กระเบื้องหลังคา เลือกชนิดไหนให้พอดีกับโครงหลังคาและงบ

ถ้าคุณมีโครงหลังคาอยู่แล้ว ให้เลือกกระเบื้องจากน้ำหนักก่อนสี ลอนคู่หนักราว 11 ถึง 13 กก. ต่อ ตร.ม. ส่วนกระเบื้องคอนกรีตและเซรามิกหนักราว 35 ถึง 50 กก. ต่อ ตร.ม. ต่างกันสามถึงสี่เท่า และน้ำหนักนี้กำหนดว่าแปกับจันทันต้องหนาแค่ไหน ราคาต่อแผ่นที่ป้ายหน้าร้านจึงบอกได้แค่ส่วนเดียวของงบทั้งหมด

เริ่มจากน้ำหนักที่โครงเดิมรับได้

โครงหลังคาบ้านทั่วไปออกแบบมาให้รับน้ำหนักวัสดุมุงชนิดเดียวตามแบบ บ้านที่เดิมมุงลอนคู่หรือเมทัลชีท โครงมักบางและวางแปห่าง ถ้าเปลี่ยนเป็นกระเบื้องคอนกรีตโดยไม่เสริม แปอาจแอ่น หลังคาเป็นคลื่น และกระเบื้องเริ่มแตกตามแนวแอ่น

ตัวอย่างคำนวณแบบหยาบ บ้านชั้นเดียวพื้นที่ใต้หลังคา 100 ตร.ม. หลังคาลาด 30 องศา พื้นที่หลังคาจริงราว 100 หารด้วยค่า cos 30 องศา ได้ประมาณ 115 ตร.ม. ยังไม่รวมชายคา ถ้าบวกชายคาให้เป็น 130 ตร.ม.

• มุงลอนคู่ที่ราว 12 กก./ตร.ม. น้ำหนักรวมประมาณ 1.6 ตัน
• มุงกระเบื้องคอนกรีตที่ราว 45 กก./ตร.ม. น้ำหนักรวมประมาณ 5.9 ตัน
• ส่วนต่างราว 4.3 ตัน อยู่บนแปและจันทันที่ต้องรับแทน

ตัวเลขนี้ยังไม่รวมน้ำหนักฝนที่แผ่นซับ ปูนครอบสัน และคนขึ้นไปซ่อม ผู้ออกแบบจึงคิดค่าปลอดภัยเพิ่มเสมอ เจ้าของบ้านไม่ต้องคำนวณเอง แต่ต้องรู้ว่าต้องถามวิศวกรหรือช่างโครงสร้างเมื่อไหร่ คำตอบคือทุกครั้งที่เปลี่ยนวัสดุมุงไปเป็นชนิดที่หนักกว่าเดิม

เทียบชนิดที่เจอจริงในตลาด

ตารางนี้เป็นค่าประมาณเชิงเปรียบเทียบ ใช้เลือกกลุ่มวัสดุก่อน แล้วค่อยไปดูเอกสารของรุ่นที่สนใจ

ชนิด	น้ำหนักโดยประมาณ	จุดเด่น	ข้อจำกัด
ลอนคู่ไฟเบอร์ซีเมนต์	ราว 11 ถึง 13 กก./ตร.ม.	เบา โครงบางได้ มุงเร็ว	ลักษณะภายนอกเรียบง่าย ถูกเหยียบแล้วร้าวง่าย
กระเบื้องคอนกรีต	ราว 40 ถึง 50 กก./ตร.ม.	หลายรูปทรง ทนแดดฝน ผิวเคลือบสี	หนัก ต้องโครงที่รับไหว
กระเบื้องเซรามิก/ดินเผา	ราว 35 ถึง 45 กก./ตร.ม.	สีคงทน ซับน้ำน้อยกว่าบางรุ่น	แผ่นราคาสูง เปราะเมื่อถูกกระแทก
เมทัลชีทเคลือบหินหรือแบบลอนจำลองกระเบื้อง	ราว 4 ถึง 8 กก./ตร.ม.	เบามาก โครงเหล็กน้ำหนักเบาได้	ร้อนสะสมเร็วและเสียงฝนดังถ้าไม่มีฉนวน

ตัวเลขลอนคู่มาจากข้อมูลผู้ผลิตรายหนึ่ง คือแผ่นขนาด 50 x 120 ซม. หนัก 4.8 กก. สำหรับหนา 4 มม. และ 6 กก. สำหรับหนา 5 มม. ใช้ราว 2.22 แผ่นต่อ ตร.ม. คูณกันได้ราว 10.7 ถึง 13.3 กก./ตร.ม. ส่วนกระเบื้องคอนกรีตและเซรามิกให้หาจากตารางของแต่ละรุ่นเสมอ เพราะความหนาและจำนวนแผ่นต่อ ตร.ม. ต่างกันมาก

ความลาดชันกำหนดว่ารุ่นไหนมุงได้

กระเบื้องมุงแบบซ้อนแผ่นให้น้ำไหลผ่านรอยต่อ ยิ่งหลังคาลาดน้อย น้ำยิ่งไหลช้าและมีโอกาสย้อนขึ้นใต้แผ่น ผู้ผลิตจึงกำหนดช่วงองศาของแต่ละรุ่น ลอนคู่ของผู้ผลิตรายที่อ้างข้างต้นระบุช่วง 10 ถึง 45 องศา ส่วนรุ่นอื่นของผู้ผลิตอื่นระบุช่วงแคบกว่า จึงห้ามเอาตัวเลขจากรุ่นหนึ่งไปใช้กับอีกรุ่น

ดูหน้างานก่อนซื้อสามอย่าง

• วัดองศาจริงของจันทันที่มี ใช้เครื่องวัดมุมหรือคำนวณจากความสูงต่อระยะราบ
• ถ้าหลังคามีส่วนที่ลาดน้อย เช่นกันสาดหน้าประตู ให้แยกวัสดุกับส่วนหลัก หรือใช้เมทัลชีทกับส่วนนั้น
• ถ้าหลังคาชันมาก เช่นเกิน 40 องศา ให้ถามผู้ผลิตว่าต้องยึดทุกแผ่นหรือใช้คลิปพิเศษหรือไม่ เพราะแรงลมและน้ำหนักแผ่นทำให้แผ่นไหลลง

ระยะแปและจำนวนแผ่น: ตัวเลขที่ใช้สั่งของ

ระยะแปคือระยะที่แผ่นพาดจากแปหนึ่งไปอีกแปหนึ่ง ลอนคู่ที่ผู้ผลิตระบุคือระยะ 100 ซม. สำหรับแผ่นยาว 120 ซม. และ 130 ซม. สำหรับแผ่นยาว 150 ซม. กระเบื้องคอนกรีตและเซรามิกใช้ระยะระแนงตามขนาดแผ่น ซึ่งแต่ละรุ่นต่างกัน เช่น 30 ถึง 35 ซม. ถ้าช่างวางระยะผิด แผ่นอาจซ้อนทับไม่พอ น้ำย้อนเข้า หรือแผ่นยื่นเกินจนแตกเมื่อมีคนเหยียบ

ตัวอย่างสั่งของ หลังคาจริง 130 ตร.ม. ใช้ลอนคู่ 2.22 แผ่นต่อ ตร.ม. ได้ราว 290 แผ่น ควรเผื่อแตกหักและตัดมุมอีกราว 5 ถึง 10 เปอร์เซ็นต์ เป็นราว 305 ถึง 320 แผ่น ส่วนอุปกรณ์เสริมแยกต่างหาก เช่น ครอบสัน ครอบตะเข้ ครอบสามทาง สกรูหรือตะขอ แผ่นรองหลังคา

มอก.535-2556 บอกอะไรเจ้าของบ้านได้

กระเบื้องคอนกรีตมุงหลังคามีมาตรฐาน มอก.535-2556 ซึ่งแทน มอก.535-2540 ตามที่สมาคมสถาปนิกสยามรายงานว่ามีผลเมื่อพ้นกำหนดหลังประกาศในราชกิจจานุเบกษา ราววันที่ 15 ธันวาคม 2557 ในหน้าเดียวกันระบุว่ามาตรฐานเหล่านี้เป็นมาตรฐานทั่วไป ไม่ใช่มาตรฐานบังคับ นั่นหมายความว่าผู้ขายไม่จำเป็นต้องมีเครื่องหมายนี้ แต่ผู้ผลิตรายใหญ่มักขอใบอนุญาตไว้

ที่ควรทำจริงคือขอสามอย่างจากผู้ขายหรือผู้รับเหมา

1. เอกสารที่ระบุเลขมาตรฐานของรุ่นที่ซื้อ และตรวจว่าเป็นฉบับปัจจุบัน เพราะบางเอกสารการตลาดยังอ้างฉบับ 2540
2. ผลทดสอบความต้านทานแรงดัดและการซึมน้ำของรุ่นนั้น ไม่ใช่ตัวอย่างรุ่นอื่นของแบรนด์เดียวกัน
3. เงื่อนไขรับประกัน ว่าครอบคลุมสีซีด แผ่นแตกจากการผลิต หรือแค่การรั่วซึม และต้องมุงโดยช่างที่ผู้ผลิตรับรองหรือไม่

ถ้าเลือกกระเบื้องไฟเบอร์ซีเมนต์ ลอนคู่หรือเซรามิก ให้ดูที่เลขมาตรฐานของวัสดุนั้นในเอกสารรุ่น ไม่ควรสมมติว่า มอก.535 ครอบคลุมทุกชนิด

จุดรั่วอยู่ที่รอยต่อ ไม่ใช่ที่แผ่น

หลังคากระเบื้องรั่วแล้วเจ้าของบ้านมักโทษแผ่น แต่จุดที่ช่างเจอบ่อยกว่าอยู่ที่รอยต่อ

• ครอบสันและตะเข้ที่ยึดด้วยปูนซีเมนต์ ปูนแตกร้าวเมื่อโครงขยับจากความร้อน ทางที่ดีคือใช้ครอบแห้งแบบยึดด้วยสกรูหรือคลิปและแถบกันน้ำ
• รอยต่อชนผนัง เช่นผนังสูงชนหลังคา ต้องมีแผ่นเมทัลแฟลชชิ่งสอดใต้แผ่นกระเบื้องและฝังเข้าผนัง ไม่ใช่ป้ายซิลิโคนทับเพียงชั้นเดียว
• รางน้ำและชายคา แผ่นแรกต้องยื่นพ้นรางน้ำพอให้หยดลงรางได้ ไม่ไหลย้อนไปที่ฝ้าชายคา
• รูทะลุหลังคา เช่นท่อระบายอากาศ ท่อโซลาร์ ต้องมีปลอกหรือแฟลชชิ่งสำหรับท่อนั้น

แผ่นรองหลังคาหรือแผ่นสะท้อนความร้อนใต้กระเบื้องเป็นชั้นที่สองกันน้ำที่ซึมผ่านรอยต่อ ถามช่างว่าใช้อะไร ปูอย่างไร และซ้อนกันกี่เซนติเมตร ถ้ามุงโดยไม่มีแผ่นรองและน้ำซึมผ่านรอยต่อ น้ำจะลงตรงแปและฝ้าโดยตรง ดูวิธีไล่หาต้นน้ำเมื่อฝ้าเริ่มเป็นคราบที่ ฝ้าเพดานรั่ว

ความร้อนใต้กระเบื้องและสีของแผ่น

กระเบื้องสีเข้มดูดความร้อนมากกว่าสีอ่อน แต่ตัวแผ่นเองไม่ได้กำหนดว่าห้องใต้หลังคาจะร้อนแค่ไหน ตัวแปรใหญ่กว่าคือช่องว่างอากาศใต้แผ่น ช่องระบายที่ชายคาและสัน และฉนวนบนฝ้า ถ้าเลือกสีอ่อนแต่ไม่มีช่องระบาย อากาศร้อนจะติดอยู่ในโพรงหลังคา

ผู้ผลิตบางรายเสนอรุ่นผิวสะท้อนความร้อน ความแตกต่างของรุ่นเหล่านี้ตรวจจากค่าสะท้อนแสงอาทิตย์ในเอกสาร ไม่ใช่จากชื่อรุ่น ถ้าบ้านมีหลังคาอยู่แล้วและต้องการลดร้อน อาจเริ่มจากเทียบกับ สีกันความร้อนบนหลังคา ก่อนรื้อมุงใหม่ เพราะต้นทุนต่างกันหลายเท่า และสำหรับบ้านที่ต่อเติมที่จอดรถ การเลือกหลังคาเบาแบบเดียวกับตัวบ้านอาจไม่เหมาะ ดูตัวเลือกเพิ่มที่ ออกแบบที่จอดรถ

เดินบนกระเบื้องให้ถูกวิธี และตรวจปีละสองครั้ง

NRCA ซึ่งเป็นสมาคมผู้รับเหมาหลังคาในสหรัฐฯ แนะนำให้ตรวจหลังคาปีละสองครั้ง คือฤดูใบไม้ร่วงและฤดูใบไม้ผลิ โดยเจ้าของบ้านควรทำเพียงตรวจและเก็บเศษใบไม้ในราง ส่วนงานบนหลังคาควรให้ช่างทำ ในไทยใช้หลักเดียวกันได้ โดยเลือกก่อนฤดูฝนและหลังฝนจบ

รายการตรวจจากพื้นดินหรือจากบันได

• แผ่นแตก ร้าว เลื่อนจากแนว หรือหายไป
• ปูนครอบสันแตก หลุด หรือมีรอยดำของน้ำไหลผ่าน
• ตะไคร่น้ำหรือมอสบนด้านที่ไม่โดนแดด ตะไคร่ทำให้แผ่นลื่นและกักน้ำ
• รางน้ำมีเศษใบไม้หรือเม็ดทรายจากผิวกระเบื้องมากผิดปกติ
• รอยคราบหรือสีเปลี่ยนบนฝ้าชายคาและฝ้าในห้องชั้นบน

ถ้าต้องขึ้นหลังคา ให้ช่างใช้แผ่นรองเดินหรือไม้กระดานวางพาดข้ามแปสองตัว กระเบื้องคอนกรีตเดินได้ถ้าเหยียบถูกจุดแต่เสี่ยงแตก ลอนคู่ไฟเบอร์ซีเมนต์เหยียบกลางแผ่นไม่ได้ ต้องเหยียบตรงแปเท่านั้น งานทำความสะอาดด้วยน้ำแรงดันสูงต้องระวัง เพราะแรงดันอาจดันน้ำเข้าใต้แผ่นและลอกผิวเคลือบสี

ก่อนจ้างช่างมุงถามสิ่งนี้

1. โครงเดิมเป็นแบบไหน และใครเป็นคนตรวจว่ารับน้ำหนักวัสดุใหม่ได้ ขอให้เขียนไว้ในใบเสนอราคาหรือแนบแบบ
2. รุ่นกระเบื้องที่เสนอระบุองศาขั้นต่ำเท่าไร และหลังคาบ้านชันเท่าไร
3. ระยะแปหรือระยะระแนงที่ใช้ตรงกับคู่มือของรุ่นหรือไม่
4. รวมแผ่นรองหลังคา ครอบสัน ตะเข้ แฟลชชิ่ง และรางน้ำในราคาหรือไม่ แต่ละรายการแยกบรรทัด
5. มีเผื่อแผ่นสำรองกี่เปอร์เซ็นต์ และเก็บแผ่นสำรองให้เจ้าของบ้านหรือไม่ เพราะล็อตสีต่างกันเมื่อซื้อทีหลัง
6. รับประกันงานมุงกี่ปี ครอบคลุมรั่วซึมจากรอยต่อหรือไม่ และเรียกช่างกลับได้ที่ไหน
7. เก็บกวาดเศษ ติดตั้งนั่งร้านหรือราวกันตก และประกันอุบัติเหตุของคนงานเป็นความรับผิดชอบของใคร

ถ้าบ้านอยู่ในเขตที่การดัดแปลงหลังคาถือเป็นการดัดแปลงอาคารตามกฎหมายควบคุมอาคาร ให้สอบถามสำนักงานเขตหรือเทศบาลก่อนเริ่มงาน และถามราคาหลายรายโดยใช้รายการวัสดุชุดเดียวกัน อ่านเรื่องกันน้ำส่วนที่ติดผนังเพิ่มเติมได้ที่ สีกันซึม