เปลี่ยนหลอดไฟเป็น LED คุ้มไหม คิดค่าไฟและจุดคืนทุนเอง

คำตอบสั้นคือคุ้ม ถ้าหลอดเดิมเป็นหลอดไส้หรือหลอดฮาโลเจน และคุ้มน้อยลงมากถ้าหลอดเดิมเป็นหลอดตะเกียบหรือฟลูออเรสเซนต์ที่ยังใช้ได้ดี ความต่างนี้มาจากตัวเลขสามตัว คือวัตต์ที่ประหยัดได้ต่อหลอด ชั่วโมงที่เปิดต่อวัน และค่าไฟต่อหน่วยที่บ้านคุณจ่ายจริง ผมจะพาคิดทีละตัวด้วยสูตรที่ กฟผ. ใช้บนฉลากประหยัดไฟ เพื่อให้คุณคำนวณบ้านตัวเองได้ภายในห้านาที แทนการเชื่อตัวเลขบนกล่องหลอด

หลอดเดิมของคุณเป็นแบบไหน

เปิดดูหลอดที่ใช้อยู่ก่อน ความคุ้มต่างกันมากตามชนิดหลอดเดิม

หลอดเดิม	ลักษณะ	ความคุ้มเมื่อเปลี่ยนเป็น LED
หลอดไส้	กระจกใส เห็นไส้ ร้อนจัดเวลาเปิด	คุ้มมาก เปลี่ยนได้เลย
หลอดฮาโลเจน (MR16, หลอดจำปา)	เล็ก ร้อนมาก มักอยู่ในดาวน์ไลต์รุ่นเก่า	คุ้มมาก
หลอดตะเกียบ (CFL)	หลอดขด หรือหลอดตัวยู	คุ้มปานกลาง เปลี่ยนเมื่อเสีย หรือจุดที่เปิดนาน
ฟลูออเรสเซนต์ T8 พร้อมบัลลาสต์	หลอดยาว รางมีบัลลาสต์	คุ้มปานกลาง ต้องดูชนิดบัลลาสต์
LED รุ่นเก่า	ใช้มาหลายปี เริ่มหรี่	คุ้มเมื่อเสียหรือหรี่ลงมาก

กระทรวงพลังงานสหรัฐฯ ระบุว่าหลอดไส้ปล่อยพลังงานออกมาเป็นความร้อนราว 90% ส่วนแอลอีดีใช้พลังงานน้อยกว่าถึงราว 90% และอายุยาวกว่าได้ถึง 25 เท่า ตัวเลขชุดนี้คือเหตุผลที่การเปลี่ยนจากหลอดไส้แทบไม่ต้องคิด หลอดตะเกียบมีประสิทธิภาพดีกว่าหลอดไส้มากอยู่แล้ว ส่วนต่างเมื่อเปลี่ยนเป็นแอลอีดีจึงแคบกว่า

สูตรคิดค่าไฟของหลอดหนึ่งดวง

กฟผ. คำนวณค่าไฟต่อปีบนฉลากประหยัดไฟเบอร์ 5 สำหรับผลิตภัณฑ์แอลอีดีด้วยสูตรนี้

ค่าไฟต่อปี = กำลังไฟ (กิโลวัตต์) × ชั่วโมงใช้งานต่อปี × ค่าไฟต่อหน่วย

กฟผ. สมมติการใช้งานวันละ 8 ชั่วโมง ได้ 2,920 ชั่วโมงต่อปี และใช้ค่าไฟ 5.00 บาทต่อหน่วยตามสมมติฐานปี 2566 คุณควรแทนค่าสองตัวหลังด้วยตัวเลขของบ้านตัวเอง

ค่าไฟต่อหน่วยของบ้านคุณ

อัตราค่าไฟบ้านอยู่อาศัยเป็นแบบขั้นบันได ยิ่งใช้มาก หน่วยท้าย ๆ ยิ่งแพง หลอดที่ประหยัดได้จะลดหน่วยท้ายสุดของเดือน ค่าที่ควรใช้คำนวณจึงเป็นอัตราขั้นบนที่บ้านจ่ายอยู่ ไม่ใช่ค่าเฉลี่ย

อัตราของการไฟฟ้านครหลวงสำหรับบ้านอยู่อาศัยที่ใช้เกิน 150 หน่วยต่อเดือน (ประเภท 1.2) ซึ่งมีผลตั้งแต่ค่าไฟประจำเดือนกันยายน 2569 เป็นแบบนี้

ช่วงหน่วยต่อเดือน	ค่าพลังงานไฟฟ้า (บาทต่อหน่วย)
หน่วยที่ 1 ถึง 200	3.0000
หน่วยที่ 201 ถึง 400	4.1584
เกิน 400 หน่วย	4.3583

ค่าไฟจริงยังต้องบวกค่า Ft ซึ่งเรียกเก็บแยกและปรับทุก 4 เดือน รวมถึงค่าบริการรายเดือนและภาษีมูลค่าเพิ่ม บ้านที่ใช้ไฟเดือนละ 300 ถึง 500 หน่วย ให้ใช้ตัวเลขฐาน 4.16 หรือ 4.36 บาท บวก Ft ของงวดล่าสุดจากบิลของคุณเอง ในตัวอย่างข้างล่างใช้ 4.16 บาทโดยยังไม่รวม Ft เพื่อให้เห็นวิธีคิด ค่าจริงจะสูงกว่านี้เล็กน้อย

ตัวอย่าง หลอดไส้ 75 วัตต์ในห้องนั่งเล่น

กระทรวงพลังงานสหรัฐฯ เทียบไว้ว่าหลอดไส้ 75 วัตต์ให้แสงราว 1,100 ลูเมน และหลอดแอลอีดีให้ความสว่างเท่ากันที่ราว 9 วัตต์ ถ้าหลอดดวงนี้เปิดวันละ 5 ชั่วโมง

1. วัตต์ที่ประหยัดได้ 75 ลบ 9 เท่ากับ 66 วัตต์ หรือ 0.066 กิโลวัตต์
2. ชั่วโมงต่อปี 5 คูณ 365 เท่ากับ 1,825 ชั่วโมง
3. หน่วยที่ประหยัดได้ต่อปี 0.066 คูณ 1,825 ได้ราว 120 หน่วย
4. เงินที่ประหยัดได้ 120 คูณ 4.16 ได้ราว 500 บาทต่อปี ยังไม่รวม Ft

ถ้าสมมติว่าหลอดแอลอีดีราคาหนึ่งร้อยบาทต้น ๆ คืนทุนภายในไม่กี่เดือน หลังจากนั้นทุกปีคือเงินที่ประหยัดได้ และยังไม่นับว่าแอลอีดีใช้ได้นานกว่าหลอดไส้หลายเท่า ไม่ต้องซื้อหลอดใหม่บ่อย

ถ้าบ้านมีหลอดไส้แบบนี้สิบดวง เปิดเฉลี่ยวันละ 5 ชั่วโมง ตัวเลขจะขึ้นไปราว 5,000 บาทต่อปี นี่คือกรณีที่การเปลี่ยนทั้งบ้านในวันเดียวคุ้มชัดเจน

ตัวอย่าง หลอดตะเกียบในห้องนอนที่เปิดไม่นาน

กรณีนี้ตัวเลขต่างออกไปมาก สมมติหลอดตะเกียบ 14 วัตต์ เปลี่ยนเป็นแอลอีดี 9 วัตต์ที่สว่างใกล้เคียงกัน และเปิดวันละ 1 ชั่วโมง

1. วัตต์ที่ประหยัด 5 วัตต์ หรือ 0.005 กิโลวัตต์
2. ชั่วโมงต่อปี 365 ชั่วโมง
3. หน่วยที่ประหยัดต่อปีราว 1.8 หน่วย
4. เงินที่ประหยัดได้ราว 8 บาทต่อปี

หลอดดวงนี้ไม่คุ้มที่จะเปลี่ยนตอนยังดีอยู่ รอจนเสียแล้วค่อยเปลี่ยนเป็นแอลอีดี จะได้ประโยชน์ครบโดยไม่ทิ้งหลอดที่ยังใช้ได้

ตารางลำดับความคุ้มในบ้านทั่วไป

จุดในบ้าน	ชั่วโมงเปิดโดยทั่วไป	ลำดับที่ควรเปลี่ยน
ไฟหน้าบ้าน ไฟรั้ว ที่เปิดทั้งคืน	10 ถึง 12 ชั่วโมง	ก่อนสุด
ไฟห้องนั่งเล่น ครัว	4 ถึง 6 ชั่วโมง	ต้น ๆ
ดาวน์ไลต์ฮาโลเจนทุกจุด	ตามห้อง	ต้น ๆ เพราะร้อนและกินไฟมาก
ไฟห้องนอน	1 ถึง 3 ชั่วโมง	กลาง
ไฟห้องน้ำ ห้องเก็บของ	ไม่ถึง 1 ชั่วโมง	เปลี่ยนเมื่อหลอดเสีย

ดาวน์ไลต์ฮาโลเจนมีประโยชน์ซ่อนอยู่อีกข้อ หลอดฮาโลเจนร้อนมาก ในห้องที่เปิดแอร์ ความร้อนจากหลอดหลายดวงบนเพดานทำให้แอร์ทำงานหนักขึ้น เปลี่ยนเป็นแอลอีดีแล้วห้องเย็นง่ายขึ้นด้วย ผลข้อนี้คำนวณยากแต่รู้สึกได้ ดูเรื่องการเลือกดาวน์ไลต์ใหม่ได้ใน ดาวน์ไลต์

ฉลากเบอร์ 5 ช่วยเลือกหลอดอย่างไร

ฉลากประหยัดไฟเบอร์ 5 สำหรับแอลอีดีเริ่มใช้ตั้งแต่ 23 พฤษภาคม 2556 และ กฟผ. เปลี่ยนเป็นฉลากแบบดาวตั้งแต่ 1 มกราคม 2567 เกณฑ์วัดเป็นลูเมนต่อวัตต์ หรือแสงที่ได้ต่อไฟหนึ่งวัตต์

ชนิดหลอด	ฉลากเบอร์ 5 ขั้นพื้นฐาน	ระดับห้าดาว
หลอดกลมขั้ว E27	90 ลูเมนต่อวัตต์	112.5 ลูเมนต่อวัตต์ขึ้นไป
หลอดยาว	120 ลูเมนต่อวัตต์	150 ลูเมนต่อวัตต์ขึ้นไป
MR16 และ PAR	65 ลูเมนต่อวัตต์	83 ลูเมนต่อวัตต์ขึ้นไป

ตัวเลขนี้ใช้ตรวจหลอดที่ไม่มีฉลากได้ด้วย เอาลูเมนบนกล่องหารวัตต์ ถ้าหลอด E27 ได้ต่ำกว่า 90 ลูเมนต่อวัตต์มาก แปลว่าประสิทธิภาพต่ำกว่าหลอดที่ได้ฉลาก รายละเอียดการอ่านกล่องหลอดอื่น ๆ อยู่ใน วิธีเลือกหลอดไฟ LED

อายุใช้งานจริงของ LED

กระทรวงพลังงานสหรัฐฯ อธิบายว่าอายุของแอลอีดีนับเป็นชั่วโมงที่ความสว่างลดลงเหลือ 70% ของตอนใหม่ ไม่ได้นับจนหลอดดับ แอลอีดีแสงขาวที่ออกแบบดีมีอายุราว 30,000 ถึง 50,000 ชั่วโมงหรือมากกว่า เปิดวันละ 8 ชั่วโมงเท่ากับสิบปีขึ้นไป

สิ่งที่ทำให้หลอดเสียก่อนกำหนดมีไม่กี่อย่าง

• ความร้อน หลอดในโคมปิดที่ระบายความร้อนไม่ได้
• ไดรเวอร์คุณภาพต่ำในหลอดราคาถูก มักเสียก่อนเม็ดแอลอีดี
• ใช้หลอดที่ไม่รองรับการหรี่กับดิมเมอร์
• แรงดันไฟตกและกระชากบ่อยในบางพื้นที่

ดังนั้นการคิดจุดคืนทุนด้วยอายุหลอดตามกล่องอย่างเดียวจะดูดีเกินจริง ผมคิดจากการประหยัดในปีแรกเป็นหลัก ถ้าคืนทุนได้ภายในปีแรก การตัดสินใจถือว่าปลอดภัย

หลอดยาวในรางเดิม ต้องดูบัลลาสต์

บ้านที่ยังใช้รางฟลูออเรสเซนต์มีสามทางเลือก ใช้หลอดแอลอีดีที่ใส่แทนได้กับบัลลาสต์เดิม ใช้หลอดที่ต้องตัดบัลลาสต์ออกแล้วต่อไฟตรง หรือเปลี่ยนทั้งรางเป็นโคมแอลอีดี

ทางเลือกที่สองให้ประหยัดสูงสุดเพราะไม่มีบัลลาสต์กินไฟ แต่ต้องแก้สายในราง งานนี้ให้ช่างไฟทำ และควรติดป้ายที่รางว่าใช้หลอดแอลอีดีต่อตรงแล้ว คนต่อไปจะได้ไม่ใส่หลอดฟลูออเรสเซนต์กลับเข้าไป ถ้ารางเก่าและสกปรก การเปลี่ยนทั้งรางมักคุ้มกว่าและดูดีกว่า

ไฟแสงสว่างเป็นแค่ส่วนหนึ่งของบิล

กระทรวงพลังงานสหรัฐฯ ประเมินว่าไฟแสงสว่างใช้ไฟราว 15% ของไฟฟ้าในบ้าน ตัวเลขของบ้านไทยที่เปิดแอร์หลายเครื่องน่าจะต่ำกว่านี้ การเปลี่ยนหลอดทั้งบ้านจึงลดบิลได้จริงแต่ไม่พลิกบิล ถ้าค่าไฟสูงผิดปกติ ต้นเหตุมักอยู่ที่แอร์ ตู้เย็นเก่า หรือเครื่องทำน้ำอุ่น ดูวิธีไล่หาได้ใน ค่าไฟแพง

ทำตารางหลอดของบ้านตัวเอง

วิธีที่เร็วที่สุดในการรู้ว่าบ้านคุณคุ้มแค่ไหน คือใช้เวลาครึ่งชั่วโมงเดินดูทุกห้องแล้วจดลงตารางสี่ช่อง ห้อง ชนิดหลอดและวัตต์ จำนวนดวง และชั่วโมงเปิดโดยประมาณต่อวัน จากนั้นคูณวัตต์ที่ประหยัดได้กับชั่วโมงต่อปีและค่าไฟต่อหน่วยตามสูตรข้างบนทีละแถว เรียงแถวจากเงินที่ประหยัดได้มากไปน้อย

บ้านส่วนใหญ่ที่ผมช่วยทำตารางนี้ได้ผลคล้ายกัน แถวบนสุดสามสี่แถวรวมกันคิดเป็นเงินประหยัดเกินครึ่งของทั้งบ้าน ส่วนแถวล่าง ๆ แทบไม่มีผล การเปลี่ยนเฉพาะแถวบนก่อนจึงได้ผลส่วนใหญ่ด้วยงบส่วนน้อย แล้วค่อยเปลี่ยนที่เหลือเมื่อหลอดเสีย

อีกข้อที่ตารางนี้ช่วยคือการซื้อหลอดให้ตรงขั้วและขนาด เวลาไปร้านจะรู้ว่าต้องการขั้ว E27 กี่ดวง MR16 กี่ดวง หลอดยาวกี่หลอด ไม่ต้องกลับมาเปลี่ยนของ

สรุปวิธีตัดสินใจ

• หลอดไส้และฮาโลเจน เปลี่ยนเป็นแอลอีดีทั้งหมดได้เลย คืนทุนเร็ว
• หลอดตะเกียบและฟลูออเรสเซนต์ เปลี่ยนเฉพาะจุดที่เปิดวันละ 3 ชั่วโมงขึ้นไป ที่เหลือรอให้เสีย
• คำนวณด้วยค่าไฟขั้นบนที่บ้านจ่ายจริง บวก Ft
• เลือกหลอดที่มีฉลากเบอร์ 5 หรือระบุลูเมนชัด และใช้รุ่นที่เหมาะกับโคมปิดถ้าโคมเป็นแบบปิด
• เลือกสีแสงให้ถูกห้องตั้งแต่ครั้งแรก ดู แสงวอร์มไวท์กับคูลไวท์