มือแห้งแตก ดูแลยังไง ตั้งแต่ล้างมือจนถึงรอยแตกปลายนิ้ว

มือแห้งแตกส่วนใหญ่ไม่ได้มาจากการขาดครีม แต่มาจากการที่มือเปียกแล้วแห้ง เปียกแล้วแห้ง หลายสิบรอบต่อวัน ร่วมกับสบู่ น้ำยาล้างจาน และแอลกอฮอล์ ที่ค่อยๆ ดึงไขมันออกจากผิว เมื่อชั้นผิวด้านนอกเสียสมดุล ผิวจะหยาบ ตึง ลอก และแตกตามข้อนิ้วและปลายนิ้วที่ต้องงอบ่อย

การดูแลจึงเริ่มที่การล้างมือ ไม่ใช่ที่ครีม เราไล่ให้ตามลำดับที่มือคุณเจอตลอดวัน ตั้งแต่ล้างมือ ทาครีม ทำงานเปียก ไปจนถึงตอนนอน แล้วปิดท้ายด้วยวิธีแยกมือแห้งธรรมดาออกจากผื่นมืออักเสบ

มือแห้งธรรมดา หรือผื่นมืออักเสบ

ก่อนเริ่ม ลองดูว่ามือของคุณอยู่ในกลุ่มไหน เพราะการดูแลต่างกัน

ลักษณะ	มือแห้งธรรมดา	น่าจะเป็นผื่นมืออักเสบ
ความรู้สึก	ตึง หยาบ	คัน แสบ หรือเจ็บ
ผิวที่เห็น	ด้าน ลอกเป็นขุยบาง	แดง หนา ลอก หรือมีตุ่มน้ำเล็กๆ
รอยแตก	ตื้น ที่ข้อนิ้ว	ลึก เจ็บ บางครั้งมีเลือดออก
ตำแหน่ง	หลังมือ ข้อนิ้ว	ซอกนิ้ว ปลายนิ้ว ฝ่ามือ ใต้แหวน
ทาครีมสม่ำเสมอ 1 ถึง 2 สัปดาห์	ดีขึ้นชัด	ดีขึ้นน้อย หรือกลับมาทันที

DermNet อธิบายว่าผื่นมืออักเสบ (hand dermatitis) พบบ่อยมาก และสาเหตุที่พบบ่อยที่สุดคือการระคายจากงานที่มือเปียกบ่อย มักเริ่มที่ซอกระหว่างนิ้วแล้วลามไปหลังมือและฝ่ามือ อีกสาเหตุคือการแพ้สารที่สัมผัส เช่น นิกเกิล น้ำหอม และสารเร่งในถุงมือยาง AAD ระบุว่าอาการของผื่นมือมีตั้งแต่ผิวแห้งเป็นขุย คัน ไปจนถึงรอยแตกลึกที่เจ็บและมีเลือดออก และถ้าไม่รักษามักแย่ลงเรื่อยๆ

ถ้ามืออยู่ในคอลัมน์ขวาเป็นส่วนใหญ่ ทำตามขั้นตอนด้านล่างได้ แต่ควรพบแพทย์ด้วย

ล้างมือแบบที่ผิวไม่เสียเพิ่ม

เราไม่แนะนำให้ล้างมือน้อยลง เพราะมือสะอาดยังสำคัญ สิ่งที่เปลี่ยนได้คือวิธีล้าง

• ใช้น้ำอุ่นพอดีหรือน้ำเย็น ไม่ใช้น้ำร้อน น้ำร้อนดึงไขมันออกจากผิวได้มากกว่า
• ใช้สบู่หรือสารทำความสะอาดชนิดอ่อน DermNet แนะนำให้คนที่เป็นผื่นมือใช้สบู่ทดแทน (soap substitute) เช่น ครีมล้างที่ไม่เกิดฟองมาก
• ล้างให้สะอาดแล้วล้างสบู่ออกให้หมด โดยเฉพาะซอกนิ้วและใต้แหวน
• ซับด้วยผ้าเบาๆ ไม่ถูแรง และซับซอกนิ้วให้แห้ง
• ถอดแหวนก่อนล้าง สบู่และน้ำที่ค้างใต้แหวนทำให้ผิวตรงนั้นแดงและแตกได้

ถ้าอยู่ข้างนอกและมือไม่ได้เลอะสิ่งสกปรกที่มองเห็น AAD ระบุว่าเจลล้างมือที่มีแอลกอฮอล์อย่างน้อย 60% ใช้แทนได้ แล้วทาครีมตาม

ทาครีมตอนไหน ใช้แบบไหน

นี่คือขั้นที่ได้ผลมากที่สุด AAD แนะนำให้ทาครีมทันทีหลังล้างมือ ตอนที่ผิวยังหมาดอยู่ เพราะครีมจะช่วยกักน้ำที่ยังค้างอยู่บนผิวไว้ การรอจนมือแห้งสนิทแล้วค่อยทา ได้ผลน้อยกว่า

เรื่องเนื้อครีม AAD ระบุว่าครีมหรือขี้ผึ้งเนื้อหนาระคายเคืองผิวน้อยกว่าโลชั่นเนื้อบาง และแนะนำให้มองหาส่วนผสมอย่างมิเนอรัลออยล์หรือปิโตรเลียม (petrolatum) เลือกแบบที่ไม่มีน้ำหอมและไม่มีสี และเลือกแบบหลอดหรือกระปุก มากกว่าแบบปั๊ม เพราะผลิตภัณฑ์แบบปั๊มมักเป็นโลชั่นเนื้อบาง

ประเภท	เนื้อ	เหมาะกับ
โลชั่น	บาง ซึมเร็ว	ผิวปกติ ระหว่างวันที่ต้องใช้มือ
ครีม	ข้นปานกลาง	มือแห้งทั่วไป ใช้หลังล้างมือทุกครั้ง
ขี้ผึ้ง หรือปิโตรเลียมเจลลี่	หนา เหนียว	มือแห้งแตก ทาก่อนนอน

DermNet แนะนำให้คนที่มีผื่นมือทาครีมเนื้อหนาทั้งก่อนเริ่มงานและหลังล้างมือทุกครั้ง ถ้าครีมเนื้อหนาเหนียวเกินไปตอนกลางวัน ใช้ครีมกลางวันและขี้ผึ้งตอนกลางคืนก็ได้ ส่วนผสมอย่างเซราไมด์ก็ช่วยฟื้นผิวได้ อ่านเพิ่มได้ในเซราไมด์คืออะไร และถ้ากำลังเลือกครีมทามือ ดูหลักการเลือกในครีมทามือแบบไหนดี

ทำงานเปียก ใส่ถุงมือให้ถูก

ถุงมือช่วยได้มาก แต่ใส่ผิดก็ทำให้แย่ลง DermNet อธิบายว่าเหงื่อที่ขังในถุงมือยางทำให้ผิวระคายเพิ่ม และสารเร่งในถุงมือยางก็เป็นสารก่อภูมิแพ้ที่พบบ่อย วิธีที่แนะนำคือ

1. ใส่ถุงมือผ้าฝ้ายบางไว้ด้านใน แล้วใส่ถุงมือยางหรือไนไตรล์ทับ
2. ใส่เฉพาะช่วงที่ต้องทำงานเปียกหรือใช้น้ำยา ถอดเมื่อเสร็จ ไม่ใส่ทิ้งไว้นาน
3. ถ้าน้ำเข้าในถุงมือ ถอดออก เช็ดมือให้แห้ง แล้วเปลี่ยนคู่ใหม่
4. ล้างและตากถุงมือผ้าฝ้ายให้แห้ง มีสำรองไว้หลายคู่

งานที่ควรใส่ถุงมือ ได้แก่ ล้างจาน ซักผ้าด้วยมือ ใช้น้ำยาทำความสะอาด สระผมให้คนอื่น และเตรียมอาหารที่ต้องจับผักผลไม้เปลือกเปรี้ยว พริก หรือหัวหอมจำนวนมาก ส่วนงานแห้งที่ทำให้มือหยาบ เช่น งานสวน ใช้ถุงมือผ้าหรือถุงมือหนัง

รอยแตกที่ปลายนิ้วและข้อนิ้ว

รอยแตกลึกที่ปลายนิ้ว ข้างเล็บ หรือข้อนิ้ว เจ็บมากเวลาโดนน้ำหรือกดแป้นพิมพ์ เป็นจุดที่ต้องดูแลเพิ่มจากการทาครีมทั้งมือ

• ล้างมือตามปกติ ซับให้แห้ง
• ทาปิโตรเลียมเจลลี่หรือขี้ผึ้งหนาๆ ลงในรอยแตกโดยตรง
• ปิดด้วยพลาสเตอร์ถ้าต้องใช้มือต่อ ช่วยไม่ให้รอยแตกอ้าเวลางอนิ้ว
• ตอนกลางคืน ทาขี้ผึ้งหนาทั้งมือ ใส่ถุงมือผ้าฝ้ายนอน

สิ่งที่ไม่ควรทำคือแกะหนังแข็งขอบรอยแตก หรือใช้กรรไกรตัดหนังที่หนาตัว เพราะรอยจะลึกขึ้น และระวังรอยแตกที่แดง ร้อน บวม หรือมีหนอง ซึ่งเป็นสัญญาณติดเชื้อ ต้องพบแพทย์

สิ่งที่ทำให้มือแย่ลงโดยไม่รู้ตัว

นอกจากสบู่และน้ำ ยังมีพฤติกรรมเล็กๆ อีกหลายอย่างที่ทำให้มือที่แห้งอยู่แล้วแตกเร็วขึ้น ลองเช็กว่าคุณทำข้อไหนอยู่บ้าง

• เป่ามือด้วยเครื่องเป่าลมร้อนในห้องน้ำนานๆ ลมร้อนทำให้ผิวแห้งเร็ว ถ้าเลือกได้ ใช้กระดาษซับเบาๆ แทน
• ใช้ทิชชูเปียกที่มีแอลกอฮอล์หรือน้ำหอมเช็ดมือบ่อยตลอดวัน
• ขัดมือด้วยแปรงหรือสครับเพื่อเอาผิวที่ลอกออก ผิวที่ลอกอยู่แล้วจะยิ่งบางและแตกง่าย
• ทามะนาว น้ำส้มสายชู หรือสูตรทำเองที่เป็นกรด กับมือที่มีรอยแตก
• ทาเจลแอลกอฮอล์ทับรอยแตกโดยไม่ทาครีมตาม
• ล้างมือด้วยน้ำยาล้างจานเพราะอยู่ใกล้มือที่สุดในครัว
• ใส่แหวนตลอดเวลาแม้ตอนล้างมือ ทำงานบ้าน หรือทาครีม

อากาศก็มีผล ห้องแอร์ที่เย็นและแห้งทั้งวัน หรือช่วงหน้าหนาวที่ความชื้นในอากาศต่ำ ทำให้น้ำระเหยจากผิวเร็วขึ้น ช่วงนั้นให้เปลี่ยนจากโลชั่นเป็นครีมเนื้อหนาขึ้นหนึ่งระดับ และวางครีมไว้ที่โต๊ะทำงานด้วย

งานที่ต้องล้างมือบ่อย ดูแลเพิ่มยังไง

DermNet ระบุว่าผื่นมือจากการระคายพบมากในงานที่มือเปียกบ่อย เช่น งานทำความสะอาด งานครัว งานดูแลผู้ป่วย และงานทำผม คนที่ทำงานกลุ่มนี้ล้างมือหรือโดนน้ำวันละหลายสิบครั้ง การดูแลแบบคนทั่วไปจึงมักไม่พอ

สิ่งที่ช่วยได้มากขึ้นในกลุ่มนี้

1. ทาครีมเนื้อหนาก่อนเริ่มกะ ไม่ใช่รอให้มือแห้งก่อน ตามที่ DermNet แนะนำ
2. แบ่งครีมใส่หลอดเล็กพกในกระเป๋าเสื้อ ทาหลังล้างมือทุกครั้งที่ทำได้
3. ใช้เจลแอลกอฮอล์แทนการล้างด้วยสบู่ในจังหวะที่มือไม่เลอะ แล้วทาครีมตาม
4. ใส่ถุงมือแบบมีผ้าฝ้ายด้านในสำหรับงานเปียกที่นาน และเปลี่ยนคู่เมื่อด้านในชื้น
5. ถ้าแพ้ถุงมือยาง ให้เปลี่ยนเป็นไนไตรล์ หรือวัสดุที่ไม่ใช่ยางธรรมชาติ และแจ้งที่ทำงาน

ช่วงวันหยุดเป็นโอกาสให้ผิวฟื้น ทาขี้ผึ้งหนาบ่อยๆ ใส่ถุงมือผ้าฝ้ายช่วงกลางวันที่อยู่บ้าน และพักจากงานบ้านที่ต้องโดนน้ำนานถ้าทำได้

กิจวัตรหนึ่งวันสำหรับมือแห้งแตก

ช่วงเวลา	ทำอะไร
ตื่นนอน	ล้างมือด้วยสบู่อ่อน ทาครีมตอนมือยังหมาด
ก่อนเริ่มงาน	ทาครีมเนื้อหนาอีกรอบ ตามคำแนะนำของ DermNet
ระหว่างวัน	ทาครีมทุกครั้งหลังล้างมือ ใช้เจลแอลกอฮอล์แทนเมื่อมือไม่เลอะ
ทำงานบ้าน	ถุงมือผ้าฝ้ายด้านใน ถุงมือยางด้านนอก
ก่อนนอน	ขี้ผึ้งหนาทั้งมือและรอยแตก ใส่ถุงมือผ้าฝ้าย

ข้อที่คนมักพลาดคือหยุดทาครีมเมื่อมือดูดีขึ้น ผิวที่เพิ่งหายยังบางและเสียน้ำง่ายกว่าปกติอยู่อีกระยะ ถ้ากลับไปล้างมือแบบเดิมโดยไม่ทาครีม รอยแตกมักกลับมาในไม่กี่วัน ให้ลดจากขี้ผึ้งเป็นครีมได้ แต่ยังทาหลังล้างมือทุกครั้งต่อไป ส่วนหนังรอบเล็บที่แห้งแตกไปพร้อมกับมือ ดูแลต่อได้ตามวิธีบำรุงเล็บ

ทำแบบนี้สม่ำเสมอ มือแห้งธรรมดามักดีขึ้นภายในไม่กี่วันถึงสองสัปดาห์ ถ้าผิวทั่วร่างกายแห้งด้วย ลองดูหลักการดูแลในผิวแห้ง ดูแลยังไง

เมื่อไหร่ควรพบแพทย์

AAD แนะนำให้ไปพบแพทย์ผิวหนังถ้าผิวแห้งจากการล้างมือยังไม่ดีขึ้นแม้ดูแลแล้ว แพทย์จะดูว่าเป็นผื่นมืออักเสบหรือไม่ และหาสาเหตุ DermNet อธิบายว่าการรักษาผื่นมือมักใช้ยาทาสเตียรอยด์ร่วมกับการปกป้องผิว และถ้าผื่นเรื้อรัง แพทย์อาจทำการทดสอบแพ้แบบแปะ (patch test) เพื่อหาว่าแพ้สารตัวไหน เช่น นิกเกิล น้ำหอม หรือสารในถุงมือยาง

สัญญาณที่ควรนัดแพทย์

• รอยแตกลึก มีเลือดออก หรือเจ็บจนใช้มือไม่สะดวก
• คันมาก มีตุ่มน้ำเล็กๆ ที่ข้างนิ้วหรือฝ่ามือ
• ผื่นเกิดเฉพาะตรงที่สัมผัสบางอย่าง เช่น ใต้แหวน หรือหลังใส่ถุงมือยาง
• รอยแตกแดง ร้อน บวม มีหนอง
• ดูแลเองตามขั้นตอนข้างบนสองสามสัปดาห์แล้วไม่ดีขึ้น

ถ้าเพิ่งเปลี่ยนครีมหรือสบู่แล้วมือแดงคันขึ้นมาทันที ให้หยุดตัวนั้นก่อน แล้วดูวิธีรับมือเบื้องต้นในแพ้ครีม ทำยังไงดี