สรุปประเด็นสำคัญ
- ย้อมเองได้ดีที่สุดเมื่อปิดผมขาว ย้อมโคน หรือเปลี่ยนเป็นสีเข้มขึ้นหรือใกล้เดิม ส่วนการฟอกเป็นสีสว่างมากหรือเจอผมเคยยืดควรปรึกษาช่าง
- ทดสอบแพ้ก่อนทุกครั้งที่ใช้กล่องใหม่ โดยป้ายสีที่ผสมแล้วหลังหูหรือข้อพับแขน เว้นไม่ปิดผ้าและรอ 48 ถึง 72 ชั่วโมง
- ทดสอบเส้นผมเส้นเล็กก่อนย้อมทั้งหัว เพื่อดูสีและปฏิกิริยากับผมที่เคยผ่านเคมี
- AAD แนะนำให้ทำเคมีทีละอย่าง ถ้ายืดหรือดัดให้ทำก่อนย้อม 2 สัปดาห์ และยืดช่วงห่างการแต่งสีเป็น 8 ถึง 10 สัปดาห์ขึ้นไปเมื่อผมแห้ง
- ถ้ามีผื่นแดง บวม ตุ่มน้ำ หรือหายใจลำบากหลังย้อม ให้ล้างออกและไปพบแพทย์ทันที
ย้อมผมเองที่บ้านให้ได้สีดีต้องทำสามอย่างตามลำดับ คือทดสอบแพ้ ทดสอบเส้นผมเส้นเล็ก แล้วจึงย้อมจริง ข้ามขั้นไหนก็พังได้ ขั้นแรกกันผื่นแพ้ที่รุนแรง ขั้นที่สองกันสีเพี้ยนทั้งหัว ส่วนขั้นสุดท้ายต้องทำให้ถูกลำดับ ย้อมโคนก่อน ปลายทีหลัง สีที่ขึ้นได้ดีที่สุดเมื่อทำเองคือสีเข้มกว่าเดิมหรือใกล้เดิม และการปิดผมขาว ถ้าอยากเปลี่ยนเป็นสีสว่างมากจากผมดำ ควรให้ช่างทำ
ทำเองได้หรือต้องไปร้าน ตัดสินใจก่อนซื้อกล่อง
| สถานการณ์ | ทำเองได้ไหม | เหตุผล |
|---|---|---|
| ปิดผมขาวด้วยสีเข้ม | ได้ | เป็นงานย้อมสีเดียว ผลไม่ซับซ้อน |
| ย้อมโคนที่ขึ้นใหม่ | ได้ ถ้าจำสีเดิมได้ | ย้อมเฉพาะโคน ไม่ให้ซ้ำบนปลายผม |
| เปลี่ยนจากสีสว่างเป็นเข้ม | ได้ แต่ทดสอบก่อน | ปลายผมที่เสียดูดสีเข้มกว่าโคน สีอาจไม่สม่ำเสมอ |
| เปลี่ยนผมดำเป็นสีอ่อนหลายระดับ | ไม่ควร | ต้องลดสีก่อน เสี่ยงผมเสียและเฉดเพี้ยน |
| ผมเพิ่งยืด ดัด หรือฟอกมา | รอก่อน | หลายเคมีซ้อนกันทำให้ผมขาดได้ |
| เคยแพ้สีย้อม | ไม่ควร | ต้องพบแพทย์ผิวหนังก่อน |
| กำลังตั้งครรภ์ | ปรึกษาแพทย์ก่อน | ควรให้แพทย์ที่ดูแลครรภ์ตัดสินใจ |
เกณฑ์ง่ายๆ คือ งานที่ไม่ต้องทำให้สีสว่างขึ้นมาก ทำเองได้ งานที่ต้องฟอกผมหรือแก้สีเก่า ให้ไปร้าน ค่าช่างเฉพาะงานแก้สีมักถูกกว่าค่าฟื้นผมที่ขาดจากฟอกพลาด
ชนิดสีย้อมในกล่อง ต่างกันยังไง
บทความทบทวน Hair Cosmetics ของ Gavazzoni Dias อธิบายไว้ว่า สีย้อมถาวรใช้สภาพด่างเปิดเกล็ดเปลือกผม ส่วนใหญ่ใช้แอมโมเนีย สูตรที่เขียนว่าไม่มีแอมโมเนียมักใช้เอทาโนลามีนแทนซึ่งทำงานคล้ายกัน สีเกิดจากปฏิกิริยาออกซิเดชัน สารตั้งต้น เช่น พาราฟีนิลีนไดอามีน (PPD) ทำปฏิกิริยากับไฮโดรเจนเปอร์ออกไซด์ราว 6% ในสูตรถาวรและเกิดสีในแกนเส้นผม จึงติดทนนาน
| ชนิด | ไฮโดรเจนเปอร์ออกไซด์โดยประมาณ | ผลลัพธ์ | ข้อจำกัด |
|---|---|---|---|
| ย้อมถาวร | ราว 6% | ติดทน ปิดผมขาวและเปลี่ยนสีได้ | ทำให้เส้นผมเปลี่ยนสภาพมากที่สุด |
| ย้อมกึ่งถาวร (demi) | ราว 2% | เติมเฉด เงา ทำให้สีสว่างขึ้นไม่ได้ | ปิดผมขาวได้น้อย จางเมื่อสระราว 10 ถึง 15 ครั้ง |
| สีชั่วคราว | ไม่มี | เคลือบสีผิวเส้นผม | ล้างออกได้เร็ว |
| ผงหรือครีมฟอก | สูงกว่าสีย้อมทั่วไป | ทำให้ผมสว่างขึ้น | ผมเสียมากที่สุดในกลุ่มนี้ |
เมื่อเลือกกล่อง ดูสองอย่างบนกล่อง คือระดับเฉดและชนิดสี ถ้าอยากทดลองเฉดโดยลดความเสี่ยง ย้อมกึ่งถาวรคือตัวเลือกเริ่มต้นที่ผมเสียน้อยกว่า แต่ต้องยอมรับว่าสีจะจางเร็ว
ทดสอบแพ้ก่อนทุกครั้ง ทำอย่างไรให้ได้ผลจริง
DermNet ระบุว่าสีย้อมถาวรเป็นแหล่งหลักของ PPD ซึ่งเป็นสารก่อภูมิแพ้ และสีเข้มมักมี PPD สูงกว่า การสัมผัสครั้งแรกอาจยังไม่มีอาการ แต่ครั้งต่อๆ ไปอาการจะเกิดเร็วขึ้น คือภายในไม่กี่ชั่วโมงถึงไม่กี่วัน และมักรุนแรงขึ้น เพราะเหตุนี้คนที่ย้อมมาสิบปีแล้วไม่เคยแพ้ ก็ยังต้องทดสอบก่อนย้อมทุกกล่อง
วิธีทดสอบตามที่ DermNet อธิบาย
- ผสมสีกับตัวพัฒนาสีตามที่กล่องบอก ใช้ปริมาณเท่าเหรียญเล็กๆ
- ป้ายบนผิวหลังหูหรือข้อพับแขนด้านใน
- ปล่อยให้แห้ง ไม่ปิดด้วยแผ่นปิด
- รอ 48 ถึง 72 ชั่วโมง ไม่ล้างแรงบริเวณนั้น
- ถ้าแดง บวม คัน ผิวแห้งลอก หรือเป็นตุ่มน้ำ แสดงว่าไม่ควรใช้สีนั้น
ข้อควรรู้เพิ่มจาก DermNet คือถ้าระคายทันทีภายในไม่กี่นาทีถึงไม่กี่ชั่วโมง มักเป็นการระคายเคืองมากกว่าการแพ้ และการทดสอบเองไม่ได้รับประกันว่าจะไม่แพ้ในอนาคต เพราะตัวการทดสอบเองก็ทำให้ไวต่อสารได้ ผู้ที่เคยมีผื่นรุนแรงจากสีย้อมหรือเฮนน่าดำ ควรปรึกษาแพทย์ผิวหนังเรื่องทดสอบแบบแผ่นปิดก่อนย้อมอีก
ถ้าเกิดผื่นหลังทดสอบหรือย้อม วิธีปฐมพยาบาลเบื้องต้นดูได้ที่ ครีมทาแล้วแพ้ทำอย่างไร และหนังศีรษะที่ระคายง่ายอยู่แล้วควรอ่าน ผิวแพ้ง่ายดูแลอย่างไร
ทดสอบเส้นผม ก่อนย้อมทั้งหัว
การทดสอบแพ้ตรวจผิวหนัง ส่วนการทดสอบเส้นผมตรวจสีและสภาพเส้นผม
- ตัดผมจากด้านในท้ายทอยเส้นเล็กๆ หรือเลือกเส้นที่ซ่อนง่าย
- ผสมสีตามอัตราส่วนบนกล่อง ทาให้ทั่วเส้น
- รอตามเวลาบนฉลาก ส่วนใหญ่ราว 30 ถึง 45 นาที (ตรวจกล่องของคุณ)
- ล้างออก ซับแห้ง ดูสีในแสงธรรมชาติ ไม่ใช่แสงไฟห้องน้ำ
- ถ้าเส้นขาด เหนียว ยืดเหมือนหมากฝรั่ง หรือสีเพี้ยนมาก อย่าย้อมทั้งหัว
ผมสีเดียวกันแต่เสียต่างระดับขึ้นสีไม่เท่ากัน ปลายผมที่ผ่านเคมีมาแล้วมีรูพรุนมากกว่า ดูดสีเร็วกว่าและเข้มกว่าโคน การทดสอบเส้นผมจะบอกคุณล่วงหน้าว่าต้องย้อมโคนก่อนแล้วดึงสีลงปลายเพียงช่วงท้าย
เตรียมของและพื้นที่ก่อนเปิดกล่อง
- ถุงมือที่มากับกล่อง และถุงมือสำรอง
- ผ้าเก่าหรือผ้าคลุมไหล่ที่ไม่เสียดายเพราะสีย้อมเลอะแล้วออกยาก
- ครีมหรือวาสลีนทาแนวไรผม ใบหู และต้นคอ กันสีติดผิว
- หวีซี่ห่างที่ไม่ใช่โลหะ ชามพลาสติกหรือแก้วที่ไม่ใช้กับอาหาร
- ที่กั้นผมและนาฬิกาจับเวลา
- ห้องที่ระบายอากาศดี ไม่ผสมสีต่างยี่ห้อหรือต่างล็อตเข้าด้วยกัน
- ครีมนวดหรือมาส์กเตรียมไว้ใช้หลังล้างสี
ขั้นตอนย้อมเฉพาะโคน และย้อมทั้งหัว
กรณีย้อมโคน (ผมเคยย้อมแล้ว)
- ผมแห้ง ไม่สระก่อน 1 ถึง 2 วัน เพื่อให้หนังศีรษะมีไขธรรมชาติปกป้อง
- แบ่งผมเป็น 4 ส่วน แล้วทาเฉพาะโคนยาวไม่เกินราว 1 นิ้วจากรากทีละแนว
- รอตามเวลาบนฉลาก ห้ามเกิน ถ้าอยากกลืนแนวสีกับปลาย ให้ไล้สีที่เหลือลงปลายผมเฉพาะ 5 นาทีสุดท้ายก่อนล้าง เพื่อไม่ให้ปลายที่เคยย้อมแล้วเข้มขึ้น
- ล้างด้วยน้ำเย็นถึงอุ่นจนน้ำใส ใช้แชมพูหลังย้อมที่มาในกล่อง
- ใช้ครีมนวดหรือมาส์ก
กรณีย้อมทั้งหัวจากสีธรรมชาติ ให้ทาโคนก่อนแล้วจึงทาปลายตามคำแนะนำบนกล่อง เพราะโคนมีความร้อนจากหนังศีรษะจึงขึ้นสีเร็วกว่าปลายเล็กน้อย บางกล่องแนะนำให้ทาโคนก่อน 10 ถึง 15 นาทีแล้วจึงทาปลาย ให้ทำตามฉลากของกล่องที่ใช้
บทความทบทวนเดียวกันระบุว่าผมที่ย้อมถาวรจะเริ่มเห็นโคนใหม่ราว 15 ถึง 30 วัน และต้องย้อมเฉพาะผมที่ขึ้นใหม่ การย้อมซ้ำบนปลายผมที่ย้อมแล้วเป็นสาเหตุให้ผมเสียสะสม
สีเพี้ยนแล้วแก้อย่างไร
| อาการ | สาเหตุที่มักเป็น | วิธีแก้ที่ลองได้ก่อน |
|---|---|---|
| ปลายเข้มกว่าโคนมาก | ปลายมีรูพรุนจึงดูดสีเยอะ | รอ 2 ถึง 3 สัปดาห์ ใช้แชมพูล้างลึกหนึ่งครั้ง เฉดจะอ่อนลงบ้าง |
| สีส้มหรือทองในสีน้ำตาล | ผมดำถูกลดสีไม่พอ | ใช้แชมพูหรือทรีตเมนต์สีม่วงหรือสีตรงข้ามตามเฉด หรือย้อมทับด้วยเฉดเย็นอ่อนๆ |
| สีเข้มเกินไป | เลือกเฉดผิดหรือค้างนาน | สระบ่อยขึ้นเล็กน้อยใน 1 สัปดาห์ แต่ห้ามใช้ผงฟอกเอง |
| ย้อมเป็นหย่อม | ผสมไม่ทั่วหรือแบ่งผมไม่ละเอียด | รอ 1 ถึง 2 สัปดาห์ แล้วย้อมซ่อมเฉพาะหย่อมด้วยสีเดิม |
| สีติดผิวหนัง | ไม่ทาครีมกัน | ทำความสะอาดด้วยสบู่และน้ำทันที หรือใช้ผ้าชุบน้ำมันพืชเช็ด |
หลักสำคัญคือ อย่าแก้สีเพี้ยนด้วยการย้อมซ้ำภายในไม่กี่วัน เพราะเคมีซ้อนกันเร็วเกินไปทำให้ผมขาดได้ ตามที่ AAD แนะนำให้ทำเคมีทีละอย่าง ถ้าสีผิดมาก ให้หยุด ล้างบำรุง แล้วให้ช่างประเมินใหม่
หลังย้อม ดูแลอย่างไรให้สีอยู่และผมไม่เสีย
AAD แนะนำสำหรับคนทำสีผมว่า ใช้ครีมนวดหลังสระผมทุกครั้ง ยืดช่วงห่างระหว่างการแต่งสีเป็น 8 ถึง 10 สัปดาห์หรือนานกว่านั้นโดยเฉพาะในอากาศแห้ง ทำเคมีทีละอย่าง ถ้าทั้งดัดหรือยืดและย้อม ให้ทำยืดหรือดัดก่อนแล้วเว้น 2 สัปดาห์ และใช้ครีมนวดแบบไม่ล้างออกที่มีซิงค์ออกไซด์ หรือสวมหมวกปีกกว้างเมื่อออกแดด
สิ่งที่ควรทำใน 2 สัปดาห์แรก
- สระด้วยน้ำอุ่นหรือเย็น เว้นน้ำร้อนจัดเพราะทำให้สีจางเร็ว
- ลดการสระเป็นวันเว้นวันถ้าหนังศีรษะไม่มัน
- งดที่หนีบและม้วนผม หรือใช้ความร้อนต่ำสุดตาม AAD ไม่เกินสัปดาห์ละครั้ง
- ใช้มาส์กบำรุงสัปดาห์ละครั้ง ดูตัวเลือกที่ ครีมนวดผมที่เลือกดูจากฉลาก
ผมเริ่มแห้ง แตกปลาย หรือขาดหลังย้อม ดูแนวทางฟื้นที่ ผมแห้งเสียดูแลอย่างไร และสำหรับคำถามว่าย้อมแล้วผมจะเสียแค่ไหน มีรายละเอียดที่ ทำสีผมแล้วผมเสียไหม
เช็กลิสต์วันย้อม
| ขั้นตอน | ทำเมื่อไร | ผ่านเมื่อ |
|---|---|---|
| ทดสอบแพ้ | 3 วันก่อนย้อม | ไม่มีแดง บวม คัน ตุ่มใน 48 ถึง 72 ชั่วโมง |
| ทดสอบเส้นผม | วันก่อนย้อม | สีถูกต้อง เส้นผมไม่ขาด |
| เตรียมของ | วันย้อม | ถุงมือ ครีมกัน ผ้าคลุม ครบ |
| ย้อมโคน | วันย้อม | เสร็จตามเวลาฉลาก |
| ล้างและบำรุง | หลังย้อมทันที | น้ำใส ใช้ครีมนวด |
| นัดครั้งต่อไป | 8 ถึง 10 สัปดาห์ | โคนยาวพอย้อมใหม่โดยไม่ซ้อนปลาย |
ถ้าคุณย้อมครั้งแรก เลือกสีเข้มใกล้สีเดิม ทดสอบแพ้และเส้นผมก่อน และย้อมโคนอย่างเดียว ทำตามนี้สามครั้งแล้วจึงค่อยขยับเฉด ผู้ที่หนังศีรษะเคยบวมแดง หายใจลำบากหรือหน้าบวมหลังสัมผัสสีย้อม ควรไปห้องฉุกเฉินและพบแพทย์ผิวหนังก่อนย้อมอีก
คำถามที่พบบ่อย
ย้อมผมดำเป็นสีน้ำตาลอ่อนเองได้ไหม
ผมดำธรรมชาติต้องผ่านการลดสีหรือฟอกก่อนจึงขึ้นสีอ่อน การฟอกเองทำให้ผมเสียมากและได้สีส้มทองง่าย ถ้าอยากไปไกลกว่าสองถึงสามระดับ ให้ปรึกษาช่างและเว้นช่วงเตรียมผมก่อน
ผมที่เคยยืดแล้วย้อมเองได้ไหม
AAD แนะนำให้ยืดหรือดัดก่อนและเว้น 2 สัปดาห์จึงย้อม ถ้าผมเพิ่งยืดมาไม่นานหรือเสียมาก ให้ทดสอบเส้นผมก่อน และอาจเลื่อนการย้อมออกไปจนผมแข็งแรงขึ้น
ย้อมโคนผมเองบ่อยแค่ไหน
บทความทบทวนระบุว่าผมที่ย้อมแบบถาวรมักเห็นโคนใหม่ภายใน 15 ถึง 30 วัน แต่ AAD แนะนำให้ยืดช่วงห่างเป็น 8 ถึง 10 สัปดาห์ขึ้นไปเมื่อผมแห้ง ย้อมเฉพาะโคนเท่านั้น
แหล่งอ้างอิง
- Paraphenylenediamine and hair dye contact allergy | DermNet
- Hair Cosmetics: An Overview | International Journal of Trichology (PMC)
- 10 hair care habits that can damage your hair | American Academy of Dermatology (AAD)
