ประตูเปิดปิดเสียงดัง แก้ยังไงให้เงียบโดยไม่ต้องรื้อบาน

เสียงเอี๊ยดของประตูห้องนอนตอนตีหนึ่งดังกว่าตอนกลางวันหลายเท่า เพราะทั้งบ้านเงียบ หลายคนแก้ด้วยการเปิดประตูช้าๆ ไปเรื่อยๆ จนเป็นนิสัย อีกหลายคนหยิบน้ำมันพืชในครัวมาหยอดแล้วเงียบไปสองอาทิตย์ จากนั้นเสียงก็กลับมาพร้อมคราบดำเหนียวที่บานพับ เสียงประตูแก้ได้ถาวรเกือบทุกกรณี ถ้ารู้ว่ามันดังมาจากตรงไหน และใช้ของให้ถูก

หาให้เจอก่อนว่าเสียงมาจากไหน

ประตูหนึ่งบานมีจุดที่ส่งเสียงได้อย่างน้อยห้าจุด ลองเปิดปิดช้าๆ แล้วฟังให้ดี ถ้ามีคนช่วย ให้อีกคนเอาหูไปใกล้บานพับทีละตัว

เสียงแบบไหน	ดังตอนไหน	ต้นเหตุที่พบบ่อย
เอี๊ยดยาวไล่ตามการเปิด	ตลอดช่วงที่บานหมุน	แกนบานพับแห้ง หรือแกนกับกระบอกบานพับสึก
เอี๊ยดเฉพาะช่วงหนึ่ง	เปิดถึงมุมหนึ่งแล้วดัง	ใบบานพับสองใบเสียดสีกันเพราะบานตก หรือสกรูหัวโผล่
กึกหรือแกร๊ก	ตอนลิ้นกระทบตัวรับลิ้น	ลิ้นแห้ง ตัวรับลิ้นไม่ตรงลิ้น
ถูเสียดยาว	ตอนบานใกล้ปิด	ขอบบานถูวงกบหรือพื้น
ฟู่หรือกระแทก	ตอนบานปิดเอง	โช้คอัพประตูน้ำมันรั่วหรือปรับไม่ถูก
ครืดหรือกึกกัก	ตอนเลื่อน	รางบานเลื่อนสกปรก ล้อแตก

แยกแบบนี้แล้วงานจะสั้นลงมาก ถ้าเสียงมาจากขอบบานถูวงกบ การหล่อลื่นบานพับไม่ช่วยอะไรเลย ปัญหานั้นเป็นเรื่องบานตกหรือวงกบ ซึ่งผมเขียนวิธีไล่ไว้ใน ประตูฝืด แก้ยังไง

รู้จักบานพับที่ติดอยู่กับประตูบ้าน

บานพับประตูบ้านในตลาดเรามีสองแบบหลัก แบบธรรมดาที่แกนหมุนอยู่ในกระบอกตรงๆ โดยมีแหวนรองหรือไม่มีเลย และแบบมีลูกปืนที่มีแหวนลูกปืนคั่นระหว่างข้อบานพับ ถ้ามองจากด้านข้างจะเห็นเป็นวงบางๆ ระหว่างข้อ

เอกสารข้อมูลบานพับของ BEST อธิบายว่า การเลือกขนาดและชนิดบานพับขึ้นกับขนาดบาน ความหนา น้ำหนัก ความถี่ในการใช้ และระยะที่ต้องให้บานพ้นขอบผนัง บานพับแบบหนักใช้กับประตูหนักหรือใช้บ่อย บานพับแบบมีลูกปืนควรใช้กับประตูที่มีโช้คอัพ ส่วนบานพับธรรมดาใช้ได้กับประตูเบาที่ใช้ไม่บ่อย

ตารางความถี่การใช้งานในเอกสารเดียวกันช่วยให้เห็นว่าประตูในบ้านถูกใช้หนักแค่ไหน

ประตูในบ้านพักอาศัย	เปิดปิดต่อวันโดยประมาณ (ตาม BEST)	ต่อปีโดยประมาณ
ประตูทางเข้าบ้าน	40 ครั้ง	15,000 ครั้ง
ประตูห้องน้ำ	25 ครั้ง	9,000 ครั้ง
ประตูทางเดิน	10 ครั้ง	3,600 ครั้ง
ประตูตู้เสื้อผ้าหรือห้องเก็บของ	6 ครั้ง	2,200 ครั้ง

ตัวเลขนี้อธิบายว่าทำไมประตูหน้าบ้านกับประตูห้องน้ำเสียงดังก่อนประตูอื่น และทำไมสองบานนี้คุ้มที่จะใช้บานพับลูกปืน

จำนวนบานพับก็มีผล BEST ให้หลักว่าประตูสูงไม่เกิน 5 ฟุต หรือราว 1.52 เมตร ใช้บานพับ 2 ตัว และเพิ่ม 1 ตัวทุก 2.5 ฟุต หรือราว 0.76 เมตรที่สูงขึ้น ประตูบ้านทั่วไปสูงราว 2 เมตร จึงควรมี 3 ตัว ประตูไม้จริงบานหนาที่แขวนบนบานพับ 2 ตัว จะเห็นบานตกและได้ยินเสียงจากบานพับบนเร็วกว่าปกติ

หล่อลื่นให้อยู่นาน ไม่ใช่เงียบแค่สองสัปดาห์

วิธีที่เร็วที่สุดคือฉีดสเปรย์หล่อลื่นที่ร่องบนของบานพับ แล้วเปิดปิดหลายรอบ ได้ผลทันที แต่สเปรย์อเนกประสงค์ส่วนใหญ่มีตัวทำละลายที่ระเหยไปเร็ว เหลือฟิล์มบางๆ ที่อยู่ได้ไม่นาน และฝุ่นมาเกาะจนเป็นคราบ วิธีที่อยู่ได้นานกว่าคือถอดแกนออกมาทำ

ขั้นตอนสำหรับบานพับแบบถอดแกนได้

1. ปิดประตูให้สนิท เพื่อให้น้ำหนักบานลงบนลิ้นและวงกบ ไม่ห้อยอยู่บนบานพับ
2. เริ่มจากบานพับตัวล่าง ใช้ตะปูหรือเหล็กส่งดันแกนจากด้านล่างขึ้น แล้วเคาะเบาๆ ด้วยค้อนจนแกนโผล่ด้านบน ดึงออก
3. เช็ดแกนด้วยผ้าชุบน้ำยาทำความสะอาด ถ้ามีสนิมใช้ฝอยขัดหรือกระดาษทรายละเอียดขัดเบาๆ
4. ใช้ก้านสำลีเช็ดในกระบอกบานพับ
5. ทาจาระบีขาวหรือน้ำมันหล่อลื่นเนื้อข้นบางๆ รอบแกน
6. ใส่แกนกลับ เคาะลงจนสุด แล้วทำตัวถัดไป ถอดทีละตัวเท่านั้น
7. เปิดปิดหลายรอบ เช็ดส่วนที่ล้นออกมา เพื่อไม่ให้ไปเปื้อนมือหรือสีบาน

ห้ามใช้น้ำมันพืชหรือน้ำมันจากครัว เพราะเมื่อโดนอากาศนานจะเหนียวและเหม็นหืน ฝุ่นมาเกาะจนกลายเป็นคราบที่ทำให้เสียงกลับมาหนักกว่าเดิม

บานพับบางรุ่นถอดแกนไม่ได้ เพราะหัวแกนถูกย้ำปิด กรณีนี้ใช้น้ำมันหล่อลื่นแบบหยด หยดที่รอยต่อระหว่างข้อบานพับ เปิดปิดหลายรอบให้น้ำมันไหลลงไปตามแกน วิธีนี้ได้ผลรองลงมา

เสียงเสียดสีจากใบบานพับ แปลว่าบานตก

ถ้าหล่อลื่นแกนแล้วยังมีเสียงเอี๊ยดช่วงใดช่วงหนึ่ง และเห็นรอยถลอกบนใบบานพับหรือขอบบานพับ แปลว่าใบบานพับสองใบเบียดกันเพราะบานไม่ได้อยู่ในแนว ต้นเหตุพบบ่อยคือสกรูหลวม

Steel Door Institute ระบุว่าสกรูที่หลวมหรือหายเป็นสาเหตุหลักของปัญหาช่องระหว่างบานกับวงกบ และให้ตรวจว่าบานพับบนบานเดียวกันเป็นขนาดเดียวกันทุกตัว ข้อนี้ใช้กับเรื่องเสียงได้ตรงๆ บานพับที่ต่างขนาดหรือต่างความหนาจะทำให้แกนไม่อยู่ในแนวเดียวกัน แกนจะบิดในกระบอกทุกครั้งที่เปิด เสียงจึงดังและสึกเร็ว

สกรูหัวที่โผล่ไม่สุดก็เป็นต้นเหตุ หัวสกรูที่ไม่จมเสมอใบบานพับจะไปขูดกับใบอีกฝั่งเมื่อบานปิด ขันให้จมทุกตัว ถ้าขันไม่จมเพราะเกลียวรูด ให้เปลี่ยนเป็นสกรูยาวขึ้น

บานพับสึกจนต้องเปลี่ยน

หล่อลื่นแล้วเงียบไม่กี่วันแล้วกลับมาดังอีก หรือจับขอบบานยกขึ้นแล้วรู้สึกว่าบานโยกในแนวตั้ง แปลว่าแกนหรือกระบอกบานพับสึกจนหลวม ถึงเวลาเปลี่ยน

ตอนซื้อบานพับใหม่ ให้ถอดตัวเดิมไปเทียบที่ร้าน ขนาดใบ ความหนา ตำแหน่งรูสกรู และรูปทรงมุมต้องตรงกัน บานพับที่ใบใหญ่กว่าร่องเดิมต้องเซาะร่องใหม่ ส่วนที่เล็กกว่าจะเหลือร่องโหว่ เปลี่ยนให้ครบทุกตัวบนบานเดียวกัน อย่าเปลี่ยนตัวเดียว

วัสดุก็สำคัญ BEST ระบุว่าทองเหลืองและบรอนซ์ไม่เป็นสนิม ส่วนบานพับเหล็กชุบเคลือบผิวไว้ เมื่อชั้นเคลือบสึก เหล็กจะเริ่มเป็นสนิม ห้องน้ำและประตูหลังบ้านที่โดนความชื้นตลอด ควรใช้บานพับสแตนเลสหรือทองเหลือง ดูเรื่องการเลือกบานประตูห้องน้ำที่เข้ากับอุปกรณ์ได้ใน ประตูห้องน้ำวัสดุไหนดี

BEST ยังแบ่งบานพับตามผลทดสอบรอบการใช้งาน เกรด 1 สำหรับงานหนักทดสอบ 5 ล้านรอบ เกรด 2 สำหรับงานมาตรฐานทดสอบ 2.5 ล้านรอบ บานพับในตลาดบ้านเราส่วนใหญ่ไม่ได้ระบุเกรดแบบนี้ ผมจึงดูจากความหนาใบ น้ำหนัก และว่ามีแหวนลูกปืนหรือไม่แทน

เสียงจากลิ้นลูกบิด และตัวรับลิ้น

เสียงกึกตอนปิดสุดส่วนใหญ่มาจากลิ้นสปริงที่แห้ง หรือลิ้นกระแทกขอบตัวรับลิ้นก่อนเข้ารู ทดสอบโดยกดลิ้นเข้าออกด้วยนิ้วขณะประตูเปิดอยู่ ถ้ารู้สึกฝืดหรือมีเสียง ให้หยดน้ำมันหล่อลื่นบางๆ ที่ลิ้นแล้วกดเข้าออกหลายครั้ง

ถ้าลิ้นลื่นดีแต่ยังกระแทก ให้ดูรอยบนตัวรับลิ้น รอยขูดที่ขอบบนหรือขอบล่างของรูแปลว่าลิ้นกับรูไม่ตรงกัน ถ้าเหลื่อมนิดเดียว ใช้ตะไบขยายรูบนตัวรับลิ้นได้ ถ้าเหลื่อมมาก ปัญหามาจากบานตก ให้กลับไปแก้ที่บานพับก่อน

โช้คอัพประตูส่งเสียงหรือกระแทก

ประตูหน้าบ้านหรือประตูห้องที่ติดโช้คอัพให้ปิดเอง ถ้าเริ่มกระแทกแรงหรือมีเสียงฟู่ ให้ดูว่ามีน้ำมันซึมที่ตัวโช้คหรือไม่ ถ้ามีคราบน้ำมัน แปลว่าซีลรั่ว ปรับยังไงก็ไม่หาย ต้องเปลี่ยนตัว ถ้าไม่มีคราบ ให้หาสกรูปรับความเร็วที่ตัวโช้ค ซึ่งมักมีสองตัว ตัวหนึ่งคุมความเร็วช่วงแรก อีกตัวคุมช่วงสุดท้ายก่อนปิด หมุนทีละนิดแล้วลอง

ประตูที่มีโช้คอัพควรใช้บานพับลูกปืนตามที่ BEST แนะนำ เพราะโช้คดันบานตลอดเวลา บานพับธรรมดาจะสึกเร็วและส่งเสียงเร็ว

ประตูบานเลื่อนเสียงดัง

บานเลื่อนไม่มีบานพับ เสียงเกือบทั้งหมดมาจากรางและล้อ เริ่มจากดูดฝุ่นในรางล่างให้หมด เช็ดด้วยผ้าหมาด แล้วสังเกตว่าล้อหมุนลื่นหรือไม่ ล้อที่มีเสียงบดหรือกึกเป็นจังหวะแปลว่าลูกปืนในล้อแตก ต้องเปลี่ยนล้อ

อย่าหยอดน้ำมันหรือจาระบีในรางล่าง เพราะฝุ่นจะเกาะจนกลายเป็นโคลนที่ทำให้ล้อสึกเร็วขึ้น ถ้าต้องการให้ลื่น ใช้สเปรย์ซิลิโคนแบบแห้งบางๆ ดูวิธีดูแลรางและล้อเพิ่มเติมได้ใน ประตูบานเลื่อน

ค่าใช้จ่าย และเมื่อไรควรเรียกช่าง

งาน	ทำเองโดยประมาณ	จ้างช่างโดยประมาณ
หล่อลื่นบานพับ 3 ตัว	ประมาณ 50 ถึง 150 บาทค่าจาระบีหรือน้ำมัน	รวมในค่าออกงาน ประมาณ 300 ถึง 600 บาท
เปลี่ยนบานพับ 3 ตัว แบบธรรมดา	ประมาณ 150 ถึง 600 บาท	ค่าแรงประมาณ 300 ถึง 800 บาท
เปลี่ยนบานพับลูกปืนสแตนเลส 3 ตัว	ประมาณ 600 ถึง 2,000 บาท	ค่าแรงประมาณ 300 ถึง 800 บาท
เปลี่ยนโช้คอัพประตู	ประมาณ 800 ถึง 4,000 บาทต่อตัว	ค่าแรงประมาณ 500 ถึง 1,000 บาท
เปลี่ยนล้อบานเลื่อน	ประมาณ 200 ถึง 1,000 บาทต่อชุด	ค่าแรงประมาณ 500 ถึง 1,500 บาท

ราคาเหล่านี้เป็นช่วงประมาณ ต่างกันตามยี่ห้อ ขนาด และพื้นที่ เครื่องมือที่ใช้มีแค่ไขควง ค้อนเล็ก ตะปูยาว และผ้า ดูรายการเครื่องมือที่ควรมีติดบ้านได้ใน เครื่องมือซ่อมบ้าน

งานที่ผมให้เรียกช่างคือ ประตูไม้จริงบานหนักที่ต้องถอดลงมาเปลี่ยนบานพับ เพราะยกคนเดียวไม่ไหวและเสี่ยงบานล้มทับ ประตูที่ต้องเซาะร่องบานพับใหม่ และประตูที่บานตกจนเสียดสี เพราะเสียงเป็นแค่อาการ ต้นเหตุอยู่ที่บานพับหรือวงกบที่ต้องปรับ

ประตูที่เงียบแล้ว ให้หยอดหรือทาจาระบีบานพับซ้ำปีละครั้ง ช่วงก่อนหน้าฝนเหมาะที่สุด เพราะความชื้นทำให้แกนที่แห้งเป็นสนิมเร็ว การดูแลแค่ปีละสิบนาทีต่อบานยืดอายุบานพับได้หลายปี