหรือยิงสารอุดทับพื้นผิวที่มีรา ต้องทำความสะอาดและเช็ดให้แห้งก่อน และพื้นที่ที่ขึ้นราไม่เกินราว 10 ตารางฟุต (ราว 0.9 ตารางเมตร) เจ้าของบ้านทำความสะอาดเองได้ ราตามแนวซิลิโคนส่วนใหญ่อยู่ในขนาดนี้

แนวทางที่ใช้ได้

• รื้อซิลิโคนที่ขึ้นราออกทั้งเส้น เพราะราฝังเข้าเนื้อซิลิโคนแล้ว ขัดผิวอย่างเดียวไม่หาย
• ล้างร่องด้วยน้ำยาทำความสะอาด สวมถุงมือ เปิดหน้าต่าง แล้วรอให้แห้งสนิทอย่างน้อยหนึ่งคืน
• ตรวจว่าน้ำมาจากไหน ถ้าผนังด้านหลังชื้นตลอด ปัญหาอาจอยู่ที่ท่อหรือกันซึม ไม่ใช่ที่ซิลิโคน ไล่ดูตามผนังชื้นขึ้นรา
• ยิงใหม่ด้วยรุ่นกันรา และเช็ดน้ำที่ขังตามขอบหลังใช้งานทุกวัน

ถ้าคราบราลามเกินขอบร่องออกไปเป็นแผ่นใหญ่บนผนังหรือฝ้า หรือมีกลิ่นอับต่อเนื่อง ให้เรียกช่างกันซึมหรือช่างประปามาหาจุดรั่วซึมก่อน งานยิงซิลิโคนใหม่ตอนนั้นเป็นแค่การปิดหน้า

ก่อนจ้างช่างยิงซิลิโคน ถามสิ่งนี้

• ใช้ซิลิโคนยี่ห้อและรุ่นอะไร ชนิดกรดหรือชนิดกลาง ขอดูฉลากก่อนเปิดหลอด
• รุ่นนั้นระบุว่าใช้กับพื้นผิวของบ้านเราได้หรือไม่ เช่น หินแกรนิต กระจกเงา หรือขอบปูน
• จะรื้อซิลิโคนเก่าออกหมดหรือยิงทับ คำตอบที่ถูกคือรื้อออกหมด
• ร่องลึกเท่าไร ต้องใส่โฟมรองพื้นร่องหรือไม่
• ใช้เทปกาวย่นคุมขอบเส้นหรือไม่
• ต้องงดใช้น้ำกี่ชั่วโมงหลังยิงเสร็จ
• ถ้าซิลิโคนหลุดล่อนหรือขึ้นราภายในกี่เดือน กลับมาแก้ให้หรือไม่

ค่าแรงยิงซิลิโคนในงานเล็กมักคิดเป็นเหมาจุดมากกว่าคิดต่อเมตร งานรื้อของเก่าและทำความสะอาดคือส่วนที่กินเวลามากที่สุด ช่างที่ให้ราคาถูกมากแบบยิงทับของเดิมได้ภายในสิบนาที มักเป็นงานที่ต้องกลับมาทำใหม่ภายในหนึ่งปี