สิวฮอร์โมน คืออะไร ดูแลอย่างไร เมื่อสิวขึ้นซ้ำที่กรามก่อนมีประจำเดือน

สิวฮอร์โมนคือสิวที่ขึ้นตามจังหวะการเปลี่ยนแปลงของฮอร์โมนในร่างกาย มักเป็นเม็ดบวมแดงลึกใต้ผิวที่โผล่ซ้ำตรงกรามและคางก่อนหรือระหว่างมีประจำเดือน ดูแลได้ด้วยการทายาอย่างสม่ำเสมอทั่วบริเวณที่ขึ้นบ่อย ถ้าไม่ดีขึ้นภายใน 2-3 เดือน การพบแพทย์ผิวหนังเพื่อพิจารณายาฮอร์โมนมักให้ผลดีกว่าเปลี่ยนครีมไปเรื่อย ๆ

สิวแบบไหนที่เรียกว่าสิวฮอร์โมน

ไม่มีการตรวจเลือดครั้งเดียวที่บอกได้ว่าสิวเม็ดนี้เป็นสิวฮอร์โมน แพทย์ดูจากรูปแบบเป็นหลัก ลองไล่ดูว่าสิวของคุณเข้ากับข้อไหนบ้าง

• ขึ้นที่แนวกราม คาง และรอบปาก มากกว่าที่หน้าผากหรือจมูก
• เป็นเม็ดบวมลึก กดแล้วเจ็บ แต่ไม่มีหัวชัด บางเม็ดอยู่เป็นสัปดาห์
• ขึ้นก่อนมีประจำเดือนราว 1 สัปดาห์ แล้วค่อยยุบหลังเมนส์มา
• ขึ้นในผู้หญิงวัย 20 ปลายถึง 40 ขึ้นไป ทั้งที่ตอนวัยรุ่นผิวไม่ได้มีปัญหา
• ลองเปลี่ยนโฟมล้างหน้าหรือครีมหลายตัวแล้วก็ยังกลับมาที่เดิม

ตามข้อมูลของ American Academy of Dermatology (AAD) ผู้หญิงมีสิววัยผู้ใหญ่มากกว่าผู้ชาย และฮอร์โมนที่แกว่งตามรอบเดือน การตั้งครรภ์ ช่วงใกล้หมดประจำเดือน รวมถึงตอนเริ่มหรือหยุดยาคุมกำเนิด เป็นตัวกระตุ้นที่พบบ่อย

ลักษณะ	แนวโน้มสิวฮอร์โมน	แนวโน้มสิวจากสาเหตุอื่น
ตำแหน่ง	กราม คาง รอบปาก	ทั่วหน้า โดยเฉพาะโซนทีและหน้าผาก
ชนิดเม็ด	บวมลึก เจ็บ ไม่มีหัว	หัวดำ สิวอุดตัน สิวหัวขาวกระจาย
จังหวะ	ซ้ำเป็นรอบตามเดือน	ขึ้นตามเหงื่อ เครื่องสำอาง หรือผลิตภัณฑ์ใหม่
ผลเมื่อเปลี่ยนสกินแคร์	แทบไม่เปลี่ยน	มักดีขึ้นเมื่อหยุดตัวที่อุดตัน

ถ้าสิวของคุณเป็นแบบกระจายทั้งหน้า ลองอ่านสาเหตุกว้าง ๆ ที่ สิวเกิดจากอะไร ก่อน เพราะหลายเม็ดที่ดูเหมือนฮอร์โมนอาจมาจากผลิตภัณฑ์ที่อุดตันก็ได้

ฮอร์โมนทำให้เกิดสิวได้อย่างไร

ต่อมไขมันที่ผิวตอบสนองต่อฮอร์โมนกลุ่มแอนโดรเจน เมื่อแอนโดรเจนสูงขึ้นหรือผิวไวต่อมัน ต่อมไขมันจะผลิตน้ำมันมากขึ้น รูขุมขนอุดตันง่ายขึ้น แบคทีเรียที่อยู่บนผิวเติบโตดีในสภาพแบบนี้ และเกิดการอักเสบเป็นเม็ดลึก AAD ระบุว่าความเครียดก็กระตุ้นให้ร่างกายสร้างแอนโดรเจนเพิ่ม จึงเป็นเหตุให้ช่วงสอบหรือช่วงงานหนักสิวพุ่งขึ้นได้ทั้งที่รอบเดือนปกติ

ปัจจัยที่เสริมกัน ได้แก่ พันธุกรรม (ถ้าแม่หรือพี่สาวเคยมีสิวตอนโต โอกาสเป็นสูงขึ้น) ยาบางชนิดที่มีสิวเป็นผลข้างเคียง และผลิตภัณฑ์ผมหรือเครื่องสำอางที่มีน้ำมันซึ่งมักทำให้สิวขึ้นที่แนวไรผมกับกราม

สัญญาณที่ควรให้แพทย์ตรวจหาโรคเบื้องหลัง

บางครั้งสิวเป็นเพียงอาการหนึ่งของภาวะที่ต้องรักษาที่ต้นทาง เช่น ภาวะถุงน้ำรังไข่หลายใบ (PCOS) AAD ก็ระบุว่าสิวอาจเป็นสัญญาณของโรคประจำตัวบางอย่าง ให้นัดพบแพทย์เร็วขึ้นถ้ามีข้อใดข้อหนึ่งต่อไปนี้ร่วมด้วย

• ประจำเดือนมาห่างหรือไม่มาเป็นเดือน ๆ
• ขนขึ้นหนาที่หน้า คาง หรือหน้าท้องมากกว่าที่เคยเป็น
• ผมบางบริเวณกลางศีรษะ
• สิวเริ่มกะทันหันและรุนแรงตอนอายุมาก ทั้งที่ไม่เคยเป็นมาก่อน
• เพิ่งเริ่มยาตัวใหม่แล้วสิวขึ้นตามมา (อย่าหยุดยาเอง ให้ถามแพทย์ผู้สั่งก่อน)

ดูแลเองที่บ้านในช่วง 8 สัปดาห์แรก

ยาทาเป็นด่านแรกของสิวฮอร์โมนระดับไม่หนัก หลักที่ AAD ย้ำคือทาบาง ๆ ทั่วบริเวณที่มักขึ้น ไม่ใช่แต้มเฉพาะเม็ดที่เห็น เพราะตัวยาช่วยป้องกันเม็ดใหม่ที่ยังซ่อนอยู่ใต้ผิว และต้องให้เวลาอย่างน้อย 6-8 สัปดาห์ก่อนตัดสินใจว่าได้ผลหรือไม่

ขั้นตอน	ชนิดผลิตภัณฑ์	ส่วนผสมที่มองหา
เช้า	โฟมหรือเจลล้างหน้าอ่อนโยน	สูตรไม่มีสครับ ไม่มีแอลกอฮอล์สูง
เช้า	มอยส์เจอไรเซอร์เนื้อบาง	ฉลาก non-comedogenic หรือ oil-free
เช้า	กันแดด	SPF 30 ขึ้นไป broad spectrum สูตรไม่อุดตัน
เย็น	ล้างหน้าซ้ำหลังล้างเมคอัพ	ล้างเบา ๆ ด้วยปลายนิ้ว
เย็น	ยาทาแก้สิว ทาทั่วแนวกราม คาง	อะดาพาลีน เบนโซอิลเพอรอกไซด์ หรือกรดอะซีลาอิก
เย็น	มอยส์เจอไรเซอร์	ทาก่อนหรือหลังยาก็ได้ ถ้าผิวระคายให้ทาก่อน

อะดาพาลีนเป็นเรตินอยด์ที่ซื้อได้ตามร้านขายยา AAD อธิบายว่าช่วยเปิดรูขุมขนและยังช่วยจางรอยดำที่เหลือจากสิว ส่วนกรดอะซีลาอิกลดการอักเสบและจางรอยได้เช่นกัน เริ่มทาทีละตัวและเว้นวันถ้าผิวแสบแดง ถ้าจะใช้ร่วมกันหลายตัวดูจังหวะการเริ่มได้ที่ เรตินอลช่วยเรื่องอะไรบ้าง เพราะหลักการค่อย ๆ เพิ่มความถี่ใช้ได้กับเรตินอยด์ทุกตัว

เม็ดที่บวมเจ็บอยู่แล้ว ทำอะไรได้บ้าง

เม็ดลึกที่ไม่มีหัวบีบไม่ออก AAD แนะนำให้ประคบอุ่นด้วยผ้าสะอาดจุ่มน้ำร้อนจัดพอทน วางไว้ 10-15 นาที วันละ 3 ครั้ง เพื่อให้เม็ดค่อยดันขึ้นมาใกล้ผิว แล้วทายาที่มีตัวยาแก้สิวบาง ๆ ห้ามบีบหรือแงะเพราะเสี่ยงติดเชื้อ รอยดำ และหลุมสิว ถ้าเม็ดลึกเจ็บมากหรือขึ้นหลายเม็ดซ้ำ แพทย์ผิวหนังฉีดยาเฉพาะจุดให้ยุบเร็วขึ้นได้ ลองดูแนวทางจัดการสิวบวมแดงเพิ่มเติมที่ สิวอักเสบ ดูแลยังไง

เมื่อยาทาไม่พอ ยาฮอร์โมนคืออะไร

ถ้าทายาตามที่กล่าวมาครบ 2-3 เดือนแล้วสิวที่กรามยังกลับมา แพทย์อาจพิจารณายากินกลุ่มที่ปรับฤทธิ์ของฮอร์โมน AAD อธิบายไว้สองตัวหลัก

ยาคุมกำเนิดบางสูตร

มีสูตรที่ได้รับการรับรองให้ใช้รักษาสิว ผลมักเห็นหลังกินต่อเนื่องราว 2-3 เดือน ความเสี่ยงที่ต้องคุยกับแพทย์ ได้แก่ ลิ่มเลือด ความดันสูง และโรคหัวใจ ซึ่ง AAD ระบุว่าต่ำลงในสูตรเอสโตรเจนต่ำสมัยใหม่ ผู้หญิงอายุ 35 ปีขึ้นไปบางคนอาจกินไม่ได้ ต้องให้แพทย์ประเมินรายบุคคล

สไปโรโนแลกโตน

เป็นยาลดความดันและขับน้ำที่แพทย์ผิวหนังนำมาใช้กับสิวในผู้หญิง AAD รายงานรีวิวหนึ่งในผู้หญิง 85 คน พบว่าราวหนึ่งในสามผิวใสเกือบหมด อีกหนึ่งในสามสิวลดลงชัดเจน และประมาณ 7% ไม่ดีขึ้น สิวมักน้อยลงและผิวมันลดลงภายในไม่กี่สัปดาห์ แต่ต้องปรับขนาดยาทีละน้อยจึงมีนัดตรวจทุก 4-6 สัปดาห์ช่วงแรก ผลข้างเคียงที่พบบ่อยคือประจำเดือนมาไม่ปกติ เจ็บคัดตึงเต้านม และปัสสาวะบ่อย

ยาทั้งสองต้องมีแพทย์สั่งและติดตามผล ห้ามซื้อกินเองหรือแบ่งยากับเพื่อน

สิ่งที่ทำให้สิวฮอร์โมนดื้อกว่าเดิม

• เปลี่ยนครีมทุกสัปดาห์ จน AAD เตือนว่าระคายผิวและไม่เคยได้เวลาออกฤทธิ์ครบ
• ล้างหน้าบ่อยหรือขัดผิวแรง ๆ เพื่อ "ล้างน้ำมันออก" ทั้งที่ต้นเหตุมาจากภายใน ล้างวันละ 2 ครั้งและหลังเหงื่อออกมากก็พอ
• แต้มเฉพาะเม็ดโดยไม่ทาทั่วแถบที่ขึ้นซ้ำ
• ใช้ผลิตภัณฑ์ผม น้ำมัน หรือรองพื้นที่หนักจนอุดตันแนวกราม
• บีบเม็ดลึก ทำให้อักเสบนานขึ้นและทิ้งรอยไว้ ถ้ามีรอยดำตามมา ดู รอยสิว ทำยังไงให้จาง

เลือกยาทาตัวแรกให้เข้ากับผิวของคุณ

ยาทาแก้สิวที่ซื้อได้เองมีหลายตัว แต่สำหรับสิวที่กรามซึ่งต้องทาทั้งแถบทุกคืนเป็นเดือน ๆ ตัวที่ผิวทนได้ยาวสำคัญกว่าตัวที่แรงที่สุด ลองใช้ตารางนี้ตัดสินใจ

ผิวของคุณ	ตัวที่น่าเริ่ม	เหตุผล	สิ่งที่ต้องรู้ก่อนทา
ผิวมัน ทนกรดได้	อะดาพาลีน	ช่วยเปิดรูขุมขน ป้องกันเม็ดใหม่	ช่วงสองสามสัปดาห์แรกมักแห้งลอก ให้ทาคืนเว้นคืน
ผิวแห้งหรือแพ้ง่าย	กรดอะซีลาอิก	ระคายน้อยกว่า ช่วยรอยดำไปด้วย	แสบคันเล็กน้อยตอนทาในช่วงแรกพบได้
เม็ดหนองแดงเยอะ	เบนซอยล์เพอรอกไซด์	ลดแบคทีเรียที่เกี่ยวกับสิว	ฟอกสีปลอกหมอนและผ้าขนหนูได้ ใช้ผ้าสีขาว
มีสิวอุดตันร่วมด้วย	ซาลิไซลิก (BHA)	ละลายไขมันในรูขุมขน	ใช้ในรูปแบบโฟมล้างหน้าจะระคายน้อยกว่าแบบทิ้งไว้

ใช้ทีละหนึ่งตัวก่อนอย่างน้อย 4 สัปดาห์ ถ้าผิวรับได้ดีแล้วค่อยเพิ่มตัวที่สองในคืนสลับกัน ตามที่ AAD ย้ำว่าการทาหนา ๆ ไม่ได้ทำให้หายเร็วขึ้น แค่ระคายมากขึ้น ปริมาณเท่าเมล็ดถั่วลันเตาพอสำหรับแนวกรามและคางทั้งสองข้าง

จดบันทึกสิว 3 รอบเดือนเพื่อคุยกับแพทย์

ใช้สมุดหรือแอปบันทึกสั้น ๆ ก็พอ จดวันที่เมนส์เริ่ม วันที่เม็ดใหม่ขึ้น ตำแหน่ง ระดับความเจ็บ ยาที่ทา และความเครียดโดยรวมของสัปดาห์นั้น สามรอบเดือนจะเห็นรูปแบบที่ตาเปล่ามองไม่ออก เช่น สิวขึ้นหลังเมนส์มา 3 วันตรงกันทุกครั้ง แพทย์ใช้ข้อมูลนี้เลือกวิธีรักษาได้เร็วกว่าการคาดเดา

ถ้าผิวคุณเป็นแบบนี้ ให้เริ่มที่...

• สิวที่กรามเป็นรอบ ไม่เจ็บมาก และยังไม่เคยทายา: เริ่มอะดาพาลีนหรือกรดอะซีลาอิกทั่วแนวกราม ให้เวลา 8 สัปดาห์
• เม็ดบวมลึกซ้ำ เจ็บ ทิ้งรอยดำ: นัดแพทย์ผิวหนังโดยไม่ต้องรอครบ 8 สัปดาห์ เพราะรอยจะสะสม
• สิวมาพร้อมประจำเดือนผิดปกติหรือขนขึ้นมาก: ให้แพทย์ตรวจหาภาวะเช่น PCOS ก่อนเลือกยา
• กำลังตั้งครรภ์หรือวางแผนมีบุตร: ปรึกษาสูตินรีแพทย์หรือแพทย์ผิวหนังก่อนใช้ตัวยาทุกชนิด รวมถึงเรตินอยด์
• สิวเริ่มหลังหยุดหรือเริ่มยาคุมเอง: แจ้งแพทย์ที่ดูแลเรื่องยาคุม ไม่ควรหยุดยาเองเพราะสิว