ส้วมเต็มแก้ยังไง แยกให้ออกก่อนว่าถังเต็มหรือบ่อซึมตัน

เสียงน้ำในโถกลั้วขึ้นมาตอนกดชักโครก น้ำลงช้าทุกห้องน้ำ และมีกลิ่นลอยขึ้นจากท่อระบายพื้น คนส่วนใหญ่สรุปทันทีว่าส้วมเต็มแล้วโทรเรียกรถสูบ บางบ้านถูกต้อง บางบ้านสูบไปแล้วอีกสองเดือนก็กลับมาเป็นเหมือนเดิม เพราะต้นเหตุไม่ได้อยู่ที่ถัง

บ้านไทยส่วนใหญ่ที่ไม่ได้ต่อท่อระบบบำบัดรวมของเมือง ใช้ระบบถังเกรอะกับบ่อซึม หรือถังบำบัดสำเร็จรูป ของเสียจากชักโครกลงถังเกรอะ ตะกอนหนักจมลงก้นถัง ไขมันและเศษเบาลอยเป็นฝ้าด้านบน น้ำส่วนกลางไหลต่อไปบ่อซึมแล้วซึมลงดิน หรือผ่านถังบำบัดก่อนออกท่อระบาย ส้วมเต็มจึงหมายถึงได้สามอย่าง ถังเกรอะสะสมตะกอนจนเต็ม บ่อซึมหรือดินรอบบ่อไม่รับน้ำแล้ว หรือท่อระหว่างทางตัน

อ่านอาการ แยกสามสาเหตุก่อนโทรเรียกรถ

อาการที่เห็น	ถังเต็ม	บ่อซึมหรือดินไม่รับน้ำ	ท่อตัน
ชักโครกลงช้าทุกห้อง	ใช่	ใช่	ถ้าตันที่ท่อรวม
ชักโครกลงช้าห้องเดียว ห้องอื่นปกติ	ไม่ค่อยใช่	ไม่ค่อยใช่	ใช่ ที่ท่อแยกห้องนั้น
ไม่ได้สูบเกินหลายปี	น่าจะใช่	อาจร่วมด้วย	ไม่เกี่ยว
เพิ่งสูบไม่กี่เดือน กลับมาลงช้า	ไม่ใช่	น่าจะใช่	อาจใช่
แย่ลงเฉพาะหน้าฝน หรือหลังซักผ้าเยอะ	ไม่ใช่สาเหตุหลัก	ใช่	ไม่เกี่ยว
พื้นดินเหนือบ่อแฉะ มีกลิ่น	ไม่ใช่สาเหตุหลัก	ใช่	ไม่เกี่ยว
ท่อระบายพื้นห้องน้ำล่างสุดมีน้ำผุดย้อน	ใช่	ใช่	ใช่ ที่ท่อหลัก

ถ้าลงช้าห้องเดียว ให้เริ่มที่ท่อของห้องนั้นก่อน งานลูกยางปั๊มหรือสปริงทะลวงท่อแก้ได้ ไม่ต้องเรียกรถสูบ ขั้นตอนอยู่ในท่อตัน แก้ยังไง ถ้าลงช้าทุกห้องพร้อมกัน ค่อยเปิดดูถัง

เปิดฝาตรวจดูระดับ โดยไม่ลงไปในบ่อ

ถังเกรอะและถังบำบัดส่วนใหญ่มีฝาตรวจอยู่บนพื้นหรือใต้ฝาบ่อพัก ถ้าหาฝาไม่เจอ ให้ดูแบบบ้านหรือตามแนวท่อที่ออกจากห้องน้ำชั้นล่าง

EPA ให้เกณฑ์ในการตัดสินว่าถึงเวลาสูบไว้สามข้อ ข้อใดข้อหนึ่งเกิดขึ้นก็ควรสูบ

1. ก้นของชั้นฝ้าลอยอยู่ห่างจากท่อทางออกของถังไม่ถึง 6 นิ้ว (ราว 15 ซม.)
2. ผิวบนของชั้นตะกอนก้นถังอยู่ห่างจากท่อทางออกไม่ถึง 12 นิ้ว (ราว 30 ซม.)
3. ความหนาของตะกอนรวมกับฝ้าเกิน 25% ของความลึกน้ำในถัง

การวัดชั้นตะกอนต้องใช้ไม้วัดหรือเครื่องมือของช่าง เจ้าของบ้านทำได้แค่เปิดฝาดูจากด้านบน ถ้าเห็นฝ้าหนาเป็นแผ่นแข็งเกือบถึงปากท่อ หรือระดับน้ำในถังสูงเกินท่อทางออก แปลว่าน้ำไม่ไหลต่อไปบ่อซึม ปัญหาอยู่ปลายทาง

เรียกรถสูบส้วม ถามอะไรก่อนให้รถเข้าบ้าน

พระราชบัญญัติการสาธารณสุข มาตรา 19 ตามที่คู่มือของกรมอนามัยอธิบาย กำหนดให้ผู้ที่ทำธุรกิจเก็บ ขน หรือกำจัดสิ่งปฏิกูลโดยทำเป็นธุรกิจหรือเก็บค่าบริการ ต้องได้รับใบอนุญาตจากเจ้าพนักงานท้องถิ่น ผู้ที่ทำโดยไม่มีใบอนุญาตมีโทษจำคุกไม่เกิน 6 เดือน หรือปรับไม่เกิน 50,000 บาท หรือทั้งจำทั้งปรับ

เหตุผลที่เจ้าของบ้านควรสนใจเรื่องนี้ รถที่ไม่มีใบอนุญาตมักไม่มีที่ทิ้งสิ่งปฏิกูลอย่างถูกต้อง รถสูบที่ไม่มีที่ทิ้งถูกต้องอาจไปปล่อยลงคลองหรือที่รกร้าง ถ้าย้อนตรวจกลับมาถึงบ้านที่จ้าง ก็เป็นเรื่องยุ่งที่ไม่จำเป็น

ทางเลือกในการเรียกรถสูบ

ช่องทาง	ข้อดี	สิ่งที่ต้องถาม
หน่วยงานท้องถิ่น (สำนักงานเขต เทศบาล อบต.)	ค่าบริการตามอัตราที่ท้องถิ่นประกาศ	คิวรอนานแค่ไหน รถเข้าซอยบ้านได้ไหม
ผู้ประกอบการเอกชน	นัดได้เร็ว บางรายมีบริการล้างท่อด้วย	เลขใบอนุญาต ราคาคิดต่อเที่ยวหรือต่อลูกบาศก์เมตร นำไปทิ้งที่ไหน

เรื่องราคา คู่มือของกรมอนามัยระบุว่าค่าธรรมเนียมที่ท้องถิ่นเก็บต้องไม่เกินอัตราในกฎกระทรวง แต่อัตราที่แต่ละท้องถิ่นเก็บจริงต่างกัน ผมจึงไม่ใส่ตัวเลขตายตัวไว้ ให้โทรถามสำนักงานเขตหรือเทศบาลของคุณโดยตรง ส่วนเอกชนมักคิดเป็นเหมาเที่ยว และอาจมีค่าบริการเพิ่มถ้าบ่ออยู่ไกลจากถนนจนต้องต่อสายยาว

ข้อสังเกตที่ช่วยกันโดนเกินราคา รถสูบตามคู่มือของกรมอนามัยต้องมีมาตรวัดปริมาตรที่ถัง แสดงขีดตั้งแต่ราว 1,000 ถึง 4,000 ลิตร ถ้าคิดค่าบริการตามปริมาตร ให้ดูขีดก่อนและหลังสูบด้วยตัวเอง

เตรียมบ้านก่อนวันสูบ และสิ่งที่ต้องดูระหว่างสูบ

ก่อนวันนัด

• หาฝาบ่อและเปิดทางให้สายเข้าถึงได้ ฝาที่ถูกปูกระเบื้องทับไว้ต้องรื้อออกก่อน
• วัดระยะจากจุดจอดรถถึงฝาบ่อ บอกผู้ให้บริการล่วงหน้า สายส่วนใหญ่มีความยาวจำกัด
• ย้ายรถยนต์ออกจากพื้นที่เหนือบ่อและเหนือแนวท่อ
• ถ้ามีถังบำบัดสำเร็จรูป หาคู่มือหรือรุ่นของถังไว้ บางรุ่นมีห้องที่ห้ามสูบจนแห้ง

ระหว่างสูบ ให้ผู้ให้บริการสูบทั้งตะกอนก้นถังและฝ้าด้านบน ให้ครบทั้งสองชั้น การสูบแค่น้ำส่วนกลางทำให้ระดับลดลงชั่วคราว ขณะที่ตะกอนยังอยู่ ไม่กี่สัปดาห์ก็กลับมาเหมือนเดิม และขอให้ช่วยดูท่อทางเข้าและทางออกของถังว่ามีอะไรอุดหรือแตก

เมื่อปัญหาอยู่ที่บ่อซึม การสูบอย่างเดียวไม่จบ

บ่อซึมทำงานได้เพราะดินรอบบ่อดูดน้ำ เมื่อดินรอบบ่อถูกอุดด้วยตะกอนละเอียดและไขมันที่หลุดมาจากถังเกรอะ หรือระดับน้ำใต้ดินสูงจนดินอิ่มน้ำ บ่อซึมจะรับน้ำไม่ได้ น้ำในระบบจึงค้างกลับมาถึงโถ

EPA ให้แนวปฏิบัติที่ใช้กับบ่อซึมและพื้นที่ซึมน้ำ

ห้าม	เหตุผล
จอดรถหรือเทพื้นคอนกรีตทับพื้นที่บ่อซึม	ดินถูกอัดแน่น ซึมน้ำได้น้อยลง
ปลูกต้นไม้ใหญ่ใกล้บ่อ	รากชอนไชเข้าท่อและบ่อ
ปล่อยน้ำจากรางน้ำฝนลงบนพื้นที่บ่อซึม	ดินอิ่มน้ำ รับน้ำทิ้งไม่ได้
ซักผ้ารวดเดียวทั้งสัปดาห์ในวันเดียว	น้ำเข้าระบบมากเกินในเวลาสั้น

ถ้าบ่อซึมตันจริง ทางแก้มักเป็นการทำบ่อซึมใหม่หรือเพิ่มบ่อ หรือเปลี่ยนไปใช้ถังบำบัดที่ปล่อยน้ำออกท่อระบายสาธารณะ ซึ่งต้องดูว่าพื้นที่มีท่อระบายรองรับหรือไม่ งานนี้ต้องใช้ช่างหรือผู้รับเหมาที่ทำระบบบำบัดน้ำเสียเป็นประจำ ข้อมูลการเลือกขนาดถังและระบบอยู่ในเลือกถังบำบัด

ดูแลหลังสูบ ให้ถังเต็มช้าลง

EPA แนะนำให้ตรวจระบบทุก 3 ปี และสูบตะกอนโดยทั่วไปทุก 3-5 ปี ส่วนระบบที่มีปั๊มหรือชิ้นส่วนกลไกควรตรวจถี่กว่า ความถี่จริงขึ้นกับจำนวนคนในบ้าน ปริมาณน้ำทิ้ง ปริมาณของแข็งที่ลงถัง และขนาดถัง บ้านที่มีคนอยู่มากแต่ถังเล็กจะต้องสูบถี่กว่านี้

สิ่งที่ไม่ควรทิ้งลงชักโครกหรือท่อที่ไปถังเกรอะ ตามรายการของ EPA

• ไขมันและน้ำมันจากการทำอาหาร
• ทิชชูเปียก ผ้าอ้อม ผ้าอนามัย
• กากกาแฟ ทรายแมว กระดาษเช็ดมือ
• สารเคมี สี ยาเก่า

นิสัยที่ช่วยได้มากที่สุดในบ้านไทย คือติดตะแกรงดักเศษอาหารและบ่อดักไขมันที่ซิงค์ครัว ไขมันจากการล้างกระทะเป็นตัวที่ไหลผ่านถังเกรอะไปอุดดินรอบบ่อซึม และอย่าเทน้ำมันทอดที่เหลือลงซิงค์ ขั้นตอนดูแลท่อซิงค์ครัวอยู่ในท่อซิงค์ครัวตัน

ลองคิดตัวเลขคร่าวๆ คู่มือของกรมอนามัยระบุว่าคนหนึ่งคนขับถ่ายอุจจาระน้ำหนักเปียกราว 100-200 กรัมต่อวัน บ้านสี่คนจึงมีของแข็งลงถังราว 150-300 กิโลกรัมต่อปี ยังไม่นับกระดาษชำระ ส่วนหนึ่งย่อยสลายได้ แต่ส่วนที่ย่อยไม่ได้สะสมเป็นตะกอน นี่คือเหตุผลที่ถังทุกใบต้องสูบเป็นรอบ ไม่ว่าจะใช้จุลินทรีย์ช่วยหรือไม่

อีกเรื่องที่มักถูกมองข้ามคือกลิ่น บ้านที่มีกลิ่นส้วมลอยในห้องน้ำ ไม่ได้แปลว่าถังเต็มเสมอ ถ้าชักโครกยังลงปกติ กลิ่นมักมาจากท่อระบายพื้นที่น้ำในข้อดักกลิ่นแห้ง เพราะห้องน้ำนั้นไม่มีคนใช้นาน หรือจากท่อระบายอากาศของถังที่ขาดหรือถูกปิด เทน้ำลงท่อระบายพื้นสักหนึ่งขัน แล้วตามดูว่าท่ออากาศที่ต่อจากถังขึ้นไปเหนือหลังคาหรือข้างบ้านยังเปิดโล่ง ไม่มีรังนกหรือใบไม้อุด ปัญหานี้แก้ได้โดยไม่ต้องเรียกรถสูบเลย

ส่วนบ้านที่กำลังรีโนเวทห้องน้ำหรือเพิ่มห้องน้ำ ให้คิดขนาดถังใหม่ตามจำนวนคนที่จะใช้จริง การเพิ่มห้องน้ำโดยใช้ถังเกรอะใบเดิมเท่ากับเพิ่มรอบการสูบให้ถี่ขึ้นทุกปี เรื่องนี้ควรคุยกับผู้รับเหมาตั้งแต่ตอนวางแบบ ตามที่อธิบายไว้ในรีโนเวทห้องน้ำ

เช็กลิสต์หลังสูบส้วม

• ผู้ให้บริการแจ้งเลขใบอนุญาต และมีใบเสร็จระบุปริมาตรที่สูบ
• สูบทั้งตะกอนก้นถังและฝ้าด้านบน
• ฝาบ่อปิดสนิท ไม่มีรอยแตก กันน้ำฝนและเด็กตกลงไป
• กดชักโครกทุกห้อง น้ำลงเร็วตามปกติ
• ท่อระบายพื้นห้องน้ำชั้นล่างไม่มีน้ำผุด
• จดวันที่สูบไว้ในโทรศัพท์ ตั้งเตือนตรวจระดับอีกครั้งในรอบถัดไป
• ถ้าภายในสามเดือนกลับมาลงช้าอีก นัดช่างระบบบำบัดน้ำเสียตรวจบ่อซึม ไม่เรียกรถสูบซ้ำ

ถ้าน้ำเสียผุดขึ้นมาท่วมพื้นห้องน้ำหรือล้นออกบนพื้นดิน ให้หยุดใช้น้ำทั้งบ้าน กันคนออกจากพื้นที่ และติดต่อหน่วยงานสาธารณสุขหรือกองช่างของท้องถิ่น พร้อมผู้ประกอบการสูบสิ่งปฏิกูลที่มีใบอนุญาตทันที