ตกแต่งบ้านสไตล์ญี่ปุ่นในไทย ทาทามิ ประตูเลื่อน ที่เก็บของ

ห้องแบบญี่ปุ่นที่ใช้ได้ในบ้านไทยไม่ต้องทำทั้งห้อง ทางเข้าถอดรองเท้า ประตูเลื่อน ที่เก็บของพับ พื้นไม้เรียบ และแสงนุ่มจากผ้าโปร่งเอาไปใช้ได้เกือบทุกบ้าน ส่วนทาทามิต้องคิดเรื่องความชื้นก่อน บ้านญี่ปุ่นออกแบบมาให้ลมผ่านในหน้าร้อนและยอมเย็นในหน้าหนาว ซึ่งต่างจากบ้านไทยที่ชื้นตลอดปี บทความเรียงจากสิ่งที่ปรับให้เข้ากับอากาศไทยได้ง่าย ไปสิ่งที่ต้องระวัง

ห้องแบบญี่ปุ่นวัดเป็นเสื่อ แปลงเป็นตารางเมตรได้อย่างไร

ตามบทความของ Nippon.com ในญี่ปุ่นยังวัดขนาดห้องเป็นโจ (jō) คือจำนวนเสื่อทาทามิ และสมาคมอสังหาริมทรัพย์กำหนดให้ 1 โจต้องไม่ต่ำกว่า 1.62 ตร.ม. หรือเสื่อขนาดราว 90 x 180 ซม. ขนาดเสื่อจริงต่างกันตามภูมิภาค แต่ตัวเลข 1.62 ใช้เทียบเป็นพื้นฐานในการวางแผนได้

ห้อง	พื้นที่โดยประมาณ	เทียบกับห้องไทย
4.5 เสื่อ	ราว 7.3 ตร.ม.	เล็กกว่าห้องนอนขั้นต่ำตามกฎหมายไทย 8 ตร.ม.
6 เสื่อ	ราว 9.7 ตร.ม.	ห้องนอนเล็กทั่วไป (3 x 3.2 ม.)
8 เสื่อ	ราว 13 ตร.ม.	ห้องนอนมาตรฐานของบ้านเดี่ยว
10 เสื่อ	ราว 16 ตร.ม.	ห้องนั่งเล่นเล็กหรือห้องนอนใหญ่

กฎกระทรวงฉบับที่ 55 (พ.ศ. 2543) ข้อ 20 กำหนดห้องนอนในประเทศไทยต้องมีพื้นที่ไม่ต่ำกว่า 8 ตร.ม. ด้านแคบสุดไม่ต่ำกว่า 2.50 เมตร ดังนั้นห้อง 4.5 เสื่อแบบญี่ปุ่นแท้ (ราว 7.3 ตร.ม.) ใช้เป็นห้องนอนตามกฎหมายไทยไม่ได้ ใช้เป็นห้องชงชา ห้องพระ หรือมุมพักผ่อนได้ ห้อง 6 เสื่อขึ้นไปถึงเกณฑ์ ข้อ 22 กำหนดความสูงห้องพักอาศัยไม่ต่ำกว่า 2.60 เมตรวัดพื้นถึงพื้น การยกพื้นไม้หรือยกชานทาทามิสูง 15 ถึง 30 ซม. ทำให้ระยะเพดานลดลงตามนั้น ควรเผื่อไว้ในแบบ

เสื่อทาทามิตัดตามห้องเป็นผืนๆ ห้องที่ไม่ได้ขนาดเสื่อจึงต้องเว้นพื้นไม้รอบเสื่อ หรือสั่งตัดเสื่อเป็นขนาดพิเศษ วัดห้องจริงสองจุดต่อด้านก่อนสั่งเสมอ เพราะผนังฉาบปูนไม่ฉากเท่าห้องญี่ปุ่น

องค์ประกอบญี่ปุ่นกับสิ่งที่ต้องปรับให้เข้ากับบ้านไทย

หลายอย่างที่ดูเรียบง่ายแบบญี่ปุ่นมีเหตุผลทางภูมิอากาศอยู่เบื้องหลัง ซึ่งไม่ตรงกับที่ไทย ตารางนี้เทียบองค์ประกอบกับการปรับให้อยู่ได้จริง

องค์ประกอบ	หน้าที่ในบ้านญี่ปุ่น	ปรับอย่างไรในบ้านไทย
ทาทามิ	พื้นนุ่ม ดูดและคายความชื้นได้	ใช้ชั้นบนหรือห้องแห้ง ยกพื้นให้ลมใต้เสื่อผ่าน หรือใช้เสื่อสังเคราะห์
โชจิ	กรองแสง ช่วยให้ลมและความชื้นผ่านได้เพราะกระดาษมีรูพรุน	ใช้ผ้าโปร่ง แผ่นอะคริลิกขุ่น หรือกระดาษลามิเนตทนความชื้น
ฟุสุมะ	บานทึบ ถอดเพื่อรวมห้องได้	ใช้ประตูบานเลื่อนทึบแขวนราง ถอดไม่ได้
เก็นคัง	โถงถอดรองเท้า พื้นต่ำกว่าพื้นห้อง	ทำชั้นรองเท้าที่ประตูหน้า ยกขอบกั้นฝุ่น
โทโคโนมะ	ช่องในผนังไว้วางภาพ ดอกไม้	ทำชั้นลึกตื้นหรือช่องอิฐ ผนังเดียวไม่ต้องเต็มห้อง
เอ็งกาวะ	ระเบียงไม้ต่อกับสวน	ชานไม้หรือพื้นระเบียงที่มีชายคาและกันฝนสาด
พื้นยกสูง	กันความชื้นและน้ำท่วมขังหน้าฝน	ยกพื้นไม้ให้ลมผ่านใต้พื้น

Nippon.com ระบุว่าบ้านญี่ปุ่นสร้างให้ลมพัดผ่านเย็นในหน้าร้อนแต่หนาวในหน้าหนาว ในบ้านไทยที่ใช้แอร์ปิดห้อง ความเย็นแบบเปิดโล่งหายไป ห้องจึงควรเลือกองค์ประกอบที่กรองแสงและเก็บของ มากกว่าองค์ประกอบที่ต้องพึ่งการเปิดรับลมตลอดเวลา

ทาทามิในบ้านไทย ทำได้ แต่ต้องมีเงื่อนไข

บทความของ Nippon.com ระบุว่าเสื่อทาทามิหนึ่งผืนดูดความชื้นได้ถึงราว 500 มล. และคายออกเมื่ออากาศแห้ง ความสามารถนี้เป็นข้อดีในญี่ปุ่น แต่ในไทยที่ความชื้นสูงเกือบทั้งปี เสื่อจะอิ่มตัวและขึ้นราได้ง่าย โดยเฉพาะบนพื้นปูนชั้นล่าง ห้องที่ปิดแอร์และปิดหน้าต่างหลายวัน และใต้เสื่อที่ไม่มีลมผ่าน

เงื่อนไขที่ผมกำหนดก่อนปูทาทามิ

• ห้องชั้นบนหรือห้องที่พื้นไม่ติดดินโดยตรง และผนังไม่มีรอยชื้นขึ้น ถ้าผนังชื้น ให้แก้ก่อนตามบทความ ผนังชื้นขึ้นราดำ
• ยกพื้นทาทามิให้สูงจากพื้นปูน 10 ถึง 15 ซม. ด้วยโครงไม้ที่มีช่องลม ไม่วางเสื่อบนพื้นปูนตรงๆ
• ห้องที่มีเครื่องลดความชื้นหรือแอร์เปิดสม่ำเสมอ เป็นห้องที่เสื่อจะอยู่ได้
• ถ้าห้องมีแมวหรือเด็กเล็กที่ทำเปื้อนบ่อย ใช้ทาทามิสังเคราะห์ (เส้นใยพลาสติกหรือกระดาษอัด) ซึ่งซักเช็ดง่ายกว่า
• ยกเสื่อออกตากแดดอ่อนหรือเปิดโล่งให้ลมผ่านทุกสองถึงสามเดือนในหน้าฝน

ถ้าไม่แน่ใจว่าห้องคุณแห้งพอ ให้เริ่มด้วยทาทามิผืนเดียวหรือเสื่อขนาด 1 เสื่อเป็นมุมนั่งและดูหนึ่งฤดูฝน ก่อนปูทั้งห้อง ส่วนพื้นไม้จริงหรือไวนิลลายไม้ในโทนเดียวกันเป็นทางเลือกที่ดูแลง่ายกว่ามาก ดูรายละเอียดวัสดุที่ พื้นไม้จริง และ พื้นไวนิล

ประตูเลื่อนแทนฉากกั้น ใช้ได้ทั้งโชจิและฟุสุมะ

โชจิคือบานเลื่อนกระดาษบนโครงไม้ลายตาราง กรองแสงเข้าห้องแต่ไม่ให้เห็นทะลุ Nippon.com ระบุว่าเพราะกระดาษมีรูพรุน โชจิยังช่วยให้อากาศผ่านและลดความชื้น ฟุสุมะเป็นบานที่ทึบกว่า ทำจากกระดาษหนาหรือผ้า และถอดออกเพื่อรวมห้องได้

ในบ้านไทย ประตูเลื่อนห้องแบบนี้เปลี่ยนได้ตามต้องการ

วัสดุแทนกระดาษ	ข้อดี	ข้อจำกัด
ผ้าโปร่งหรือผ้าลินินขึงกรอบ	นุ่ม กรองแสง เปลี่ยนได้	เก็บฝุ่น ต้องซักหรือถอดล้าง
อะคริลิกขุ่นหรือพีซีขุ่น	ทนชื้น ไม่ฉีก เช็ดได้	ไม่ให้ความรู้สึกอุ่นเท่ากระดาษ
กระดาษลามิเนตหรือกระดาษเคลือบ	ใกล้เคียงของจริง	ราคาสูงกว่า ต้องสั่งทำ
บานทึบเมลามีนหรือไม้อัดผิวไม้	ใช้เป็นฟุสุมะซ่อนที่เก็บของ	ไม่กรองแสง

ระบบรางเป็นส่วนที่ผมแนะนำให้ลงเงิน ราวแขวนบนที่ไม่มีรางล่างให้พื้นเรียบและกวาดง่าย และรางเลื่อนต้องรับน้ำหนักบานและเลื่อนเงียบ ข้อดีข้อเสียของระบบราง ล้อ และบานเลื่อนในบ้านไทยอยู่ที่ ประตูบานเลื่อน ถ้าห้องใช้ผ้าม่านร่วมด้วย ชนิดและวิธีแขวนอยู่ที่ ชนิดของม่าน

เก็บของแบบโอชิเระและเก็นคัง ส่วนที่ทำง่ายและคุ้มที่สุด

บ้านญี่ปุ่นนอนบนฟูกที่เก็บเข้าตู้ในตอนเช้า ตู้นั้นเรียกโอชิเระ ความลึกราว 90 ซม. ตามความกว้างของเสื่อ ผมไม่แนะนำให้ไทยทำตู้ลึกขนาดนั้น เพราะลึกเกินไปและของด้านในหยิบยาก แต่หลักคิดใช้ได้ คือซ่อนของไว้หลังบานเรียบ เก็บเครื่องนอนและของตามฤดูกาลแยกจากพื้นที่นั่ง

• ตู้ลึก 55 ถึง 60 ซม. สำหรับผ้าห่มและของที่พับได้ ทำชั้นปรับระดับได้
• ใต้พื้นยกสูง ทำเป็นลิ้นชักขนาดใหญ่ 2 ถึง 3 ช่อง เก็บของที่ไม่ใช้ทุกวัน ต้องระบายอากาศให้ไม่อับ
• ที่นอนพื้น (ฟูก) พับเก็บเฉพาะห้องที่แห้ง เพราะฟูกที่ปิดตู้ตลอดวันในห้องชื้นจะอับ

เก็นคังเป็นองค์ประกอบที่ทำง่ายที่สุดและให้ผลชัดที่สุด Nippon.com อธิบายว่าเป็นโถงถอดรองเท้า มีตู้รองเท้า (เก็ตะบะโกะ) และพื้นชั้นล่างที่ในอดีตเป็นดินอัด ปัจจุบันมักเป็นคอนกรีต ที่บ้านไทยเลียนแบบได้โดย

1. กำหนดพื้นที่ถอดรองเท้าหน้าประตู ลดระดับหรือยกขอบกั้นเพื่อกันฝุ่น
2. ตู้รองเท้าสูงจรดฝ้า ลึก 35 ซม. พอวางรองเท้าผู้ใหญ่ และมีช่องระบายอากาศที่ฝาตู้
3. ม้านั่งสำหรับใส่รองเท้า ใต้ม้านั่งเป็นพื้นที่เก็บรองเท้าที่ใช้ประจำ
4. ผนังด้านหนึ่งมีกระจกบานเล็กและชั้นวางกุญแจหรือแว่นตา

ผนังหลังตู้รองเท้าและพื้นใกล้ประตูหน้าโดนความชื้นจากรองเท้าเปียก ควรเลือกกระเบื้องหรือวัสดุที่เช็ดน้ำได้

พื้นไม้ ชานไม้ และปลวก เรื่องที่ต้องคิดคู่กับสไตล์ญี่ปุ่น

สไตล์ญี่ปุ่นใช้ไม้มาก ทั้งโครงพื้นยก วงกบ ประตูเลื่อน และชานไม้ ไม้เหล่านี้อยู่ใกล้ดินและพื้นปูน เป็นเรื่องที่ต้องคิดเรื่องปลวก ตามเอกสารของ Purdue University Extension ปลวกใต้ดินต้องการไม้เป็นอาหารและดินเป็นความชื้น ไม้ที่แตะดินจึงเสี่ยงที่สุด และเอกสารแนะนำให้ตรวจไม้ใกล้ดินด้วยไขควงปลายแหลมเป็นระยะ

• โครงพื้นไม้ยกต้องไม่แตะดินโดยตรง วางบนตอม่อคอนกรีตหรือฐานเหล็กสูงจากพื้นดินอย่างน้อยหนึ่งคืบ
• ใช้ไม้ที่อบน้ำยาหรือไม้เนื้อแข็งสำหรับโครงที่ใกล้ดิน และทาน้ำยารักษาเนื้อไม้ตามรายละเอียดที่ผู้ผลิตระบุ ดูวิธีเคลือบไม้ที่ น้ำยาย้อมไม้
• เก็บเศษไม้แบบหล่อและเศษไม้จากการก่อสร้างออกจากดินใต้พื้นก่อนปิดพื้น
• ตรวจใต้พื้นยกและหลังตู้เก็บของปีละครั้งก่อนหน้าฝน หาทางดินสีดินและไม้ที่กลวง

ถ้าบ้านเคยมีปลวกมาก่อน ให้ปรึกษาผู้ให้บริการกำจัดปลวกก่อนทำพื้นไม้ยก เพราะงานฉีดป้องกันใต้พื้นทำได้ง่ายกว่ามากก่อนปิดพื้น

ใช้ทั้งห้องหรือเลือกมุมเดียว ตัดสินจากสามข้อ

ทางเลือก	เหมาะกับ	ข้อควรคิด
มุมญี่ปุ่นหนึ่งมุม (ทาทามิ 1 ถึง 2 เสื่อ โต๊ะเตี้ย)	บ้านที่อยากลอง ห้องที่แห้งเพียงบางมุม	ทำเป็นพื้นยก เห็นผลเร็ว ถอดได้
ห้องญี่ปุ่นทั้งห้อง (ทาทามิ ประตูเลื่อน ตู้พับเก็บ)	ห้องชั้นบนที่ใช้ประจำ ครอบครัวที่นั่งพื้นเป็นปกติ	ต้องคุมความชื้นและงบงานช่างไม้
ยืมองค์ประกอบ (โทนไม้ ประตูเลื่อน เก็นคัง ไฟนุ่ม)	ทุกห้อง	ได้บรรยากาศโดยไม่ต้องเปลี่ยนโครงสร้าง

คำถามสามข้อที่ตัดสินให้ได้ ครอบครัวนั่งพื้นหรือไม่ ห้องที่เลือกแห้งทั้งปีหรือไม่ และงบพอสำหรับช่างไม้ที่ทำงานละเอียดหรือไม่ ถ้าตอบ "ไม่" ข้อใดข้อหนึ่ง ให้เลือกแบบยืมองค์ประกอบก่อน

แสงเป็นอีกเรื่องที่ทำให้ห้องดูเป็นญี่ปุ่นโดยไม่ต้องรื้อ ใช้ไฟโทนอุ่นดวงเล็กหลายจุดแทนไฟเพดานดวงเดียว โคมกระดาษหรือผ้าโปร่งแขวนต่ำเหนือโต๊ะเตี้ย และผนังสีครีมหรือเทาอ่อนที่สะท้อนแสงนุ่ม

ก่อนจ้างช่างทำห้องสไตล์ญี่ปุ่น ถามสิ่งนี้

• เสื่อทาทามิเป็นของแท้หรือสังเคราะห์ ผู้ผลิตรับประกันเรื่องรา และต้องมีโครงยกพื้นอย่างไร
• ระยะเพดานที่เหลือหลังยกพื้นคือเท่าไร ยังไม่ต่ำกว่า 2.60 เมตรตามเกณฑ์ห้องพักอาศัยหรือไม่ ถ้าห้องอยู่ใต้หลังคา วัดตามข้อ 22 ของกฎกระทรวงฉบับที่ 55
• ระบบรางประตูเลื่อนเป็นแบบแขวนบนหรือล้อล่าง รับน้ำหนักบานได้เท่าไร
• ไม้ที่ใช้เป็นชนิดไหน อบน้ำยาหรือไม่ และโครงที่ใกล้ดินแตะดินหรือไม่
• ถ้ามีงานไฟ เช่น ไฟซ่อนใต้พื้นยกหรือโคมแขวน ให้ช่างไฟที่มีใบอนุญาตเป็นผู้เดินสาย และขอให้ไม่ฝังสายไฟใต้พื้นไม้โดยไม่มีท่อ
• ขอใบเสนอราคาแยกค่าวัสดุกับค่าแรงช่างไม้ และขอระบุเงื่อนไขการแก้ไขหากเสื่อขึ้นราภายในช่วงประกัน