ของขวัญวันเด็ก เลือกตามวัยให้ปลอดภัยและได้เล่นจริง

ช่วงต้นเดือนมกราคม ชั้นของเล่นในห้างแน่นไปหมด กล่องสีสดเรียงกันบอกว่าช่วยพัฒนาสมอง เสริมไอคิว พร้อมไฟกะพริบและเสียงเพลง คุณพ่อคุณแม่ ปู่ย่าตายาย และน้าอาที่อยากให้ของขวัญหลานในวันเด็ก มักยืนเลือกนานโดยไม่แน่ใจว่าอันไหนเหมาะจริง

เราอยากชวนเปลี่ยนคำถามจาก "อะไรดีที่สุด" เป็นสามคำถามที่ตอบง่ายกว่า หนึ่ง ปลอดภัยกับเด็กวัยนี้ไหม สอง เด็กจะเล่นได้หลายแบบไหม และสาม มีผู้ใหญ่เล่นด้วยได้ไหม ถ้าผ่านสามข้อนี้ ของขวัญราคาไม่กี่ร้อยก็มีค่ามากกว่าของเล่นราคาหลายพันที่เล่นได้แค่วิธีเดียว

ของเล่นแบบไหนที่ AAP บอกว่าดี

American Academy of Pediatrics อธิบายผ่านเว็บไซต์ HealthyChildren.org ว่าการเล่นเป็น "งานจริงจัง" ของเด็ก งานวิจัยพบว่าการเล่นช่วยให้เด็กวางแผน จัดระเบียบ เข้ากับคนอื่น และจัดการอารมณ์ได้ดีขึ้น ช่วยเรื่องภาษา คณิตศาสตร์ ทักษะสังคม และช่วยให้เด็กรับมือกับความเครียด

ประโยคที่น่าจดไว้ก่อนเข้าร้านของเล่นคือ AAP ระบุว่าของเรียบง่ายราคาไม่แพง เช่น บล็อก ภาชนะเปล่า ช้อนไม้ ของเล่นหยอดรูปทรง และจิ๊กซอว์ เป็นวิธีที่ดีที่สุดอย่างหนึ่งในการส่งเสริมความคิดสร้างสรรค์ของเด็ก และสิ่งที่ทำให้เด็กพัฒนาคือการที่พ่อแม่และผู้ดูแลอยู่ด้วยและใส่ใจ มากกว่าอุปกรณ์อิเล็กทรอนิกส์ราคาแพง

แปลเป็นหลักเลือกของขวัญได้ว่า

ของเล่นปลายเปิด เล่นได้หลายแบบ ดีกว่าของเล่นที่กดปุ่มแล้วทำงานเองแบบเดียว
ของที่ชวนให้ขยับตัว วิ่ง กระโดด ปีนป่าย
ของที่ชวนเล่นสมมติ เช่น ชุดแต่งตัว ครัวจำลอง
หนังสือ ดนตรี และอุปกรณ์ศิลปะ ซึ่ง AAP ระบุว่าช่วยทักษะความคิด อารมณ์สังคม และประสาทสัมผัสหลายด้าน
ของที่เล่นกับคนอื่นได้ เพื่อน พี่น้อง หรือพ่อแม่

ไอเดียของขวัญแยกตามวัย

ตารางนี้รวบรวมจากตัวอย่างการเล่นตามวัยที่ AAP แนะนำ และเกณฑ์ความปลอดภัยของ KidsHealth

ช่วงอายุ	สิ่งที่เด็กวัยนี้กำลังเรียนรู้	ไอเดียของขวัญ	ข้อระวัง
ขวบปีแรก	สัมผัส สำรวจด้วยปาก รู้ว่าการกระทำมีผล	ของเล่นผิวสัมผัสต่างกัน กระจกเด็ก หนังสือผ้า	ทุกชิ้นต้องใหญ่พอไม่ให้ใส่ปากทั้งชิ้นได้
1 ถึง 3 ปี	หยิบจับ ซ้อน หยอด เริ่มเล่นสมมติ	บล็อกชิ้นใหญ่ กล่องหยอดรูปทรง จิ๊กซอว์ชิ้นใหญ่ ถ้วยซ้อน	ห้ามมีชิ้นเล็ก ลูกบอลเล็ก หรือถ่านกระดุม
3 ถึง 5 ปี	เล่นสมมติ ร้องเพลง วาดรูป ขยับร่างกาย	ชุดแต่งตัว ครัวจำลอง สีเทียน ดินน้ำมัน หนังสือนิทาน	ดูฉลากสีและอุปกรณ์ศิลปะ
6 ถึง 8 ปี	กติกา การรอคอย ทักษะสังคม	บอร์ดเกมสำหรับครอบครัว ชุดตัวต่อ ลูกบอล เชือกกระโดด	ของที่ต้องใส่อุปกรณ์ป้องกัน ให้ซื้อพร้อมกัน
9 ถึง 12 ปี	ความสนใจเฉพาะ การทำโปรเจกต์	ชุดวิทยาศาสตร์ อุปกรณ์งานฝีมือ หนังสือตามความสนใจ	ชุดทดลองที่มีสารเคมีต้องมีผู้ใหญ่ดูแล

ถ้าอยากได้ไอเดียของเล่นเสริมพัฒนาการแบบละเอียดตามรายเดือนในวัยเล็ก อ่านต่อได้ที่ ของเล่นเสริมพัฒนาการ

เช็กความปลอดภัยก่อนจ่ายเงิน

ของขวัญที่ดีต้องปลอดภัยก่อน KidsHealth ของ Nemours ให้รายละเอียดที่ใช้ตรวจได้จริงในร้าน

ชิ้นส่วนเล็ก

KidsHealth ระบุว่าเด็กอายุ 3 ปีหรือน้อยกว่ามีความเสี่ยงสำลักชิ้นส่วนเล็กมากที่สุด เพราะยังเอาของเข้าปาก เกณฑ์ที่ใช้คือชิ้นส่วนควรมีเส้นผ่านศูนย์กลางอย่างน้อย 1¼ นิ้ว (ราว 3 ซม.) และยาวอย่างน้อย 2¼ นิ้ว (ราว 6 ซม.) ในร้านค้าต่างประเทศมีอุปกรณ์ทดสอบรูปท่อเรียกว่า choke tube ถ้าชิ้นส่วนลอดผ่านท่อได้ ถือว่าเล็กเกินไปสำหรับเด็กเล็ก

ถ้าหาท่อทดสอบไม่ได้ KidsHealth แนะนำให้ใช้แกนกระดาษชำระเปล่าแทน ถ้าของเล่นหรือชิ้นส่วนใดใส่ลงไปในแกนได้ทั้งชิ้น ถือว่าเล็กเกินไปสำหรับเด็กเล็ก ชิ้นส่วนอย่างตาตุ๊กตา ล้อ หรือกระดุมที่ดึงหลุดได้ ก็นับเป็นชิ้นส่วนเล็กเช่นกัน ลองดึงดูแรงๆ ในร้านก่อนซื้อ

ลูกบอลและลูกโป่ง

KidsHealth แนะนำให้หลีกเลี่ยงลูกบอลที่มีเส้นผ่านศูนย์กลาง 1.75 นิ้ว (ราว 4.4 ซม.) หรือเล็กกว่าสำหรับเด็กเล็ก เพราะติดคอได้ ลูกโป่งยางที่แตกแล้วก็เป็นอันตรายจากการสำลักเช่นกัน งานวันเด็กที่มีลูกโป่งแจก ให้เก็บเศษลูกโป่งทันทีที่แตก

ถ่านและแม่เหล็ก

ของเล่นที่ใช้ถ่าน ช่องใส่ถ่านควรปิดด้วยสกรู เด็กจึงแกะเองไม่ได้ KidsHealth อธิบายว่าถ่านและน้ำยาในถ่านเสี่ยงทั้งการสำลัก เลือดออกภายใน และแผลไหม้จากสารเคมี

เสียงและวัสดุ

KidsHealth เตือนว่าของเล่นที่เสียงดังมากทำลายการได้ยินของเด็กได้ ลองเปิดเสียงฟังใกล้หูตัวเองในร้าน ถ้ารู้สึกดังเกินไป ให้เลือกชิ้นอื่นหรือรุ่นที่ปรับเสียงได้ ตุ๊กตาและของเล่นผ้า ควรมีฉลากทนไฟ สีเทียนและสีระบายควรมีฉลากรับรองความปลอดภัย ซึ่งในสหรัฐฯ ใช้รหัส ASTM D-4236

มาตรฐานไทย

ของเล่นที่ขายในไทยอยู่ในมาตรฐานผลิตภัณฑ์อุตสาหกรรม มอก. 685 เล่ม 1-2562 ของสำนักงานมาตรฐานผลิตภัณฑ์อุตสาหกรรม ให้ดูเครื่องหมาย มอก. บนกล่องหรือตัวสินค้า ของเล่นจากตลาดนัดหรือร้านออนไลน์ที่ไม่มีเครื่องหมายนี้ ไม่มีหลักประกันเรื่องชิ้นส่วนและสารเคมี

ของเล่นขี่และของขวัญชิ้นใหญ่

ของเล่นขี่อย่างม้าโยกหรือรถลาก KidsHealth ระบุว่าส่วนใหญ่ใช้ได้เมื่อเด็กนั่งเองได้มั่นคงโดยไม่ต้องพยุง แต่ให้ดูคำแนะนำของผู้ผลิตประกอบ และควรมีสายรัดนิรภัย ตั้งได้มั่นคงไม่ล้มง่าย ถ้าให้จักรยานหรือสกู๊ตเตอร์ ให้ซื้อหมวกกันน็อกขนาดพอดีศีรษะไปพร้อมกันในกล่องเดียว เด็กจะได้ใช้ตั้งแต่ครั้งแรก

ดูแลของขวัญหลังแกะกล่อง

ความปลอดภัยไม่ได้จบที่ร้าน KidsHealth แนะนำให้ผู้ใหญ่ดูแลตอนเด็กเล่น เพราะการเล่นด้วยกันคือวิธีที่ดีที่สุดในการสอนให้เด็กใช้ของเล่นอย่างปลอดภัย และควรตรวจของเล่นเป็นระยะ

ตุ๊กตาตะเข็บไม่ขาด ไม่มีชิ้นส่วนโผล่หลุด
ของเล่นพลาสติกไม่แตกจนเป็นขอบคม
เก็บของเล่นกลางแจ้งไว้ในร่มเมื่อไม่ได้ใช้ ไม่ให้ตากฝน
ทำความสะอาดตามคำแนะนำของผู้ผลิต หรือใช้น้ำอุ่นผสมสบู่อ่อนหรือน้ำยาล้างจานอ่อนๆ ฉีดทำความสะอาดแล้วล้างน้ำออก

สิ่งที่ไม่ใช่ของเล่นแต่ล่อตาเด็ก เช่น ลูกโป่งที่ยังไม่เป่าหรือแตกแล้ว KidsHealth จัดไว้ในกลุ่มที่ต้องเก็บให้พ้นมือเด็กเล็ก ถ้ามีข้อสงสัยเรื่องความปลอดภัยของของเล่นชิ้นไหน หลักของ KidsHealth คืออย่าให้เด็กเล่นชิ้นนั้น

อายุบนกล่อง อ่านให้ถูก

KidsHealth อธิบายว่าอายุที่พิมพ์บนกล่องของเล่นกำหนดจากความปลอดภัย ไม่ได้วัดว่าเด็กฉลาดแค่ไหน ตัวอย่างที่เจอบ่อยคือ หลานสองขวบดูเก่งมาก ผู้ใหญ่จึงซื้อชุดตัวต่อสำหรับห้าขวบให้ ทั้งที่ชุดนั้นมีชิ้นส่วนเล็กจำนวนมากที่เด็กสองขวบยังเอาเข้าปาก

ฉลากที่เห็น	ความหมายที่ควรเข้าใจ
"ไม่เหมาะสำหรับเด็กอายุต่ำกว่า 3 ปี"	มักมีชิ้นส่วนเล็กที่ทำให้สำลักได้
อายุ 3 ปีขึ้นไป	เด็กเล็กกว่านี้ในบ้านเดียวกันอาจเข้าถึงได้ ต้องเก็บแยก
ต้องมีผู้ใหญ่ดูแล	อันตรายถ้าเล่นลำพัง ผู้ใหญ่ต้องอยู่ด้วยตลอด

บ้านที่มีพี่น้องหลายวัย ของขวัญของพี่ที่มีชิ้นเล็กควรเล่นบนโต๊ะสูงหรือในห้องที่น้องเข้าไม่ถึง และเก็บใส่กล่องมีฝาหลังเล่น

ทิป

ตุ๊กตาและของเล่นจากซุ้มเกมในงานวันเด็ก KidsHealth ระบุว่าของจากซุ้มเกมหรือตู้หยอดเหรียญไม่ได้ถูกบังคับให้ผ่านมาตรฐานความปลอดภัย ให้ตรวจชิ้นส่วนหลวมและขอบคมก่อนให้เด็กเล็กเล่น ส่วนของเล่นเก่าหรือของส่งต่อจากญาติ KidsHealth แนะนำให้ระวังเป็นพิเศษ เพราะอาจไม่ผ่านมาตรฐานปัจจุบันและสึกจนแตกหักได้

ของขวัญที่ไม่ใช่ของเล่น

หลายบ้านเริ่มให้ของขวัญที่เป็นประสบการณ์แทนของชิ้นใหม่ ซึ่งตรงกับข้อสังเกตของ AAP ว่าเวลาเล่นของเด็กลดลงเรื่อยๆ จากตารางชีวิตที่แน่นและจอที่มากขึ้น

พาไปสวนสาธารณะหรือสนามเด็กเล่นทั้งวัน โดยพ่อแม่วางมือถือ
คูปองทำมือ "วันนี้หนูเลือกเมนูเย็น" หรือ "เล่นด้วยกันหนึ่งชั่วโมงไม่มีจอ"
พาไปห้องสมุดและให้เลือกหนังสือเอง ถ้าลูกกำลังเริ่มอ่าน ดูไอเดียเพิ่มใน สอนลูกอ่านหนังสือ
นัดเพื่อนของลูกมาเล่นที่บ้านโดยมีผู้ใหญ่ดูแล ซึ่ง AAP แนะนำให้เด็กวัยเตาะแตะได้ลองเล่นกับเพื่อน

ถ้ากังวลว่าของขวัญอย่างแท็บเล็ตจะทำให้เวลาหน้าจอเพิ่ม อ่านคำแนะนำเรื่องเวลาหน้าจอตามวัยก่อนตัดสินใจที่ เวลาหน้าจอของเด็ก AAP เองแนะนำให้ครอบครัวทำแผนการใช้สื่อ เช่น ไม่ใช้จอที่โต๊ะอาหารหรือในห้องนอน

งบน้อยแต่ได้ใจ

ของขวัญวันเด็กไม่จำเป็นต้องแพง ลองดูไอเดียที่ใช้งบไม่มาก

งบ	ไอเดีย
ไม่ถึง 100 บาท	ดินน้ำมัน สีเทียนแท่งใหญ่ ลูกบอลยางขนาดใหญ่ เชือกกระโดด
100 ถึง 300 บาท	หนังสือนิทานภาพ จิ๊กซอว์ชิ้นใหญ่ ชุดตุ๊กตานิ้วมือ
300 ถึง 800 บาท	บล็อกไม้ชุดเล็ก ครัวจำลองขนาดเล็ก บอร์ดเกมสำหรับเด็ก
มากกว่านั้น	จักรยานทรงตัวพร้อมหมวกกันน็อก ชุดตัวต่อขนาดใหญ่

ช่วงราคาเหล่านี้เป็นแนวคิดคร่าวๆ ราคาจริงขึ้นกับร้านและแบรนด์ สิ่งที่สำคัญกว่าราคาคือความปลอดภัยตามวัยและโอกาสที่เด็กจะได้เล่นจริง

ถ้ายังไม่แน่ใจว่าวันเด็กปีนี้จะพาลูกไปที่ไหน หรืออยากรู้ว่าควรเตรียมอะไรก่อนไปงานที่คนเยอะ อ่านต่อได้ที่ วันเด็กแห่งชาติ และถ้าของขวัญชิ้นนี้ให้ทารกแรกเกิด ดูไอเดียได้ที่ ของขวัญเด็กแรกเกิด

ของขวัญที่เด็กจำได้นานที่สุด มักเป็นวันที่ผู้ใหญ่นั่งลงเล่นด้วย มากกว่ากล่องที่ใหญ่ที่สุดในกองของขวัญค่ะ