สอนลูกพูดภาษาอังกฤษ ให้ได้ผลต้องมีคนคุยด้วยทุกวัน

ลูกจะพูดภาษาอังกฤษได้เมื่อมีคนพูดภาษาอังกฤษกับเขาจริงทุกวัน และเขามีเหตุผลที่จะต้องตอบ การเปิดคลิปให้ดูอย่างเดียวไม่พอ ที่บ้านที่พ่อแม่พูดอังกฤษไม่คล่อง ยังสร้างฐานให้ลูกได้ด้วยประโยคสั้น ๆ ที่ใช้ซ้ำในสถานการณ์เดิมทุกวัน ส่วนภาษาไทยไม่ต้องกลัวว่าจะถูกเบียด

สองภาษาไม่ทำให้พูดช้า แต่ต้องนับคำให้ถูก

พ่อแม่หลายบ้านกลัวว่าสอนอังกฤษแล้วลูกจะพูดไทยช้า Pathways.org ซึ่งเป็นองค์กรด้านพัฒนาการเด็ก ระบุว่าไม่มีหลักฐานว่าการเรียนมากกว่าหนึ่งภาษาตั้งแต่เล็กทำให้ภาษาล่าช้า เด็กสองภาษาพูดคำแรกราว 11-14 เดือนตามจังหวะเดียวกับเด็กทั่วไป

ข้อที่ต้องจำคือเวลาเทียบกับเกณฑ์พัฒนาการ ให้นับคำจากสองภาษารวมกัน เด็กที่พูดไทย 25 คำ อังกฤษ 15 คำ มีคำรวม 40 คำ ถ้านับแค่ไทยจะดูเหมือนช้า วิธีดูเกณฑ์ตามวัยอ่านที่ เด็กพูดช้า พูดได้กี่คำตามวัย

ลูกควรทำอะไรได้ก่อน ภาษาอังกฤษถึงมีประโยชน์

CDC ระบุหมุดหมายภาษาของเด็ก 3 ขวบและ 4 ขวบไว้ดังนี้ ซึ่งใช้ได้กับภาษาที่ลูกคุ้นที่สุด

อายุ	ภาษาที่ลูกทำได้	หมายความว่าอย่างไรกับการสอนอังกฤษ
3 ขวบ	คุยโต้ตอบอย่างน้อย 2 รอบ ถามใคร อะไร ที่ไหน ทำไม บอกการกระทำในภาพ พูดให้คนอื่นเข้าใจเป็นส่วนใหญ่	เริ่มใช้ประโยคสั้นประจำวันได้ ลูกจับคู่ท่าทางกับคำได้แล้ว
4 ขวบ	พูดประโยค 4 คำขึ้นไป เล่าเรื่องเหตุการณ์ของวัน บอกว่าของใช้ทำอะไร	เริ่มถามตอบสั้น ๆ เป็นอังกฤษได้ เช่น What did you eat?
ก่อน 3 ขวบ	ยังสร้างคลังคำและประโยคในภาษาแรก	เน้นเพลง ท่าทาง ชื่อสิ่งของ ไม่ต้องตั้งเป้าให้ตอบเป็นประโยค

ถ้าลูก 3 ขวบยังพูดไทยไม่เป็นประโยค อย่าเพิ่มภาษาที่สองเป็นเรื่องจริงจัง ให้ตรวจพัฒนาการภาษาแรกก่อน

ใช้ภาษาที่ถนัดกับลูก

Pathways.org แนะนำว่าพ่อแม่ควรพูดกับลูกด้วยภาษาที่ตัวเองสบายใจที่สุด และการใช้ภาษาที่บ้านต่างจากภาษาส่วนใหญ่ของชุมชนก็ไม่เป็นปัญหา เพราะลูกได้ฝึกทักษะภาษาทุกด้าน หมายความว่า

• ถ้าพ่อแม่ถนัดไทย ให้พูดไทยกับลูกเป็นหลัก ส่วนอังกฤษมาจากเพลง นิทานเสียง และคนที่พูดจริง
• ถ้าพ่อหรือแม่พูดอังกฤษคล่อง อาจใช้ระบบ "หนึ่งคนหนึ่งภาษา" คือ พ่อพูดอังกฤษ แม่พูดไทย ต้องทำสม่ำเสมอ
• ถ้าทั้งบ้านพูดอังกฤษไม่คล่อง เลือกช่วงเวลา เช่น ตอนอาบน้ำและตอนกินข้าวเย็น เป็น "เวลาอังกฤษ" 15-20 นาที ใช้ประโยคจากรายการข้างล่าง

อย่าพยายามเปลี่ยนภาษาหลักของบ้านเป็นอังกฤษทั้งหมดเมื่อตัวเองไม่คล่อง เพราะลูกจะได้ฟังไวยากรณ์ที่ผิดและบทสนทนาที่ซ้ำ ๆ ขณะที่ความผูกพันของการสื่อสารกับพ่อแม่ลดลง

ประโยคประจำวัน 20 ประโยคที่ใช้ซ้ำได้เลย

เลือกประโยคสั้น ๆ ที่ใช้พร้อมท่าทางและของจริง ใช้ซ้ำทุกวันสถานการณ์เดิม ลูกจะจับคู่เสียงกับการกระทำได้ภายในไม่กี่สัปดาห์

สถานการณ์	ประโยค
ตื่นนอน	Good morning! Time to wake up.
แปรงฟัน	Let's brush your teeth. Open wide.
แต่งตัว	Put on your shirt. Where is your shoe?
กินข้าว	Are you hungry? Would you like some water?
กินอิ่ม	All done? Let's wash your hands.
ออกจากบ้าน	Let's go! Hold my hand.
ในรถ	Look, a big truck! Buckle up.
ที่สนามเด็กเล่น	Your turn. My turn. Be careful.
ตอนอาบน้ำ	Warm water. Wash your hair.
ก่อนนอน	Time for bed. Read a book. Good night.

ตัวอย่างการเล่น: ตอนกินข้าวเย็น แม่ถือแก้วน้ำ ชูให้ดูแล้วพูด "Water?" รอให้ลูกชี้หรือพูดตาม แล้วต่อว่า "Yes, water. Here you go." ใช้ท่าทางทุกครั้ง ภายในหนึ่งเดือน ลูกวัย 3-4 ขวบมักตอบ "water" หรือ "more" ได้เอง

เมื่อลูกตอบเป็นไทย หรือผสมสองภาษา

ลูกสลับภาษาเป็นเรื่องปกติ Pathways.org ระบุว่าการสลับภาษา (code-switching) เป็นส่วนหนึ่งของการเติบโตแบบสองภาษา เด็กอาจยืมคำจากอีกภาษาเมื่อคำศัพท์ในภาษานั้นยังไม่พอ และเด็กเล็กมักใช้ภาษาที่ผู้ฟังรู้จักดีที่สุด

วิธีรับมือ

1. ลูกพูดว่า "แม่ อยากกิน milk" ให้ตอบ "You want milk? Okay, here is your milk." อย่าพูดว่า "ผิด ต้องพูดทั้งประโยคเป็นอังกฤษ"
2. ลูกตอบเป็นไทยเมื่อแม่ถามอังกฤษ ให้รับเข้าใจแล้วพูดประโยคอังกฤษซ้ำให้ฟังหนึ่งครั้ง
3. ลูกพูดผิดไวยากรณ์ เช่น "I go school yesterday" ให้พูดประโยคที่ถูกต่อ "Oh, you went to school yesterday?" โดยไม่ต้องอธิบายกฎ
4. ลูกไม่ยอมพูดเลย ให้ลดการถามและเพิ่มการเล่นด้วยกัน เด็กหลายคนฟังเข้าใจมากก่อนจะเริ่มพูด

วิธีที่ 3 คือการพูดซ้ำประโยคที่ถูก ครูภาษาและนักแก้ไขการพูดใช้กันทั่วไป ได้ผลดีเพราะลูกไม่รู้สึกถูกจับผิด

เพลง นิทาน และหน้าจอ ใช้อย่างไรให้ได้ผล

ภาษาเด็กเล็กเกิดจากการโต้ตอบ ไม่ใช่การรับเสียงอย่างเดียว AAP แนะนำให้จำกัดแอปและรายการสำหรับเด็กก่อนวัยเรียน แม้จะเป็นรายการเพื่อการศึกษา ดังนั้นลำดับความสำคัญคือ

1. คนจริงที่คุยด้วย (พ่อแม่ ญาติ ครู พี่เลี้ยง)
2. เพลงและท่าทางที่ร้องร่วมกัน เช่น เพลงที่มีการเคลื่อนไหว ท่าชี้ส่วนของร่างกาย
3. หนังสือภาพที่อ่านพร้อมกัน ชี้ภาพและพูดชื่อ
4. หนังสือเสียงจากเจ้าของภาษา เป็นแหล่งเสียงเสริม
5. หน้าจอ นั่งดูกับลูกและพูดคุยเรื่องที่เห็น

ถ้าอยากให้ลูกฟังเสียงเจ้าของภาษา ให้เลือกแหล่งเสียงสั้น 10-15 นาที ไม่ต้องเปิดทั้งวันเป็นเสียงพื้นหลัง เพราะเสียงปะปนทำให้ลูกฟังคำสนทนาจริงได้น้อยลง

เรื่องวิธีอ่านนิทานแบบถามตอบที่ใช้ได้ทั้งสองภาษา อ่านที่ สอนลูกอ่านหนังสือ

สิ่งที่พ่อแม่ทำแล้วลูกถอย

สิ่งที่ทำ	ผลที่มักเกิด	ทำแบบนี้แทน
ถามทดสอบ "นี่ภาษาอังกฤษว่าอะไร" ต่อหน้าญาติ	ลูกอายและเงียบ เพราะรู้สึกว่ากำลังสอบ	พูดชื่อของให้ฟังในจังหวะเล่น ไม่ถามกลับ
แปลทุกประโยคเป็นไทยทันที	ลูกรอฟังไทย แล้วไม่สนใจอังกฤษ	ใช้ท่าทางหรือของจริงอธิบายแทนการแปล
บังคับให้พูดอังกฤษทั้งวัน	ลูกต่อต้าน หรือพูดน้อยลงทั้งสองภาษา	กำหนด "เวลาอังกฤษ" สั้น ๆ ที่สนุก
เปลี่ยนแอปหรือคลิปใหม่ทุกวัน	ลูกไม่ได้ฟังคำเดิมซ้ำพอจะจำ	ใช้เพลงและหนังสือเล่มเดิมซ้ำหลายสัปดาห์
เปรียบเทียบกับเด็กข้างบ้านที่พูดเก่งกว่า	ลูกรู้สึกกดดัน พ่อแม่เครียด	ดูความก้าวหน้าของลูกเทียบเดือนก่อน

เด็กวัย 3-4 ขวบจำคำจากการได้ยินซ้ำในสถานการณ์เดิม เช่น คำว่า "wash" ที่ได้ยินทุกครั้งตอนล้างมือก่อนกินข้าว หลังหนึ่งเดือนที่ล้างมือวันละ 3 ครั้ง ลูกจะได้ยินคำนี้ราว 90 ครั้ง ซึ่งมากกว่าการเปิดคลิปที่สอนคำศัพท์ 20 คำใน 10 นาทีแล้วไม่เคยกลับมาใช้อีก ตัวเลขนี้เป็นตัวอย่างคำนวณให้เห็นภาพ ไม่ใช่ผลวิจัย

เรื่องออกเสียง ปล่อยเรื่องรายละเอียดไปก่อน

ภาษาไทยมีเสียงท้ายคำน้อยกว่าอังกฤษ และไม่มีเสียงบางอย่าง เช่น เสียงกัด th หรือเสียงควบท้ายอย่าง -sts ผู้ใหญ่ไทยจึงมักออกเสียงท้ายคำหาย เด็กที่ได้ยินเสียงเจ้าของภาษาตั้งแต่เล็กจะรับเสียงเหล่านี้ได้ง่ายกว่า แต่ไม่จำเป็นต้องเร่งแก้ในเด็ก 3-4 ขวบ

• ฟังเสียงที่ชัดจากเพลงและหนังสือเสียงก่อน
• ไม่ต้องจับให้ลูกพูดซ้ำเสียงที่ยาก ถ้าลูกกลัวพูด
• ถ้าลูกพูดไม่ชัดในภาษาไทยด้วย (ไม่ใช่แค่อังกฤษ) ให้ปรึกษานักแก้ไขการพูด

ตารางฝึกรายสัปดาห์ที่ทำได้จริงสำหรับบ้านที่ไม่คล่องอังกฤษ

วัน	กิจกรรม	เวลา
จันทร์ - ศุกร์	ใช้ประโยคประจำวัน 3 สถานการณ์ (ตื่น กินข้าว นอน)	รวม 5-8 นาที
อังคาร และ พฤหัสบดี	ร้องเพลงและทำท่า 2 เพลง	5 นาที
พุธ	อ่านหนังสือภาพภาษาอังกฤษ 1 เล่มสั้น ชี้ภาพและพูดชื่อ	8-10 นาที
เสาร์	เกมของเล่น บอกชื่อของเล่น สี จำนวน	10 นาที
อาทิตย์	เล่นกับเพื่อนหรือคนที่พูดอังกฤษ หรือเรียนคลาสสั้น	ตามสะดวก

หลังฝึกสม่ำเสมอ 6-8 สัปดาห์ ลูกวัย 3-4 ขวบมักตอบคำถามง่าย ๆ ได้ (ประมาณการจากประสบการณ์ครูภาษาเด็ก ไม่ใช่เกณฑ์ทางการ) ถ้าไม่มีความคืบหน้าให้ลองลดความยากลง ไม่ใช่เพิ่มเวลา

เลือกคลาส โรงเรียนสองภาษา หรือพี่เลี้ยงต่างชาติ

บ้านที่ไม่มีใครพูดอังกฤษเลยอาจต้องพึ่งแหล่งภายนอก ให้ใช้เกณฑ์เหล่านี้ตัดสินแทนการดูโฆษณา

ถามอะไร	ทำไมสำคัญ
ลูกจะได้พูดจริงกี่นาทีต่อคาบ	เด็กเรียนจากการพูด ถ้ามี 20 คน แต่ละคนได้พูดน้อย
ครูพูดภาษาอังกฤษกับเด็กตลอดคาบหรือไม่	ถ้าครูสลับไทยตลอด เด็กจะรอฟังไทย
จำนวนเด็กต่อครู	เด็กเล็กต้องการการโต้ตอบเป็นรายคน
มีกิจกรรมเล่น เพลง และท่าทางหรือไม่	เด็ก 3-4 ขวบไม่เรียนจากการนั่งท่อง
ครูสื่อสารกับพ่อแม่เรื่องสิ่งที่ลูกทำได้หรือไม่	พ่อแม่เอากลับมาฝึกต่อที่บ้านได้

ถ้ากำลังตัดสินใจเรื่องโรงเรียนอนุบาล อ่านเพิ่มที่ เด็กควรเข้าอนุบาลกี่ขวบ ซึ่งช่วยเทียบความพร้อมของลูกกับชั่วโมงเรียนเต็มวัน

สัญญาณที่ควรพบแพทย์หรือนักแก้ไขการพูด

การเรียนสองภาษาไม่ใช่สาเหตุของพัฒนาการล่าช้า ถ้าพบสัญญาณต่อไปนี้ ให้ประเมินเหมือนเด็กทั่วไป ตามหลักของ CDC คือถ้าลูกไม่ถึงหมุดหมาย สูญเสียทักษะที่เคยมี หรือพ่อแม่กังวล ไม่ต้องรอ ให้พูดคุยกับแพทย์

• ลูกอายุ 3 ขวบและพูดแล้วคนในบ้านเข้าใจไม่ถึงครึ่ง
• ลูกอายุ 4 ขวบแล้วพูดไม่ถึงประโยค 4 คำในภาษาที่ถนัดที่สุด
• ลูกไม่เข้าใจคำสั่งง่าย ๆ ทั้งในภาษาไทยและอังกฤษ
• ลูกเคยพูดได้แล้วพูดน้อยลงหรือเงียบ
• ลูกไม่ตอบสนองเมื่อเรียกชื่อ ควรตรวจการได้ยิน

เมื่อไปพบนักแก้ไขการพูดให้บอกด้วยว่าที่บ้านใช้ภาษาอะไรบ้างและใช้กับใคร เพื่อให้แปลผลถูกต้อง ดูการเติบโตด้านอื่นเพิ่มได้ที่ พัฒนาการทารกรายเดือน

เริ่มจากประโยคสั้นๆ ที่พูดซ้ำทุกวัน

• ลูกต่ำกว่า 2 ขวบ: ร้องเพลงและบอกชื่อของเป็นอังกฤษหน้ากระจกหรือขณะอาบน้ำ เป็นเกมสนุก ไม่ต้องหวังให้ตอบ
• ลูก 3 ขวบที่พูดไทยเป็นประโยคแล้ว: เลือก 10 ประโยคจากตารางข้างต้นใช้ซ้ำ 4 สัปดาห์ แล้วค่อยเพิ่ม
• ลูก 4 ขวบขึ้นไป: เพิ่มคำถามสั้น ๆ และเล่นกับคนที่พูดอังกฤษ ลองคลาสสั้นถ้าบ้านไม่มีใครพูด
• ลูกพูดไทยยังไม่ชัด: จัดการภาษาแรกก่อน ปรึกษากุมารแพทย์

ลูกไม่จำเป็นต้องพูดอังกฤษคล่องก่อนเข้า ป.1 เด็กที่ได้ยินเสียงอังกฤษทุกวันและกล้าพูดผิดคือเด็กที่จะไปได้ไกล