อาหาร

มะเขือเทศเป็นผักหรือผลไม้ ตอบได้ทั้งสองแบบ แยกตามนิยาม

| อ่าน 9 นาที

มะเขือเทศเป็นผักหรือผลไม้ ตอบได้ทั้งสองแบบ แยกตามนิยาม

สรุปสั้นๆ

  • ทางพฤกษศาสตร์ มะเขือเทศเป็นผลไม้ เพราะเกิดจากดอกและมีเมล็ดอยู่ข้างใน ตามคำอธิบายของ Iowa State University Extension
  • ทางการทำอาหาร มะเขือเทศเป็นผัก เพราะกินร่วมกับอาหารจานหลัก เมื่อ 10 พฤษภาคม 1893 ศาลสูงสุดสหรัฐฯ ตัดสินคดี Nix v. Hedden ว่ามะเขือเทศเป็นผักเพื่อการเก็บภาษีนำเข้า
  • คำตอบทั้งสองไม่ขัดกัน เพราะนิยามมาจากคนละเกณฑ์ ผักหลายชนิดที่เรากินเป็นผลในทางพฤกษศาสตร์ เช่นแตงกวา สควอช ถั่ว
  • มะเขือเทศดิบสด 100 กรัมให้พลังงาน 18 กิโลแคลอรี น้ำ 94.52 กรัม และวิตามินซี 13.7 มิลลิกรัม ตาม USDA FoodData Central

มะเขือเทศเป็นทั้งผลไม้และผัก ขึ้นกับว่าถามด้วยเกณฑ์ไหน ทางพฤกษศาสตร์ มะเขือเทศเป็นผลไม้ เพราะเกิดจากดอกและมีเมล็ดอยู่ข้างใน ทางการทำอาหาร มะเขือเทศเป็นผัก เพราะเรากินร่วมกับอาหารจานหลักของมื้อ

สองคำตอบนี้ไม่ขัดกัน เพราะ "ผลไม้" ในห้องแล็บพืชศาสตร์กับ "ผัก" ในครัวเป็นคำที่ใช้วัดคนละอย่าง ข้างล่างเรียงเป็นคำถามที่คนถามต่อ โดยแต่ละข้อเอามาจากหน้าที่เปิดอ่านจริง

ทางพฤกษศาสตร์ ผลไม้หมายถึงอะไร

Iowa State University Extension and Outreach อธิบายไว้ในหน้าถามตอบว่า ผลทางพฤกษศาสตร์คือส่วนของพืชที่เกิดจากดอกและมีเมล็ดอยู่ข้างใน มะเขือเทศเข้าเกณฑ์นี้ครบ

เกณฑ์นี้ดูที่ส่วนนั้นเกิดมาจากอะไรในต้น รสหวานหรือช่วงเวลาที่กินไม่เกี่ยว เมื่อวัดด้วยเกณฑ์นี้ สิ่งที่ครัวเรียกว่าผักจำนวนไม่น้อยกลายเป็นผล

ทางการทำอาหาร ผักหมายถึงอะไร

หน้าเดียวกันของ Iowa State ให้นิยามผักในแบบครัวว่า ส่วนของพืชที่กินร่วมกับอาหารจานหลัก และยกตัวอย่างว่าส่วนที่เรากินเป็นผักมีทั้งราก (แครอต บีต) ลำต้น (หน่อไม้ฝรั่ง) ใบ (ผักกาดหอม) ดอก (บร็อกโคลี) และเมล็ด (ข้าวโพด)

เกณฑ์นี้ดูที่การใช้ ไม่ดูที่โครงสร้างของพืช มะเขือเทศที่หั่นใส่สลัด ปรุงในซอสพาสต้า หรือโขลกในน้ำพริก อยู่ในมื้อหลัก ครัวจึงจัดเป็นผัก

Laurie Colton แห่ง University of Maine Cooperative Extension เขียนไว้ในคอลัมน์ Ask EFNEP (เผยแพร่ 15 เมษายน 2024 และปรับปรุงกุมภาพันธ์ 2026) โดยอ้างความเห็นของ David Handley ว่า ผักบางชนิดเป็นผลในทางพฤกษศาสตร์ แต่ผลไม้ไม่ได้เป็นผักทุกชนิด หน้านั้นระบุมะเขือเทศและอะโวคาโดเป็นผลทางพฤกษศาสตร์ที่ใช้เป็นผักในครัว

มะเขือเทศสุกสีแดงบนช่อวางขายในตลาด

ศาลสหรัฐฯ เคยตัดสินเรื่องนี้จริงหรือ

เคยตัดสินจริง แต่เป็นเรื่องภาษี ไม่ได้เป็นเรื่องวิชาพืชศาสตร์ ข้อมูลข้างล่างมาจากเอกสารคำพิพากษาที่เผยแพร่โดย Legal Information Institute ของ Cornell Law School

  • คดีชื่อ Nix v. Hedden หมายเลข 149 U.S. 304 ศาลสูงสุดสหรัฐฯ ตัดสินเมื่อวันที่ 10 พฤษภาคม 1893
  • ผู้นำเข้านำมะเขือเทศจากหมู่เกาะเวสต์อินดีสเข้ามาในปี 1886 เจ้าหน้าที่ศุลกากรเก็บภาษี 10 เปอร์เซ็นต์ในฐานะผัก ตามกฎหมายภาษีศุลกากรลงวันที่ 3 มีนาคม 1883
  • ศาลตัดสินว่ามะเขือเทศเป็นผักตามความหมายของกฎหมายภาษีฉบับนั้น โดยให้เหตุผลถึงการใช้ในชีวิตประจำวันว่าเสิร์ฟร่วมกับอาหารจานหลัก

คำพิพากษาเขียนไว้เองว่า ในทางพฤกษศาสตร์ มะเขือเทศเป็นผลของเถาวัลย์ เช่นเดียวกับแตงกวา สควอช ถั่ว และถั่วลันเตา ศาลยอมรับข้อเท็จจริงทางพฤกษศาสตร์ข้อนี้ และเลือกใช้ความหมายแบบที่คนทั่วไปใช้ในชีวิตประจำวัน คำตัดสินนี้ผูกกับการตีความกฎหมายภาษีของสหรัฐฯ ในปี 1893 เท่านั้น จึงอ้างเป็นคำตอบทางพืชศาสตร์ไม่ได้

อะไรอีกบ้างที่เป็นผลแต่เรากินเป็นผัก

หน้าถามตอบทั้งสามแหล่งให้ตัวอย่างที่ซ้อนกัน เมื่อเทียบเป็นตารางได้ดังนี้

อาหาร ในครัว ในพฤกษศาสตร์ แหล่งที่ระบุ
มะเขือเทศ ผัก ผล Iowa State, UMaine, คำพิพากษา
อะโวคาโด ใช้เป็นผัก ผล UMaine
แตงกวา ผัก ผล คำพิพากษา Nix v. Hedden
สควอช ผัก ผล คำพิพากษา Nix v. Hedden
ถั่วและถั่วลันเตา ผัก ผล คำพิพากษา Nix v. Hedden
แครอต บีต ผัก ราก Iowa State
ผักกาดหอม ผัก ใบ Iowa State
บร็อกโคลี ผัก ดอก Iowa State

ตารางนี้ยกเฉพาะที่หน้าเหล่านั้นระบุไว้ ผู้เขียนไม่ได้ต่อเติมรายการจากความจำ อาหารไทยที่เป็นลักษณะเดียวกัน เช่นมะเขือเปราะ มะเขือพวง ฟักทอง ไม่ได้อยู่ในหน้าที่เปิด จึงไม่ยกมา ส่วนข้าวโพดมีหน้าแยก ดูข้าวโพดเป็นผักหรือผลไม้

มะเขือเทศผ่าครึ่งบนเขียงในครัว

ตัวเลขโภชนาการ ใช้นับเป็นผักหรือผลไม้ดี

ตาราง USDA FoodData Central รายการมะเขือเทศแดงสุกดิบ (SR Legacy) ให้ค่าต่อ 100 กรัมดังนี้

สารอาหาร ปริมาณต่อ 100 กรัม
พลังงาน 18 กิโลแคลอรี
น้ำ 94.52 กรัม
โปรตีน 0.88 กรัม
ไขมัน 0.2 กรัม
คาร์โบไฮเดรต 3.89 กรัม
ใยอาหาร 1.2 กรัม
วิตามินซี 13.7 มิลลิกรัม
ไลโคปีน 2,573 ไมโครกรัม

ตารางเดียวกันระบุน้ำหนักต่อผล มะเขือเทศผลกลางหนัก 123 กรัม ผลใหญ่ 182 กรัม และเชอร์รี่ผลละ 17 กรัม

ตัวอย่างคำนวณ มะเขือเทศผลกลาง 1 ลูก (123 กรัม) ให้วิตามินซีราว 16.9 มิลลิกรัม (13.7 คูณ 1.23) และพลังงานราว 22 กิโลแคลอรี เป็นการคำนวณจากตาราง ไม่ใช่ค่าที่วัดจากลูกจริง

ตัวเลขข้างบนไม่ได้ตอบว่าควรนับมะเขือเทศเป็นผักหรือผลไม้ในแบบแนะนำปริมาณผักผลไม้ต่อวัน เพราะแต่ละคำแนะนำนิยามกลุ่มไว้ต่างกัน ผู้เขียนไม่ได้เปิดคำแนะนำของหน่วยงานไทยที่จัดมะเขือเทศเข้ากลุ่มใด จึงไม่ขอระบุ วิธีนับเบื้องต้นอ่านได้ที่ผักผลไม้วันละเท่าไร ใครที่ต้องควบคุมอาหารตามโรคประจำตัว ควรถามนักกำหนดอาหารว่าให้นับกลุ่มไหน

เรื่องเลือกซื้อและเก็บต่อ

คำตอบเรื่องผักหรือผลไม้ไม่เปลี่ยนวิธีเลือกมะเขือเทศในตลาด หลักเลือกผลไม้ทั่วไปอยู่ที่วิธีเลือกซื้อผลไม้ วิธีเก็บผักผลไม้ให้สดอยู่ที่เก็บผักผลไม้ให้สดนาน และถ้าสนใจกลุ่มวิตามินจากผลไม้ ลองดูผลไม้วิตามินสูง

เมื่อมีคนถามที่โต๊ะอาหาร

คำตอบที่ตรงที่สุดคือถามกลับว่า "ถามแบบพืชศาสตร์หรือแบบทำอาหาร" ถ้าแบบพืชศาสตร์ ตอบว่าผล ถ้าแบบทำอาหาร ตอบว่าผัก ทั้งสองถูกในกรอบของตัวเอง

คำถามที่พบบ่อย

มะเขือเทศเชอร์รี่เป็นผลไม้เหมือนมะเขือเทศลูกใหญ่ไหม

ในทางพฤกษศาสตร์ตามเกณฑ์เดียวกัน คือเกิดจากดอกและมีเมล็ดข้างใน ถือเป็นผลทั้งสองแบบ ตาราง USDA แยกน้ำหนักมะเขือเทศเชอร์รี่ผลละ 17 กรัม ต่างจากผลกลางที่ 123 กรัม แต่ไม่ได้แยกการจัดหมวดผักผลไม้

แตงกวากับถั่วก็เป็นผลไม้ด้วยหรือเปล่า

ตามถ้อยคำในคำพิพากษา Nix v. Hedden ที่ศาลสูงสุดสหรัฐฯ เขียนไว้ ในทางพฤกษศาสตร์ มะเขือเทศเป็นผลของเถาวัลย์ เช่นเดียวกับแตงกวา สควอช ถั่ว และถั่วลันเตา

แหล่งอ้างอิง

  1. Tomato: fruit or vegetable? | Iowa State University Extension and Outreach, Yard and Garden
  2. Ask EFNEP: Is a Tomato a Fruit or a Vegetable? | University of Maine Cooperative Extension
  3. Nix v. Hedden, 149 U.S. 304 (1893) | Legal Information Institute, Cornell Law School
  4. FoodData Central รายการ 170457 Tomatoes, red, ripe, raw, year round average (SR Legacy) | U.S. Department of Agriculture (USDA)

อ่านเรื่องอื่นในหมวดอาหาร

ข่าวสำคัญทันเวลา

ดูทั้งหมวดอาหาร