ผมหงอกก่อนวัยเกิดจากอะไร พันธุกรรม ความเครียด บุหรี่ และโรคที่ควรตรวจ

ผมหงอกก่อนวัยเกิดจากเซลล์สร้างสีในรูขุมขนหยุดผลิตเมลานินเร็วกว่าที่ควร สาเหตุที่หลักฐานชัดที่สุดคือพันธุกรรม รองลงมาคือบุหรี่ ความเครียด ภาวะขาดวิตามินบี 12 หรือเหล็ก และโรคบางกลุ่ม คุณแยกได้ว่าเป็นกรณีไหนด้วยการดูประวัติครอบครัว อายุที่เริ่มหงอก และอาการอื่นที่มาด้วย

ผมหงอกคือผมที่ไม่มีสี ไม่ใช่ผมที่ซีดลง

สีผมมาจากเมลานินที่เซลล์เมลาโนไซต์ในรูขุมขนผลิต AAD อธิบายว่าผมจะหงอกเมื่อรูขุมขนหยุดผลิตเมลานิน การผลิตลดลงช่วงหลายรอบการงอกของเส้นผมแล้วหยุดไป Cleveland Clinic ระบุตรงกันว่าคนส่วนใหญ่เริ่มเห็นผมหงอกช่วงอายุ 30 ถึง 40 ปี แต่ช่วงเวลาแต่ละคนต่างกัน

ผมแต่ละเส้นออกมาพร้อมสีที่กำหนดแล้ว Harvard Health ระบุว่าเมื่อรูขุมขนผลิตเส้นผมออกมา สีของเส้นนั้นคงที่ สิ่งที่คุณทำกับเส้นที่ขึ้นมาแล้วจึงไม่เปลี่ยนสี ได้แต่ส่งผลกับเส้นต่อไปที่จะงอก นี่คือเหตุผลที่คนที่ผมหงอกเพราะเครียดหนักไม่ได้หงอกข้ามคืนอย่างในนิยาย

สำหรับคนไทยและคนเอเชีย ผมหงอกชัดเจนในวัยยี่สิบปลายเป็นสัญญาณให้สังเกตว่าเร็วกว่าปกติ แต่เกณฑ์ที่แน่นอนของคำว่า ก่อนวัย ต่างกันในแต่ละแหล่ง Cleveland Clinic เองก็ไม่ได้กำหนดอายุตัดขาด ถ้าพ่อแม่หงอกเมื่ออายุสามสิบกว่า การที่คุณหงอกตอนนั้นอาจเป็นเรื่องในครอบครัว ไม่ใช่เรื่องผิดปกติ

สาเหตุที่เป็นไปได้ แยกตามน้ำหนักหลักฐาน

สาเหตุ	หลักฐานในแหล่งที่เราอ่าน	แก้หรือชะลอได้ไหม
พันธุกรรม	AAD ระบุว่าประวัติครอบครัวหงอกเร็วเพิ่มโอกาสหงอกเร็ว Harvard ระบุว่ายีนมีบทบาทต่อเวลาและระดับการหงอก	ไม่ได้
ความเครียด	AAD และ Cleveland Clinic ระบุว่าเกี่ยวกับนอร์เอพิเนฟริน ส่วน Harvard ระบุว่ายังไม่ชัดว่าผลในสัตว์ทดลองเกิดในคนหรือไม่	บางส่วน ถ้าจัดการเครียดได้
บุหรี่	Cleveland Clinic ระบุว่าอาจทำให้ผมหงอกเร็ว ผ่านการเปลี่ยนแปลงทางเคมีที่ทำลายเซลล์สร้างเมลานิน	ชะลอได้ถ้าเลิก
วิตามินบี 12 และเหล็กต่ำ	Cleveland Clinic ระบุว่าระดับที่ต่ำสัมพันธ์กับผมหงอกก่อนวัย Harvard ระบุบี 12 เป็นหนึ่งในโรคที่สัมพันธ์กับผมหงอก	ถ้าขาดจริง แก้ได้
โรคภูมิต้านทานตนเอง เช่น ด่างขาว ผมร่วงเป็นหย่อม	Cleveland Clinic ระบุว่าทำให้ผมเป็นสีเทาหรือขาวได้	รักษาโรคกับแพทย์
แสงแดดและมลภาวะ	AAD แนะนำให้ปกป้องผมและผิวจากรังสี UV เพื่อชะลอ	ชะลอได้เล็กน้อย

เราเรียงแถวนี้ตามความชัดของหลักฐานและความสามารถในการแก้ไข ไม่ได้แปลว่าคุณมีทุกข้อ คนส่วนใหญ่มีปัจจัยหนึ่งถึงสองอย่างเด่น

พันธุกรรม ตัวเลขที่ตรวจได้ง่ายที่สุด

ถามพ่อแม่ ปู่ย่า ตายาย ว่าหงอกเมื่ออายุเท่าไร ถ้าหลายคนหงอกก่อนสามสิบห้า คุณมีแนวโน้มเดียวกัน ข้อนี้ไม่มียาหรือวิธีป้องกัน การรู้ข้อนี้ช่วยให้คุณไม่เสียเงินกับผลิตภัณฑ์ที่สัญญาว่าจะแก้ผมหงอกจากยีน

ความเครียด ผลต่อผมหงอกที่ซับซ้อนกว่าที่เล่ากัน

AAD ระบุว่าความเครียดหลั่งนอร์เอพิเนฟริน ซึ่งอาจทำให้เซลล์สร้างสีเคลื่อนออกจากรูขุมขน Harvard ให้รายละเอียดเพิ่มว่าการศึกษาที่เชื่อมความเครียดกับขนสีขาวเป็นการทดลองในหนู และไม่แน่ชัดว่าเกิดในมนุษย์ Harvard ระบุอีกด้านว่าความเครียดกระตุ้นภาวะผมร่วงชั่วคราว (telogen effluvium) ผมร่วงเร็วขึ้น และเส้นใหม่ที่ขึ้นมาอาจเป็นสีขาว ดังนั้นความเครียดอาจดูเหมือนทำให้หงอกจากกลไกนี้

ข้อสรุปที่ใช้ได้จริงคือ ไม่ต้องโทษความเครียดทุกอย่าง แต่ก็ไม่ควรปล่อยให้เครียดเรื้อรัง เพราะส่งผลต่อผมร่วงและสุขภาพโดยรวมอยู่แล้ว ภาวะผมร่วงในช่วงนั้นอธิบายเพิ่มที่ ผมร่วงเกิดจากอะไร

บุหรี่ ปัจจัยเดียวที่คุณเลือกได้เต็มที่

Cleveland Clinic ระบุว่าการสูบบุหรี่ทำให้ผมหงอกเร็วขึ้นได้ ผ่านการเปลี่ยนแปลงทางเคมีที่ทำลายเซลล์สร้างเมลานิน AAD ก็รวมการไม่สูบบุหรี่ไว้ในพฤติกรรมที่ชะลอผมหงอก ข้อจำกัดคือไม่มีตัวเลขว่าเลิกแล้วชะลอได้กี่ปี แต่ผลดีต่อสุขภาพอื่นมากพอที่จะไม่ต้องรอตัวเลข

วิตามินบี 12 เหล็ก และการตรวจเลือด

Cleveland Clinic ระบุว่าระดับวิตามินบี 12 และเหล็กที่ต่ำสัมพันธ์กับผมหงอกก่อนวัย การขาดบี 12 พบมากในคนกินมังสวิรัติเคร่งครัด คนสูงอายุ และผู้ที่ใช้ยาบางชนิดระยะยาว NHS ระบุอาการของภาวะโลหิตจางจากการขาดบี 12 หรือโฟเลตไว้ เช่น เหนื่อยล้า ชาหรือรู้สึกเหมือนเข็มทิ่มตามมือเท้า ลิ้นเจ็บแดง แผลในปาก กล้ามเนื้ออ่อนแรง และปัญหาการมองเห็น และอาการด้านความจำหรือการตัดสินใจ

หน้านั้นของ NHS ไม่ได้พูดถึงผมหงอก จึงควรอ่านเป็นรายการอาการที่ควรรู้ ไม่ใช่เกณฑ์วินิจฉัยจากผมหงอก ถ้าคุณมีผมหงอกก่อนวัยร่วมกับอาการเหล่านี้ แพทย์อาจสั่งตรวจเลือดระดับวิตามินบี 12 เหล็ก และความสมบูรณ์ของเม็ดเลือด

อย่ารีบซื้ออาหารเสริมมากินเอง เหล็กส่วนเกินสะสมในร่างกายได้ และการกินบี 12 เพิ่มในคนที่ไม่ได้ขาดไม่มีหลักฐานว่าทำให้ผมกลับดำ ตรวจเลือดก่อนแล้วค่อยแก้ตามผล

ถ้าผมหงอกมาพร้อมอาการอื่น

บางกรณีผมหงอกเป็นสัญญาณแรกของโรคที่ต้องการการดูแล ตารางนี้ช่วยให้คุณตัดสินใจว่าเมื่อไรควรไปพบแพทย์

สิ่งที่พบร่วมกับผมหงอก	อาจเกี่ยวกับ	ควรทำ
ผิวด่างขาวเป็นหย่อม	ด่างขาว (vitiligo)	พบแพทย์ผิวหนัง
ผมร่วงเป็นวง เส้นที่ขึ้นใหม่เป็นสีขาว	ผมร่วงเป็นหย่อม (alopecia areata)	พบแพทย์ผิวหนัง
เหนื่อยง่าย ชาปลายมือเท้า ลิ้นเจ็บ	ขาดบี 12 หรือโลหิตจาง	ตรวจเลือด
หงอกก่อนวัยและเป็นทั้งหัว หลายขมับพร้อมกัน	พันธุกรรม หรือสาเหตุอื่น	ซักประวัติครอบครัวและพบแพทย์ถ้ากังวล
ใช้ยาใหม่แล้วผมหงอกเร็วขึ้น	ผลข้างเคียงของยา	ปรึกษาแพทย์ผู้สั่งยา อย่าหยุดยาเอง

Cleveland Clinic ระบุว่าภาวะภูมิต้านทานตนเอง เช่น ผมร่วงเป็นหย่อมและด่างขาว ทำให้ผมกลายเป็นสีเทาหรือขาวได้ ส่วนเรื่องยา เราไม่มีแหล่งที่เปิดอ่านจนยืนยันรายชื่อยาที่ทำให้ผมหงอก จึงไม่ระบุชื่อยาในที่นี้ ถ้าสงสัยให้ถามแพทย์หรือเภสัชกรที่ดูแลยาของคุณ

ผมกลับดำได้ไหม

คำตอบสั้นๆ คือ ผมที่หงอกแล้วโดยทั่วไปไม่กลับดำ AAD ระบุว่าไม่มีการรักษาที่ได้ผลในการคืนสีผมหงอกก่อนวัยในขณะนี้ และกล่าวว่ามีงานวิจัยบางชิ้นพบว่าผมอาจกลับมามีสีเมื่อความเครียดลดลงหรือรักษาโรคพื้นฐาน เช่น ขาดวิตามิน แต่ยังต้องการหลักฐานเพิ่ม Cleveland Clinic ระบุว่าเซลล์ที่หยุดสร้างเมลานินมักไม่กลับมาสร้างอีก และ Harvard ยกกรณีผมร่วงเป็นหย่อมเป็นข้อยกเว้นที่ผมสีอาจกลับมาหลังงอกใหม่

สิ่งที่ควรคาดหวังจริงคือ แก้ปัจจัยที่แก้ได้เพื่อชะลอเส้นถัดไป ไม่ใช่ย้อนเส้นที่หงอกแล้ว ผลิตภัณฑ์ที่โฆษณาว่าทำให้ผมกลับดำจากการกินหรือทา ควรตั้งข้อสงสัย เพราะ AAD ระบุว่ายังไม่มีการรักษาทางการแพทย์ที่ได้ผล

ถอนผมหงอกทิ้งดีไหม

AAD ไม่แนะนำให้ถอน การถอนอาจทำให้ผมบางลง และเส้นที่ขึ้นมาแทนก็ยังเป็นสีขาว AAD ไม่ได้ระบุว่าถอนแล้วจะขึ้นเพิ่ม ความเสี่ยงที่ระบุมีแค่ผมบางลงและเส้นใหม่ยังหงอก ถ้ารำคาญเส้นหงอกที่โผล่ ให้ตัดโคนชิดหนังศีรษะหรือย้อมแทน

ปกปิดผมหงอกอย่างไรให้หนังศีรษะไม่เสีย

AAD เปรียบเทียบสีย้อมสองกลุ่มไว้ สีธรรมชาติอย่างเฮนน่าอ่อนโยนต่อหนังศีรษะกว่า แต่ซีดเร็ว ส่วนสีสังเคราะห์ติดทนกว่าแต่ระคายหรือทำให้แพ้ได้

ตัวเลือก	ข้อดี	ข้อควรระวัง
สีธรรมชาติ (เฮนน่า)	อ่อนโยนกว่า	ซีดเร็ว ต้องย้อมซ้ำบ่อย
สีสังเคราะห์ถาวร	ติดนาน คุมสีได้	ระคาย แพ้ได้ ต้องทดสอบก่อน
สีย้อมชั่วคราวชนิดสเปรย์หรือแป้งที่โคน	ปิดผมหงอกที่ขึ้นใหม่ได้เร็ว	ล้างออกหมดเมื่อสระผม
ปล่อยหงอกตามธรรมชาติ	ไม่เสี่ยงแพ้ ไม่ต้องดูแลสี	ต้องดูแลเส้นหงอกที่หยาบและแห้งขึ้น

ก่อนย้อมสีสังเคราะห์ทุกครั้ง ให้ทดสอบที่ท้องแขนหรือหลังหู 24-48 ชั่วโมง ตามหลักทั่วไปของการทดสอบการแพ้ ถ้าคัน แดง หรือบวม ห้ามใช้ ผมที่ผ่านการย้อมมักแห้งขึ้น ให้ดูวิธีดูแลที่ ผมแห้งเสีย ดูแลยังไง และแชมพูที่ แชมพู เลือกจากหนังศีรษะก่อนเส้นผม

ชะลอผมหงอกได้แค่ไหน

AAD แนะนำพฤติกรรมที่ชะลอผมหงอกไว้ 5 อย่าง ได้แก่ กินอาหารสมดุลที่มีสารต้านอนุมูลอิสระ วิตามิน และแร่ธาตุ นอนพอ ไม่สูบบุหรี่ จัดการความเครียด และปกป้องผมและผิวจากรังสี UV แต่ AAD ย้ำว่าเป็นเพียงการชะลอชั่วคราว ไม่ได้ป้องกันผมหงอกได้เต็มที่

ถ้าต้องจัดลำดับความสำคัญ เราแนะนำเริ่มที่สิ่งที่ผลดีต่อสุขภาพอื่นด้วย คือเลิกบุหรี่ ตรวจเลือดถ้ามีอาการ และนอนให้พอ ส่วนอาหารเสริมให้ซื้อเมื่อมีผลตรวจรองรับ ถ้าผมหงอกมาพร้อมผมบางหรือร่วงมากขึ้น ดู ผมบาง แก้ยังไง ประกอบ

ขั้นแรกเมื่อเริ่มเห็นผมหงอก

สถานการณ์ของคุณ	ขั้นแรก
พ่อแม่หงอกเร็ว คุณหงอกเร็วเหมือนกัน ไม่มีอาการอื่น	ยอมรับว่าเป็นพันธุกรรม เลือกวิธีย้อมหรือปล่อย ไม่ต้องตรวจเพิ่ม
สูบบุหรี่	เริ่มวางแผนเลิก ซึ่งช่วยทั้งสีผมและสุขภาพอื่น
เหนื่อยง่าย ชา ลิ้นเจ็บ หรือกินมังสวิรัติเคร่ง	ตรวจเลือดวิตามินบี 12 เหล็ก ก่อนกินอาหารเสริม
ผิวด่างขาวหรือผมร่วงเป็นวงร่วมด้วย	พบแพทย์ผิวหนัง
เครียดหนัก นอนน้อย หลายเดือน	จัดการกิจวัตรการนอนและพักผ่อน ถ้าผมร่วงด้วยให้ปรึกษาแพทย์
แค่รำคาญเส้นหงอกที่โผล่	อย่าถอน ตัดชิดโคนหรือย้อมเฉพาะรากผม

เมื่อไม่แน่ใจ แพทย์ผิวหนังเป็นผู้ที่ตรวจสาเหตุและวางแผนจัดการให้ได้ AAD ระบุว่าแพทย์ผิวหนังสามารถวินิจฉัยและรักษาภาวะพื้นฐานที่อาจทำให้ผมหงอกได้