เทพื้นคอนกรีตบนดิน ขั้นตอนเตรียมชั้นรอง เหล็กตะแกรง รอยต่อ และบ่มน้ำ

เทพื้นคอนกรีตบนดินดูเป็นงานง่าย เทแล้วปาดให้เรียบก็จบ แต่พื้นลานจอดรถที่ร้าวเป็นใยแมงมุมและพื้นห้องที่ทรุดเป็นแอ่ง ส่วนใหญ่มาจากสิ่งที่ทำก่อนเทและหลังเท ไม่ใช่จากตัวเทคอนกรีตเอง ขั้นตอนข้างล่างเรียงตั้งแต่ชั้นดินจนถึงวันบ่ม ใช้ได้กับลานจอดรถ ทางเดิน พื้นโรงรถ และพื้นห้องชั้นล่างที่เทบนดินถมแน่น ส่วนพื้นที่มีผิวขัดมันดูต่อที่ พื้นปูนขัดมัน

เริ่มจากชั้นล่าง ไม่ใช่คอนกรีต

ดินและชั้นรองพื้น

ขุดผิวดินอินทรีย์ รากไม้ และดินอ่อนออก แล้วถมกลับด้วยดินหรือทรายถมที่บดอัดเป็นชั้นบาง ๆ ให้แน่นสม่ำเสมอ ไม่ปล่อยให้บางที่นุ่มบางที่แข็ง เพราะพื้นทรุดไม่เท่ากันคือสาเหตุรอยร้าวตามขวาง ชั้นสุดท้ายปูทรายหยาบหรือหินคลุกหนาประมาณ 5-10 ซม. ปาดให้เรียบเสมอกัน ถ้าดินถมใหม่ไม่ถึงปี ให้วิศวกรดูว่าควรรอทรุดตัวหรือใช้พื้นแขวนแทน

แผ่นกันความชื้น

ACI 302.1R-15 ระบุให้พิจารณาแผ่นกันไอน้ำ (vapor retarder) ตามมาตรฐาน ASTM E1745 ใต้พื้นที่จะปูวัสดุไวความชื้นทับ เช่นไม้ ไวนิล หรือกาว สำหรับบ้านทั่วไปที่มีชั้นล่างติดดิน แผ่นพลาสติกหนาใต้พื้นคอนกรีตช่วยลดความชื้นที่ขึ้นมา ลดเกลือขึ้น และปัญหาพื้นปูทับที่ร่อนในภายหลัง ให้ถามผู้ออกแบบว่าควรใช้ในจุดนี้หรือไม่

แบบหล่อ ตะแกรง และความหนา

แบบหล่อทำจากไม้แผ่นหรือเหล็กรางที่วางตั้งฉากและแข็งแรงพอ ไม่ขยับเวลาคอนกรีตหนัก ตั้งระดับให้มีความลาดเอียงที่น้ำไหลออก เช่นลานจอดรถลาดเอียงอย่างน้อย 1:100 ถึง 1:50 ออกจากตัวบ้าน

ใช้งาน	ความหนาที่พบบ่อยโดยประมาณ	เหล็กเสริมทั่วไป	หมายเหตุ
ทางเดินในสวน	7-10 ซม.	ตะแกรงเหล็กหรือเสริมน้อย	ดินแน่น ไม่มีรถ
ลานจอดรถเก๋ง	10-12 ซม.	ตะแกรง RB6-RB9 ระยะ 15-20 ซม.	ดินแน่น อัดซ้ำ
โรงรถ/ที่จอดรถใหญ่	12-15 ซม. ขึ้นไป	เหล็กตามแบบวิศวกร	ตามน้ำหนักรถ
พื้นห้องชั้นล่างบนดิน	8-10 ซม.	ตะแกรง	ใส่แผ่นกันชื้นตามที่ต้องการ

ตัวเลขข้างต้นเป็นช่วงพบบ่อยสำหรับงานบ้านขนาดเล็ก เป็นกรอบสอบถามช่าง ไม่ใช่ค่าออกแบบ น้ำหนักรถใหญ่ ดินอ่อน หรือพื้นที่น้ำท่วมถึงต้องให้วิศวกรกำหนด

ตะแกรงเหล็กต้องอยู่ประมาณหนึ่งในสามจากผิวบน ไม่นอนก้นพื้น ใช้ลูกปูนหนุนก้นให้สูงสม่ำเสมอ เหล็กที่นอนที่ก้นทำหน้าที่ไม่ได้ อ่านเรื่องเหล็กเสริมเพิ่มที่ คอนกรีตเสริมเหล็ก และเกรดเหล็กที่ เหล็กเส้นข้ออ้อย

รอยต่อ ยอมให้ร้าวให้ถูกที่

คอนกรีตหดตัวขณะแห้ง ACI 302.1R-15 ระบุว่ารอยต่อเป็นสิ่งที่ผู้ออกแบบต้องกำหนดระยะ เพราะระยะรอยต่อกำหนดปริมาณและลักษณะรอยร้าวที่จะเกิด แนวปฏิบัติบ้านทั่วไปคือตัดเป็นช่องสี่เหลี่ยมจัตุรัสหรือใกล้เคียง กว้างราว 3-4 เมตร และตัดลึกประมาณหนึ่งในสี่ของความหนาพื้น

• ตัดรอยต่อด้วยเครื่องตัดคอนกรีตเมื่อพื้นแข็งพอจะไม่ร่อนตามขอบ มักภายใน 12-24 ชั่วโมงในอากาศร้อน
• แนวตัดต่อออกจากมุมเสา หรือมุมในของพื้น
• รอยต่อแยกเมื่อเทชนผนังหรือเสา วางแผ่นโฟมกั้นรอบเสา ไม่ให้พื้นดึงโครงสร้าง
• อุดรอยต่อด้วยวัสดุอุดยืดหยุ่นหลังพื้นแห้ง

วันเท จังหวะคือทุกอย่าง

1. ตรวจแบบหล่อ ระดับ ตะแกรง และลูกปูนก่อนรถโม่มาถึง ราดน้ำชั้นทรายให้ชื้นเล็กน้อยในวันร้อนเพื่อไม่ให้ดูดน้ำจากคอนกรีต
2. สั่งคอนกรีตตามกำลังและสลัมป์ที่ผู้ออกแบบกำหนด เมื่อรถมาถึง ห้ามเติมน้ำหน้างาน ถ้าต้องการให้ไหลง่ายขึ้นให้ขอผู้ผลิตเพิ่มสารลดน้ำ
3. เทเป็นชั้นเสมอกัน ใช้ไม้ปาดตามแบบ ตบให้แน่นด้วยเครื่องสั่นถ้ามี
4. เมื่อน้ำเยิ้มที่ผิวหายและผิวหมาดพอเหยียบได้เล็กน้อย จึงปาดเกรียงผิวตามแบบที่ต้องการ ปาดเร็วไปทำให้ผิวบางและเป็นฝุ่น
5. ตัดรอยต่อตามเวลา
6. เริ่มบ่มทันที

ACI ระบุว่าจังหวะเวลาของการปาดผิว ตัดรอยต่อ และการบ่มเป็นเรื่องสำคัญมาก หากพลาดจะเกิดรอยร้าว ผิวเป็นฝุ่น ผิวร่อน และพื้นบิดโก่งที่มุมได้ อย่าเทพื้นตอนฝนจะตก หรือกลางแดดจัดช่วงบ่ายโดยไม่มีผ้าคลุมหรือสเปรย์ป้องกันการระเหยของน้ำเร็วเกินไป

ฝนตกระหว่างเท ทำอย่างไร

หน้าฝนในไทยฝนมักตกช่วงบ่ายถึงค่ำ ผมจึงนัดรถคอนกรีตช่วงเช้าราว 7 ถึง 9 โมง ให้มีเวลาปาดผิวและตัดรอยต่อก่อนเมฆมา ถ้าฝนเริ่มตกระหว่างเท ให้ทำตามลำดับนี้

1. หยุดปาดผิวทันที การปาดตอนน้ำฝนอยู่บนผิวคือการผสมน้ำเพิ่มเข้าผิวหน้า ผิวจะเป็นฝุ่นและร่อนในภายหลัง
2. คลุมด้วยผ้าใบหรือแผ่นพลาสติกที่ยกขึ้นด้วยไม้ระแนง ไม่ให้แผ่นแนบผิวคอนกรีตสด เพราะจะเกิดรอยย่นติดถาวร
3. กั้นน้ำที่ไหลมาจากหลังคาหรือพื้นข้างเคียงไม่ให้ไหลเข้าแบบหล่อ
4. เมื่อฝนหยุด ใช้ฟองน้ำซับหรือดึงน้ำขังออกจากผิวก่อน แล้วจึงปาดต่อ ห้ามโรยปูนผงแห้งลงไปซับน้ำ เพราะผิวตรงนั้นจะบางและหลุดเป็นแผ่น

ถ้าฝนตกหนักจนผิวเป็นหลุมก่อนคอนกรีตเริ่มแข็ง ยังพอปาดแก้ได้ แต่ถ้าผิวเสียหลังคอนกรีตเซ็ตแล้ว ต้องรอเจียผิวหรือเทปูนปรับระดับทับในภายหลัง

สั่งคอนกรีตกี่คิว และเช็กอะไรตอนรถมาถึง

คอนกรีตขาดกลางทางเป็นฝันร้ายของงานพื้น เพราะคอนกรีตส่วนแรกเริ่มเซ็ตตัวระหว่างรอรถคันใหม่ เกิดรอยต่อเย็นที่ไม่ได้วางแผนไว้ ผมคิดปริมาณแบบนี้ทุกครั้ง

ปริมาตร (ลบ.ม. หรือ "คิว") = กว้าง x ยาว x ความหนา (หน่วยเมตร)

ตัวอย่างลานจอดรถ 5 x 6 เมตร หนา 10 ซม. ได้ 5 x 6 x 0.10 = 3.0 คิว แล้วเผื่ออีกราว 5 ถึง 10 เปอร์เซ็นต์ สำหรับชั้นทรายที่ไม่เรียบ ความหนาที่ขอบ และคอนกรีตที่ติดค้างในรางรถ จึงสั่งประมาณ 3.2 ถึง 3.3 คิว ถ้าชั้นรองพื้นปาดระดับไม่ดี ความหนาจริงบางจุดอาจกลายเป็น 12 ซม. ปริมาณจะเพิ่มอีก 20 เปอร์เซ็นต์ทันที นี่คือเหตุผลที่ต้องเช็กระดับชั้นทรายก่อนวันเท

ความหนาพื้น	คอนกรีตต่อ 10 ตร.ม. (ยังไม่เผื่อ)	ลานจอดรถ 30 ตร.ม. (เผื่อ 8%)
8 ซม.	0.80 คิว	ประมาณ 2.6 คิว
10 ซม.	1.00 คิว	ประมาณ 3.2 คิว
12 ซม.	1.20 คิว	ประมาณ 3.9 คิว
15 ซม.	1.50 คิว	ประมาณ 4.9 คิว

เมื่อรถโม่มาถึง ให้ขอดูใบส่งคอนกรีตก่อนเท ข้อมูลที่ควรมีคือกำลังอัดที่สั่ง (เช่น 210 หรือ 240 กก./ตร.ซม. ทรงลูกบาศก์ ตามที่ผู้ออกแบบกำหนด) ค่ายุบตัวหรือสลัมป์ เวลาที่ผสมออกจากโรงงาน และปริมาณที่ส่ง ถ้ารถติดนานจนคอนกรีตอยู่ในโม่เกินเวลาที่ผู้ผลิตกำหนด ให้โทรถามโรงงานก่อนรับ อย่าให้คนขับเติมน้ำเพื่อให้เทได้

ถ้าพื้นที่เทต้องใช้หลายคัน ให้นัดเวลารถเป็นช่วงห่างกันพอดีกับความเร็วที่ทีมปาดทำได้ และวางแผนไว้ก่อนว่าถ้าคันสุดท้ายมาไม่ทัน จะหยุดเทตรงแนวตัดรอยต่อที่วางไว้ ไม่ใช่หยุดกลางช่อง

บ่มน้ำและเปิดใช้งาน

• บ่มด้วยน้ำสะอาดฉีดพรมหรือผ้าชุบน้ำคลุมผิว อย่างน้อย 7 วัน
• ห้ามรถเดินบนพื้นอย่างน้อย 7 วัน และรถหนักควรรอ 28 วัน
• เดินเบาได้เมื่อผิวแข็งพอ โดยมากหลัง 24-48 ชั่วโมง
• หลีกเลี่ยงการราดสารเคมี เกลือ หรือกรดบนพื้นที่ยังไม่ครบกำหนด
• ติดตั้งวัสดุปูทับ เช่นไวนิลหรือกระเบื้อง หลังพื้นแห้งสนิท ดูข้อกำหนดผู้ผลิตวัสดุปู

ปัญหาที่พบหลังเท ดูอาการแล้วเดาสาเหตุ

ACI ระบุว่าถ้าจังหวะเวลาปาดผิว ตัดรอยต่อ และบ่มผิดพลาด อาจเกิดรอยร้าว ผิวเป็นฝุ่น ผิวหลุดร่อน และพื้นโก่งที่ขอบ ตารางนี้ใช้อ่านอาการหน้างานแบบคร่าวๆ

อาการ	สาเหตุที่เป็นไปได้	ควรทำ
ผิวเป็นฝุ่นขาว ถูมือแล้วติด	ปาดผิวตอนน้ำยังเยิ้ม ผสมน้ำมาก ไม่บ่ม	เจียผิวบางและเคลือบสารเสริมความแข็งผิว
รอยร้าวตามขวางเป็นแนวยาว	ไม่มีรอยตัด ดินรองทรุด	ให้วิศวกรดู อุดรอยด้วยวัสดุยืดหยุ่น
ผิวหลุดร่อนเป็นแผ่นบาง	ปาดผิวเร็วเกินไป น้ำและอากาศถูกขังใต้ผิว	ขูดส่วนที่หลุดออกและซ่อมด้วยปูนซ่อมคอนกรีต
พื้นมีแอ่งน้ำขัง	ความลาดเอียงไม่พอ ระดับไม่เรียบ	ปรับระดับด้วยปูนปรับระดับหรือเจียส่วนนูน
ร้าวลายงาทั่วผิว	น้ำระเหยเร็วเกินไป ไม่บ่ม	ป้องกันที่ต้นเหตุคือบ่มทันทีในพื้นที่ต่อไป
ขอบมุมโก่งขึ้น	หดตัวต่างกันระหว่างผิวบนกับล่าง	ปรึกษาผู้ออกแบบ ไม่ซ่อมเอง

รอยร้าวเส้นผมที่ตามรอยตัดไม่ต้องกังวล รอยร้าวที่ขยายขึ้นเรื่อยๆ หรือต่างระดับกัน ต้องหาสาเหตุก่อนซ่อม ถ้ามาจากดินทรุดต่อเนื่อง การอุดรอยไม่ช่วย

อย่าเทเอง ถ้าเจอเงื่อนไขเหล่านี้

พื้นเล็ก ๆ เช่นทางเดินสวน เจ้าของบ้านที่มีประสบการณ์เทเองได้ถ้ามีคนช่วยพอ พื้นที่เกินราว 15-20 ตร.ม. ต้องมีทีมช่างปาดเพราะคอนกรีตเริ่มเซ็ตก่อนจะปาดทัน งานที่เกี่ยวกับโครงสร้างรับน้ำหนัก พื้นชั้นสอง หรือพื้นที่รับน้ำหนักรถบรรทุกต้องมีวิศวกรกำหนดแบบ ถ้าใช้คอนกรีตผสมเอง ดูสัดส่วนที่ อัตราส่วนผสมคอนกรีต สำหรับงานเล็ก ส่วนงานใหญ่สั่งคอนกรีตสำเร็จรูปจะควบคุมคุณภาพได้ดีกว่า

ก่อนวันเทตรวจสิ่งนี้

• ดินรองพื้นบดแน่นและระดับถูกต้องตามแบบ
• ชั้นทรายหรือหินรองเรียบและชื้นเล็กน้อย แผ่นกันความชื้นวางตามแบบ
• แบบหล่อแข็งแรง ระดับและความลาดถูกต้อง
• ตะแกรงเหล็กวางบนลูกปูน ไม่นอนก้นพื้น ระยะหุ้มตามแบบ
• แผนตัดรอยต่อ เวลา และเครื่องตัดพร้อมคนใช้
• สั่งคอนกรีตตามกำลังและเวลา ตรวจใบส่งของ ไม่เติมน้ำ
• คนปาดพอ ผ้าคลุมหรือแผ่นพลาสติกสำหรับฝนและแดด
• แผนบ่มน้ำ 7 วันมีคนรับผิดชอบ และกั้นพื้นไม่ให้ใช้

ถ้าตอบข้อใดไม่ได้ ให้เลื่อนวันเทหนึ่งวันก่อนจะเสียพื้นทั้งแผ่น