พื้นปูนขัดมัน รอยร้าว ฝุ่น และราคา ที่ควรรู้ก่อนเทหรือขัดพื้นบ้าน

คำว่า พื้นปูนขัดมัน ที่ลูกค้าพูดกับช่าง มักหมายถึงผิวคอนกรีตเรียบเป็นเงาด้านๆ แบบร้านกาแฟและบ้านสไตล์ลอฟต์ ซึ่งทำได้สองทาง ทางแรกคือเทพื้นใหม่แล้วขัดเรียบด้วยเครื่องขณะคอนกรีตยังหมาด ทางที่สองคือเอาพื้นคอนกรีตที่มีอยู่มาขัดเจียด้วยเครื่องหินเพชรหลายรอบ ราคา ผิวสำเร็จ และปัญหาที่ตามมาต่างกันมาก ถ้าตัดสินใจก่อนเทพื้นได้ จะประหยัดกว่าและคุมผลลัพธ์ได้ดีกว่าตามแก้ทีหลัง

สองแบบที่ช่างเรียกว่าปูนขัดมัน

ด้าน	เทใหม่แล้วขัดเรียบ	ขัดเจียพื้นเดิม
ขั้นตอนหลัก	เทคอนกรีตหรือปูนทราย ปาดเรียบ ขัดมันด้วยเกรียงเหล็ก/เครื่องขัดใบพายขณะผิวหมาด	เจียผิวหน้าด้วยหินเพชรเกรดหยาบไปละเอียด ใช้น้ำยาเพิ่มความแข็งผิว แล้วเคลือบ
ผิวสำเร็จ	เรียบ มันน้อย เห็นรอยเกรียง	ละเอียดกว่า เห็นหินทรายในเนื้อได้ถ้าเจียลึก
ระยะเวลา	ต้องขัดภายในวันที่เท จังหวะสำคัญมาก	ใช้ 2-5 วันตามพื้นที่ แต่รอพื้นเดิมแห้งสนิทก่อน
ข้อจำกัด	แก้ผิวพลาดยาก ต้องเทใหม่ทับ	พื้นเดิมที่มีรอยแตกลึกหรือผิวบางเจียแล้วไม่สวย
ค่าใช้จ่ายโดยประมาณ	400-900 บาท/ตร.ม. (ค่าขัดผิวและวัสดุโรย ไม่รวมงานเทโครง)	800-2,000 บาท/ตร.ม. ตามจำนวนรอบและสารเคลือบ

ช่วงราคาเป็นตัวเลขประมาณจากใบเสนอราคาที่พบบ่อย ขึ้นกับกรุงเทพและต่างจังหวัด ขนาดงาน และความเรียบเดิมของพื้น ถ้าบ้านมีโครงสร้างพื้นอยู่แล้ว ให้ถามช่างว่าราคานี้รวมการซ่อมผิว อุดรอยแตก และสารเคลือบหรือไม่

รอยร้าวห้ามไม่ได้ ควบคุมได้

ข้อมูลที่เจ้าของบ้านต้องรู้ก่อนหลงรักผิวเรียบสวย คือคอนกรีตหดตัวทันทีที่เทและต่อไปเรื่อยๆ ขณะที่น้ำและความร้อนระเหยออก คู่มือพื้นคอนกรีตของสถาบันคอนกรีตอเมริกัน (ACI 302.1R-15) ระบุว่าพื้นคอนกรีตที่ใช้ปูนซีเมนต์ปอร์ตแลนด์จะเริ่มลดปริมาตรทันทีหลังเท ไม่ว่าจะใช้สลัมป์ (ความข้นเหลว) เท่าใด และผิวหน้ากับท้องพื้นแห้งไม่เท่ากัน ทำให้พื้นบิดตัวหรือโก่งที่ขอบได้ เอกสารเดียวกันเน้นว่าจังหวะเวลาของการขัดผิว ตัดรอยต่อ และบ่มคอนกรีตมีผลมาก ถ้าพลาดจะเกิดรอยร้าว ผิวสึกง่าย ผิวเป็นฝุ่น และผิวหลุดร่อน

แปลเป็นภาษาช่าง คือพื้นปูนขัดมันที่ดีไม่ใช่พื้นที่ไม่มีรอยร้าว แต่เป็นพื้นที่รอยร้าวไปอยู่ตรงแนวที่ตั้งใจให้แตก สามเรื่องที่ช่วยได้จริง

1. ตัดรอยต่อ (contraction joint) เป็นแนวตรงบนพื้น ตัดลึกประมาณ 1 ใน 4 ของความหนาพื้นเมื่อคอนกรีตแข็งพอจะตัดได้ อย่างช้าภายใน 12-24 ชั่วโมงหลังเท ระยะห่างแนวตัดกำหนดโดยผู้ออกแบบ ACI ระบุว่าระยะรอยต่อเป็นตัวกำหนดปริมาณและลักษณะรอยร้าวที่จะเกิด จึงต้องเลือกอย่างระมัดระวัง บ้านทั่วไปมักวางแนวตัดเป็นช่องสี่เหลี่ยมราว 3-4 เมตร และตัดต่อเนื่องไปตามเสาและมุมห้อง
2. บ่มคอนกรีตด้วยน้ำหรือผ้าชุบน้ำคลุมผิวอย่างน้อย 7 วัน ในอากาศร้อนแห้งของไทย ผิวที่ไม่บ่มจะหดแรงและแตกลายงา
3. ใช้คอนกรีตที่ผสมน้ำพอดี ไม่เติมน้ำหน้างานเพื่อให้ปาดง่าย การเติมน้ำเพิ่มทำให้หดตัวมากขึ้น

แนวตัดรอยต่อที่วางในแบบสวยงาม เช่นให้ตรงกับแนวผนังหรือเฟอร์นิเจอร์ กลายเป็นลายของพื้นได้ ช่างที่ดีจะคุยเรื่องตำแหน่งแนวตัดกับเจ้าของบ้านตั้งแต่ก่อนเท

เทใหม่ ทำอย่างไรให้ผิวขัดมันสวย

โครงสร้างด้านล่างก่อนถึงผิว

ผิวสวยมาจากพื้นล่างที่ดี ไม่ใช่เกรียงของช่าง ชั้นดินถมต้องบดอัดแน่นสม่ำเสมอ มีทรายหรือหินคลุกรองด้านล่าง และชั้นพลาสติกกันความชื้นจากดินถ้าห้องนั้นจะปูไม้ทับในอนาคตหรือเก็บของที่กลัวชื้น ACI ระบุว่าองค์ประกอบที่ผู้ออกแบบต้องกำหนดอย่างน้อยได้แก่ วัสดุชั้นรองพื้นและแผ่นกันไอน้ำ ความหนาคอนกรีต กำลังอัด การเสริมเหล็ก ตำแหน่งรอยต่อ และความเรียบของพื้นขณะเท บ้านชั้นเดียวบนดินถมใหม่ควรให้วิศวกรดูเรื่องการทรุดตัวก่อนเทพื้นผิวมัน เพราะพื้นที่ทรุดไม่เท่ากันจะแตกเป็นแนวใหญ่ซ่อมยาก

จังหวะขัด

ช่างจะรอจนผิวคอนกรีตหมดน้ำเยิ้มและเหยียบแล้วยุบไม่เกินประมาณครึ่งเซนติเมตร จึงเริ่มขัดรอบแรกด้วยแผ่นลอยหรือใบพายเครื่องขัด ขัดเร็วไปจะดันน้ำและซีเมนต์ละเอียดมาที่ผิว ทำให้ผิวบาง เป็นฝุ่นและร่อนง่าย ขัดช้าไปผิวแข็งจนขัดไม่เรียบ รอบถัดไปปรับมุมใบมีดให้ชันขึ้นทีละน้อยจนผิวเรียบมัน การโรยผงแข็งผิว (hardener) ผสมซีเมนต์ก่อนขัดช่วยให้ผิวทนการสึกหรอ แต่ต้องโรยสม่ำเสมอ ไม่เช่นนั้นสีจะเป็นปื้น

ผิวเรียบสวยแต่ทำไมเป็นฝุ่น

ผิวเป็นฝุ่นหรือถูกแล้วมีแป้งสีขาวติดมือ มักเกิดจากสี่เหตุ คือคอนกรีตผสมน้ำมากเกิน ขัดผิวตอนยังมีน้ำเยิ้ม ไม่บ่ม หรือคอนกรีตกำลังอัดต่ำเกินไป ถ้าพื้นเป็นฝุ่นแล้ว แก้ได้ด้วยการเจียผิวบางๆ ออกและใช้น้ำยาเพิ่มความแข็งผิวชนิดซึมลึก แล้วเคลือบกันคราบ

ขัดเจียพื้นเดิม ใครเหมาะ

พื้นคอนกรีตเดิมที่เรียบดี เนื้อแน่น ไม่มีรอยแตกกว้างและไม่เคยทากาวหรือสีเคลือบหนา เหมาะกับการขัดเจียมากที่สุด ลำดับงานที่ช่างหลายรายใช้คล้ายกัน

1. ตรวจผิวและอุดรอยแตกเล็กด้วยวัสดุซ่อมคอนกรีต
2. เจียผิวด้วยหินเพชรเกรดหยาบเพื่อลอกผิวเก่าและปรับระดับ
3. ใช้น้ำยาเพิ่มความแข็งผิวชนิดซึมลึก (densifier) ให้ซึมเข้าเนื้อคอนกรีต
4. เจียต่อด้วยเกรดละเอียดขึ้นหลายรอบจนได้ความเงาที่ต้องการ
5. เคลือบผิวกันคราบและกันน้ำมัน

ข้อดีคือไม่ต้องรอพื้นใหม่แห้งนาน และควบคุมความเรียบได้ดีกว่า แต่ถ้าพื้นเดิมเป็นปูนทรายบางหรือมีรอยแตกกระจาย การเจียจะเผยปัญหาเดิมให้เห็นชัดขึ้น ควรทดลองเจียพื้นที่เล็กมุมห้องก่อนตกลงงานทั้งหลัง

ข้อเสียที่เจอจริงในบ้านร้อนชื้น

เรื่องที่ไม่ค่อยมีใครพูดในรูปสวยๆ

• พื้นปูนขัดมันเย็นและแข็ง เด็กล้มแล้วเจ็บมากกว่าพื้นไม้หรือไวนิล ห้องเด็กเล็กควรวางพรมหรือเสื่อโฟมบางส่วน
• ผิวเรียบเปียกแล้วลื่น ACI ไม่ได้กำหนดค่าความฝืด แต่เอกสารของวงการกระเบื้องที่ใช้ตัวเลข DCOF 0.42 ขึ้นไปสำหรับกระเบื้องที่เดินเปียกในอาคาร ก็เตือนว่าตัวเลขเดียวไม่ได้รับประกันความปลอดภัย การเลือกผิวต้องดูการใช้งานจริงด้วย จึงควรทดลองเทน้ำและเดินด้วยเท้าเปล่าก่อนเคลือบทั้งห้อง
• เสียงสะท้อนในห้องดังขึ้น ห้องนั่งเล่นเพดานสูงควรมีพรม ผ้าม่าน หรือแผงดูดเสียงเสริม อ่านทางเลือกวัสดุเพิ่มที่ วัสดุกันเสียง
• รอยร้าวเส้นผมจะโผล่ทีหลังเสมอ ต้องบอกคนในบ้านล่วงหน้า
• ซ่อมยากถ้าพื้นสีเป็นปื้นหรือหลุดร่อน เพราะต้องเจียหรือเทปูนบางทับทั้งห้อง

ดูแลพื้นปูนขัดมัน

• กวาดฝุ่นแล้วถูด้วยผ้าหมาดและน้ำยาล้างพื้นกลาง ไม่ใช้กรดแรงหรือน้ำยาล้างห้องน้ำ เพราะกรดกัดผิวคอนกรีตให้ด้านและเป็นหลุม
• เช็ดน้ำมัน น้ำส้มสายชู ไวน์ ซอสมะเขือเทศทันที ผิวคอนกรีตที่เคลือบน้อยดูดคราบเร็วมาก
• เคลือบซ้ำตามที่สารเคลือบกำหนด ห้องที่คนเดินเยอะอาจต้องทุก 1-2 ปี
• ใช้แผ่นรองขาเฟอร์นิเจอร์ ไม่ลากของหนัก

ตรวจรับพื้นก่อนจ่ายงวดสุดท้าย

พื้นปูนขัดมันแก้ทีหลังยากและแพง ผมจึงตรวจรับในวันที่พื้นแห้งแล้วแต่ยังไม่ขนเฟอร์นิเจอร์เข้า ใช้ของแค่ไฟฉาย ไม้บรรทัดอะลูมิเนียมยาว 2 เมตร ถังน้ำ และเหรียญหนึ่งเหรียญ

จุดตรวจ	วิธีทำ	ผ่านเมื่อ
ความเรียบ	วางไม้บรรทัด 2 เมตรหลายทิศ ดูช่องแสงใต้ไม้	ช่องห่างไม่เกินที่ตกลงในสัญญา บ้านทั่วไปมักรับได้ราว 3 ถึง 5 มม.
ผิวเป็นฝุ่น	เอาฝ่ามือถูผิวแรง ๆ หลายจุด	มือไม่มีผงขาวติดมากผิดปกติ
ความแน่นของผิว	ใช้ขอบเหรียญขูดเบา ๆ ที่มุมห้อง	ขูดแล้วเป็นแค่รอยขาว ผิวไม่หลุดเป็นเกล็ด
น้ำขัง	เทน้ำประมาณครึ่งถังใกล้ประตูหรือระเบียง	น้ำไหลไปทางที่ตั้งใจ ไม่ขังเป็นแอ่ง
แนวตัดรอยต่อ	เดินดูตามแนวที่ตกลงไว้	ตัดครบทุกแนว ลึกสม่ำเสมอ ไม่บิ่นที่ขอบ
สีและคราบ	ส่องไฟฉายเฉียงพื้นในห้องมืด	ไม่มีปื้นสีจากผงแข็งผิวที่โรยไม่ทั่ว
ขอบผนังและธรณีประตู	ดูรอยต่อพื้นกับผนังทุกด้าน	ไม่มีร่องแยก และระดับรับกับประตูที่จะติด

ถ้าเจอปัญหาให้ถ่ายรูปพร้อมไม้บรรทัดและเขียนลงในบันทึกตรวจรับ ช่างที่ทำงานเรียบร้อยจะยินดีแก้ก่อนรับเงินงวดสุดท้าย ส่วนรอยร้าวเส้นผมที่ขึ้นตามแนวตัด ถือว่าพื้นทำงานตามที่ออกแบบ ไม่นับเป็นงานบกพร่อง

ถ้าอยากเปลี่ยนใจปูทับในอนาคต

พื้นปูนขัดมันเป็นฐานที่ดีสำหรับวัสดุปูทับหลายชนิด กระเบื้องปูทับได้โดยต้องขัดผิวให้หยาบขึ้นหรือใช้น้ำยารองพื้นยึดเกาะก่อนปูกาว พื้นไวนิลและ SPC ต้องการผิวเรียบอยู่แล้ว จึงเข้ากับพื้นปูนขัดมันได้ดี เพียงเช็กความชื้นของพื้นก่อนปู ส่วนไม้จริงหรือลามิเนตควรมีแผ่นกันชื้นรองใต้เสมอ เมื่อพื้นอยู่ชั้นล่างที่ติดดิน รายละเอียดการปูทับอ่านต่อที่ พื้น SPC

พื้นปูนขัดมันเหมาะกับบ้านแบบไหน

ถ้ายังไม่เทพื้น และอยากได้ผิวมันจริง ให้เลือกคอนกรีตเกรดดี บ่มให้ครบ ตัดรอยต่อตามแบบ และจ้างช่างที่ดูภาพงานเก่าที่ผ่านฤดูร้อนมาแล้ว ถ้าพื้นมีอยู่แล้วและอยากได้ลุคปูนเปลือย ให้เจียทดลองมุมห้องก่อน ถ้าพื้นชั้นบนเป็นพื้นสำเร็จหรือพื้นไร้คานที่วิศวกรกำหนดความหนาไว้ ห้ามเจียลึกเองโดยไม่ถามผู้ออกแบบ เพราะผิวที่เจียออกคือส่วนหนึ่งของความหนาพื้น

ถ้าอยากได้พื้นสว่างและทนกว่าในห้องเปียกหรือแดดจัด ให้เทียบกับ พื้นกระเบื้อง และ วิธีเลือกพื้นบ้าน ก่อนปิดงบ ส่วนความรู้เรื่องส่วนผสมของคอนกรีตที่มีผลต่อการหดตัว อ่านที่ อัตราส่วนผสมคอนกรีต