เพศทารกในครรภ์ดูจากอะไร วิธีที่เชื่อได้กับความเชื่อที่ไม่ใช่

เพศของทารกในครรภ์ดูได้แม่นจริง ๆ จาก 2 ทาง คือภาพอัลตราซาวด์ที่เห็นอวัยวะเพศของลูก ซึ่งชัดที่สุดช่วงอายุครรภ์ 18 ถึง 21 สัปดาห์ และการตรวจดีเอ็นเอจากเลือดแม่ที่เรียกว่า NIPT ซึ่งทำได้ตั้งแต่ราว 9 ถึง 10 สัปดาห์ ส่วนวิธีทายจากรูปท้อง ชีพจรลูก หรืออาหารที่อยากกิน เป็นความเชื่อที่สนุกจะคุยกัน แต่ไม่ควรใช้ตัดสินใจซื้อของหรือเลือกชื่อลูกค่ะ

เพศถูกกำหนดตั้งแต่เมื่อไร

เพศของลูกถูกกำหนดตั้งแต่วินาทีที่อสุจิเข้าผสมกับไข่ ไข่ของแม่มีโครโมโซม X เสมอ ส่วนอสุจิของพ่อมีได้ทั้ง X และ Y ถ้าอสุจิที่ผสมมี X ลูกจะเป็น XX คือผู้หญิง ถ้ามี Y จะเป็น XY คือผู้ชาย

แม้เพศจะถูกกำหนดตั้งแต่วันแรก แต่อวัยวะเพศภายนอกยังหน้าตาเหมือนกันในช่วงแรก ทารกทุกคนมีปุ่มเล็ก ๆ ระหว่างขาที่จะพัฒนาเป็นองคชาตหรือคลิตอริส ช่วงอายุครรภ์ประมาณ 9 ถึง 12 สัปดาห์ การเปลี่ยนแปลงเพิ่งเริ่ม และกว่าจะเห็นความต่างชัดในภาพอัลตราซาวด์ก็ต้องรอจนไตรมาสที่สอง นี่คือเหตุผลที่การดูเพศจากภาพเร็วเกินไปผิดพลาดบ่อย

ข้อเท็จจริงที่ช่วยลดความกดดันในบ้านได้ คือเพศของลูกขึ้นกับโครโมโซมในอสุจิที่เข้าผสม คุณแม่ไม่ได้เป็นคนกำหนด และไม่มีอาหารหรือท่าทางระหว่างตั้งครรภ์ที่เปลี่ยนเพศของลูกได้

เทียบทุกวิธี: ทำได้ตอนไหน แม่นแค่ไหน มีความเสี่ยงไหม

วิธี	อายุครรภ์ที่ทำได้	ความน่าเชื่อถือเรื่องเพศ	ความเสี่ยงต่อการตั้งครรภ์	จุดประสงค์หลักของการตรวจ
อัลตราซาวด์ช่วงต้น	12-14 สัปดาห์	ต่ำถึงปานกลาง เดาจากมุมของปุ่มอวัยวะเพศ	ไม่มี	อายุครรภ์ จำนวนทารก คัดกรองดาวน์
อัลตราซาวด์ตรวจโครงสร้าง	18-21 สัปดาห์ (บางแห่งถึง 23)	สูง ถ้าลูกอยู่ในท่าที่เห็นชัด	ไม่มี	ตรวจความผิดปกติทางโครงสร้าง การเติบโต รก
NIPT จากเลือดแม่	ตั้งแต่ราว 9-10 สัปดาห์	สูง	ไม่มี (เจาะเลือดแม่)	คัดกรองโครโมโซม 21, 18, 13
ตัดชิ้นเนื้อรก (CVS)	ราว 11-14 สัปดาห์	แน่นอน (ดูโครโมโซมโดยตรง)	มีความเสี่ยงแท้งเล็กน้อย	วินิจฉัยโรคทางพันธุกรรม
เจาะน้ำคร่ำ	ราว 15 สัปดาห์ขึ้นไป	แน่นอน	มีความเสี่ยงแท้งเล็กน้อย	วินิจฉัยโรคทางพันธุกรรม
รูปท้อง ชีพจร ปฏิทินจีน	ทุกช่วง	ไม่ต่างจากการเดา	ไม่มี	ไม่มีทางการแพทย์

ตารางนี้ชี้ให้เห็นสิ่งหนึ่ง คือวิธีที่ไม่มีความเสี่ยงและแม่นยำสำหรับครอบครัวส่วนใหญ่ มีอยู่ในนัดตรวจที่คุณแม่ต้องไปอยู่แล้ว ไม่จำเป็นต้องจ่ายเพิ่มเพื่อรู้เพศ

อัลตราซาวด์ 18-21 สัปดาห์: จังหวะที่เห็นชัดที่สุด

NHS กำหนดให้การตรวจคัดกรองครั้งที่ 20 สัปดาห์ทำระหว่าง 18 ถึง 21 สัปดาห์ บางกรณีเลื่อนถึง 23 สัปดาห์ จุดประสงค์หลักคือดูความผิดปกติทางโครงสร้าง 11 กลุ่ม ดูการเติบโต และดูตำแหน่งของรก ระหว่างตรวจ ผู้ตรวจมักถามว่าอยากรู้เพศลูกไหม คำว่า "ถาม" สำคัญนะคะ เพราะบางครอบครัวเลือกไม่รู้จนวันคลอด ถ้าคุณแม่ไม่อยากรู้ ให้บอกตั้งแต่ก่อนเริ่มตรวจ

ในภาพสองมิติ ทารกผู้ชายจะเห็นถุงอัณฑะและองคชาต ส่วนทารกผู้หญิงมักเห็นเป็นเส้นขนานสามเส้นของแคมนอกแคมใน ผู้ตรวจที่มีประสบการณ์ดูจากหลายมุมก่อนจะบอก ถ้ามุมไม่ชัด ผู้ตรวจที่ระวังจะไม่ฟันธง

ทำไมบางครั้งดูไม่เห็น

• ลูกนอนคว่ำหรือหันก้นเข้าหลังแม่ มองไม่เห็นบริเวณระหว่างขา
• ลูกหนีบขาหรือมีสายสะดือพาดอยู่ระหว่างขา ซึ่งบางครั้งทำให้ดูเหมือนองคชาต
• ชั้นไขมันหน้าท้องของแม่หนา ภาพจึงไม่คม
• น้ำคร่ำน้อย ทำให้รายละเอียดไม่ชัด

ถ้าดูไม่เห็นในวันนั้น ผู้ตรวจบางคนจะให้คุณแม่ลุกเดิน ดื่มน้ำ หรือเปลี่ยนท่านอนตะแคงสักพัก แล้วกลับมาดูใหม่ ถ้ายังไม่เห็นก็ไม่ใช่สัญญาณของความผิดปกติ เป็นเรื่องท่าของลูกล้วน ๆ ภาพรวมของการอัลตราซาวด์แต่ละครั้งตลอดการตั้งครรภ์อ่านได้ที่ อัลตราซาวด์คนท้องตรวจอะไรบ้าง

อัลตราซาวด์ 12-14 สัปดาห์ เดาได้แค่ไหน

ช่วงนี้ผู้ตรวจบางคนเดาเพศจากมุมของปุ่มอวัยวะเพศเทียบกับแนวกระดูกสันหลัง ถ้าชี้ขึ้นชันมักเดาว่าเป็นชาย ถ้าขนานกับแนวหลังมักเดาว่าเป็นหญิง ความแม่นยำขึ้นกับอายุครรภ์ ท่าของลูก และฝีมือของผู้ตรวจมาก ยิ่งตรวจใกล้ 11 สัปดาห์ยิ่งผิดบ่อย ให้ถือผลช่วงนี้เป็นการเดาที่ต้องยืนยันซ้ำ ไม่ควรเริ่มซื้อเสื้อผ้าสีตามเพศจากผลนี้

อัลตราซาวด์ 4 มิติช่วยให้รู้เพศชัดขึ้นไหม

ภาพ 4 มิติช่วยเรื่องใบหน้าและความรู้สึกของครอบครัว แต่เรื่องเพศนั้นภาพ 2 มิติก็เห็นได้ชัดพอ ๆ กัน รายละเอียดเรื่องเวลาที่เหมาะและข้อจำกัดของภาพ 4 มิติมีอยู่ใน อัลตราซาวด์ 4 มิติ ทำตอนกี่สัปดาห์

NIPT: รู้เพศจากเลือดแม่ได้อย่างไร

ในเลือดของคุณแม่มีชิ้นส่วนดีเอ็นเอขนาดเล็กลอยอยู่ ส่วนหนึ่งมาจากรก ซึ่งส่วนใหญ่สะท้อนพันธุกรรมของทารก การตรวจ NIPT นำเลือดแม่ไปวิเคราะห์ชิ้นส่วนเหล่านี้ เดิมออกแบบมาเพื่อคัดกรองกลุ่มอาการดาวน์ (โครโมโซม 21) เอ็ดเวิร์ด (18) และพาทัว (13) แต่เมื่อมีชิ้นส่วนของโครโมโซม Y ในเลือดแม่ ก็บอกได้ว่าทารกเป็นเพศชาย

ข้อมูลจาก Genomics Education Programme ของ NHS England ระบุว่า NIPT บอกเพศได้ตั้งแต่อายุครรภ์ 9 สัปดาห์ ซึ่งเร็วกว่าอัลตราซาวด์มาก ในระบบ NHS การใช้ NIPT เพื่อดูเพศทำในกรณีที่พ่อแม่เป็นพาหะของโรคทางพันธุกรรมที่ถ่ายทอดผ่านโครโมโซม X อย่างโรคกล้ามเนื้ออ่อนแรงดูเชนน์ ซึ่งเกิดกับเด็กผู้ชายเป็นส่วนใหญ่ ส่วนในไทย หลายโรงพยาบาลและแล็บเอกชนเปิดให้ขอรายงานเพศไปพร้อมกับผลคัดกรองโครโมโซม

ข้อจำกัดที่ควรรู้ก่อนจ่ายเงิน

• NIPT เป็นการตรวจคัดกรอง ไม่ใช่การวินิจฉัย ผลที่บอกว่าโอกาสสูงต้องยืนยันด้วยการเจาะน้ำคร่ำหรือตัดชิ้นเนื้อรก
• ถ้าดีเอ็นเอจากรกในเลือดแม่น้อยเกินไป เช่น ตรวจเร็วเกินไป ผลจะออกไม่ได้และต้องเจาะซ้ำ
• บางครั้งความผิดปกติอยู่เฉพาะในรกแต่ไม่อยู่ในตัวทารก ทำให้ผลไม่ตรงกับตัวลูกจริง ซึ่งพบได้น้อย
• ครรภ์แฝด ผลเรื่องเพศอ่านยากขึ้น ถ้าพบโครโมโซม Y แปลว่ามีอย่างน้อยหนึ่งคนเป็นผู้ชาย แต่บอกไม่ได้ว่าทั้งคู่
• ผลมักใช้เวลาประมาณ 1 ถึง 2 สัปดาห์ ราคาแตกต่างกันมากตามแล็บและแพ็กเกจ ควรถามราคารวมค่าแพทย์ก่อนตรวจ

ถ้าคุณแม่กำลังตัดสินใจเรื่องคัดกรองดาวน์อยู่แล้ว ข้อมูลเทียบ Combined test, Quad test และ NIPT อยู่ที่ ตรวจคัดกรองดาวน์ซินโดรม

เจาะน้ำคร่ำและตัดชิ้นเนื้อรก ไม่ใช่ทางลัดรู้เพศ

ทั้งสองวิธีดูโครโมโซมของทารกโดยตรง จึงบอกเพศได้แน่นอน แต่ต้องใช้เข็มผ่านหน้าท้องเข้าไปในมดลูก และมีความเสี่ยงต่อการแท้งเล็กน้อย แพทย์จะทำเมื่อมีข้อบ่งชี้ทางการแพทย์ เช่น ผลคัดกรองโครโมโซมโอกาสสูง หรือครอบครัวมีโรคทางพันธุกรรมที่ต้องวินิจฉัยก่อนคลอด ไม่มีสูติแพทย์ที่ทำเพื่อบอกเพศอย่างเดียว ถ้ามีการตรวจด้วยเหตุผลอื่น ผลเรื่องเพศจะมาพร้อมกัน และคุณแม่เลือกได้ว่าจะขอรู้หรือไม่

ทำไมเพศของลูกบางครั้งเป็นเรื่องทางการแพทย์

สำหรับครอบครัวส่วนใหญ่ เพศเป็นเรื่องความตื่นเต้น การเลือกชื่อ และการเตรียมของ แต่บางครอบครัวต้องรู้เพศเพื่อวางแผนการดูแล โรคที่ถ่ายทอดผ่านโครโมโซม X อย่างฮีโมฟีเลีย (เลือดออกง่าย) หรือดูเชนน์ แสดงอาการรุนแรงในเด็กผู้ชายเป็นหลัก ถ้าแม่เป็นพาหะ การรู้ว่าลูกเป็นชายตั้งแต่เนิ่น ๆ ช่วยให้ทีมแพทย์เตรียมการคลอดและการตรวจหลังคลอดได้

ภาวะพร่องเอนไซม์ G6PD ก็ถ่ายทอดทางโครโมโซม X และพบได้บ่อยในคนไทย เด็กผู้ชายที่ได้รับยีนจากแม่จะมีภาวะนี้ เด็กกลุ่มนี้ต้องเลี่ยงยาและอาหารบางชนิด ถ้าในครอบครัวมีคนเป็น ให้บอกแพทย์ตอนฝากครรภ์ เพื่อวางแผนตรวจลูกหลังคลอด

ความเชื่อที่ได้ยินบ่อย และสิ่งที่รู้จริง

ความเชื่อ	ที่เขาว่ากัน	ข้อเท็จจริง
รูปท้อง	ท้องแหลมเป็นชาย ท้องกลมเป็นหญิง	รูปท้องขึ้นกับกล้ามเนื้อหน้าท้อง ท่าของลูก จำนวนครั้งที่เคยท้อง และส่วนสูงของแม่
ชีพจรลูก	เกิน 140 ครั้งต่อนาทีเป็นหญิง	ชีพจรทารกช่วงแรกเปลี่ยนตามอายุครรภ์ และไม่ต่างกันอย่างมีความหมายระหว่างเพศ
อาหารที่อยาก	อยากเปรี้ยวเป็นชาย อยากหวานเป็นหญิง	ความอยากอาหารมาจากฮอร์โมนและการแพ้ท้อง
แพ้ท้องหนัก	แพ้หนักเป็นหญิง	ความรุนแรงของแพ้ท้องต่างกันมากในแต่ละคนและแต่ละครรภ์
ผิวคล้ำ เส้นกลางท้อง	ผิวหมองเป็นชาย	ฮอร์โมนตั้งครรภ์ทำให้ผิวคล้ำขึ้นได้กับทุกคน
ปฏิทินจีน	ดูจากอายุแม่กับเดือนที่ตั้งครรภ์	เพศขึ้นกับโครโมโซมในอสุจิ ไม่ขึ้นกับเดือน
แหวนแกว่งบนท้อง	หมุนวนเป็นหญิง แกว่งตรงเป็นชาย	การแกว่งมาจากมือของคนถือ

ความเชื่อเหล่านี้เป็นส่วนหนึ่งของบรรยากาศในบ้าน คุณย่าคุณยายหลายท่านสนุกกับการทาย และไม่มีอันตรายอะไรถ้าเล่นกันขำ ๆ ข้อที่ควรระวังมีเรื่องเดียว คือเวลาที่ความเชื่อทำให้คุณแม่รู้สึกกดดันหรือถูกตำหนิ เช่น ถูกบอกว่า "ท้องแบบนี้คงไม่ได้ลูกชาย" ซึ่งไม่ยุติธรรมกับคุณแม่เลย

ถ้าอยากรู้เพศลูก วางแผนแบบนี้

1. นับอายุครรภ์ให้ถูกก่อน เพราะทุกวิธีขึ้นกับสัปดาห์ ดูวิธีนับที่ นับอายุครรภ์อย่างไร
2. ถ้าแพทย์แนะนำการคัดกรองโครโมโซมแบบ NIPT อยู่แล้ว ถามว่าขอรายงานเพศเพิ่มได้ไหม มีค่าใช้จ่ายเพิ่มหรือเปล่า
3. ถ้าไม่ได้ทำ NIPT ให้รอนัดอัลตราซาวด์ช่วง 18 ถึง 21 สัปดาห์ บอกผู้ตรวจตั้งแต่ต้นว่าอยากรู้หรือไม่อยากรู้
4. ถ้าผลจากอัลตราซาวด์ช่วงต้นบอกเพศมาแล้ว ให้ถือเป็นผลเบื้องต้น และขอยืนยันในนัดตรวจโครงสร้าง
5. ถ้าอยากจัดงานเปิดเผยเพศ ขอให้ผู้ตรวจเขียนผลใส่ซองปิดไว้ แล้วส่งต่อให้คนจัดงาน

ถ้าครอบครัวมีโรคทางพันธุกรรมที่เกี่ยวกับโครโมโซม X ให้บอกสูติแพทย์ตั้งแต่นัดฝากครรภ์ครั้งแรก และถามตรง ๆ ว่าควรตรวจเพศและตรวจโรคด้วยวิธีใด ช่วงอายุครรภ์เท่าไร เพราะคำตอบของครอบครัวกลุ่มนี้ต่างจากครอบครัวทั่วไปค่ะ

ไม่ว่าลูกจะเป็นเพศไหน สิ่งที่บอกว่าลูกแข็งแรงคือผลตรวจโครงสร้าง การเติบโต และการนัดฝากครรภ์ที่ครบ ถ้าวันตรวจยังดูเพศไม่ได้ ก็ยังมีโอกาสในนัดถัดไป และลูกจะเฉลยเองในวันคลอดอยู่ดีค่ะ