โบท็อกลดริ้วรอยอยู่ได้กี่เดือน และควรนัดฉีดซ้ำตอนไหน

โบท็อกลดริ้วรอยอยู่ได้เฉลี่ย 3-4 เดือน และคนส่วนใหญ่อยู่ในช่วง 3-6 เดือน ตามข้อมูลของ Cleveland Clinic ผลจะเริ่มราววันที่ 3-4 และเต็มที่ใน 10-14 วัน คนที่คาดว่าจะอยู่ครึ่งปีแล้วหมดตอนเดือนที่ 3 ไม่ได้แปลว่ายาไม่ดี ส่วนคนที่หมดภายใน 6 สัปดาห์ซ้ำๆ ควรตรวจหาสาเหตุ

ชีวิตของโบท็อก 1 เข็ม ตั้งแต่วันที่ฉีดจนหมดฤทธิ์

DermNet อธิบายว่ากล้ามเนื้ออ่อนแรงเริ่มภายใน 2-4 วัน และสูงสุดราววันที่ 10 หลังจากนั้นปลายประสาทค่อยๆ งอกใหม่ จนการเชื่อมต่อระหว่างเส้นประสาทกับกล้ามเนื้อกลับมาราว 3 เดือน

ช่วงเวลา	สิ่งที่เกิดขึ้น	สิ่งที่ควรทำ
วันที่ 0-3	ยังไม่เห็นผล อาจมีรอยบวมแดงเล็กน้อยตรงจุดฉีด	ทำตามคำแนะนำหลังฉีดของแพทย์ ไม่นวดบริเวณที่ฉีด
วันที่ 4-7	ริ้วรอยเริ่มตื้นลง ขมวดคิ้วเริ่มไม่ถนัด	ยังไม่ต้องสรุปผล
วันที่ 10-14	ผลเต็มที่	ถ่ายรูปเทียบ และไปนัดตรวจถ้าต้องปรับ
เดือนที่ 2	ผลคงที่ดี	ใช้ช่วงนี้เป็นจุดเทียบรูปถ่ายกับตอนหมด
เดือนที่ 3-4	กล้ามเนื้อเริ่มขยับมากขึ้น รอยกลับมาจางๆ	เริ่มวางแผนนัดครั้งต่อไป
เดือนที่ 4-6	ใกล้กลับเหมือนก่อนฉีด	ฉีดซ้ำถ้าต้องการ

ข้อสำคัญคือมันไม่ได้ "ปิดสวิตช์" ในวันเดียว ผลค่อยๆ จางลง ทำให้บางคนไม่ทันสังเกตว่าหมดจนเห็นรอยกลับมาชัดตอนถ่ายรูป คณะแพทยศาสตร์โรงพยาบาลรามาธิบดีระบุว่าโบท็อกสลายตัวภายในราว 4 เดือน จึงแนะนำให้ฉีดซ้ำทุกประมาณ 4 เดือนหากต้องการผลต่อเนื่อง

ตัวเลข 3-4 เดือนมาจากไหน

ตัวเลขนี้เกิดจากชีววิทยาของเส้นประสาท โบท็อกไม่ได้ทำลายกล้ามเนื้อ แต่ขัดขวางไม่ให้เส้นประสาทส่งสัญญาณ ประสาทจะสร้างปลายแตกกิ่งใหม่เพื่อเชื่อมกล้ามเนื้ออีกครั้ง พอการเชื่อมต่อใหม่ทำงานได้ กล้ามเนื้อก็ขยับเหมือนเดิม Cleveland Clinic ระบุว่าผลเฉลี่ยราว 3-4 เดือน แต่ยาอาจหมดฤทธิ์ได้ภายใน 3-6 เดือน และแนะนำให้ฉีดซ้ำทุก 3-6 เดือน

ตัวเลขนี้ใช้กับริ้วรอยบนใบหน้าส่วนบน ตำแหน่งอื่นต่างออกไป กรามเป็นตัวอย่างที่ชัด งานทบทวนเรื่องกรามรายงานว่าฤทธิ์ลดการเคี้ยวอยู่ 8-12 สัปดาห์ ขณะที่ปริมาตรกล้ามเนื้อลดต่อเนื่องนานกว่านั้น ดูรายละเอียดที่ โบท็อกกรามเหลี่ยมทำแล้วเป็นอย่างไร

อะไรทำให้ของเพื่อนอยู่ 5 เดือน แต่ของคุณหมดใน 3 เดือน

ไม่มีตัวแปรเดียวที่อธิบายได้ ปัจจัยที่เป็นไปได้มีดังนี้

ปัจจัย	ผลต่อระยะเวลา	ทำอย่างไร
ขนาดยา	ยูนิตน้อย ผลสั้นและอ่อน	ถามจำนวนยูนิตต่อจุดและยี่ห้อ
ความแข็งแรงของกล้ามเนื้อ	กล้ามเนื้อใหญ่ ขมวดคิ้วแรง ต้องการยามากกว่า	ให้แพทย์คลำและดูตอนขยับหน้า
ยี่ห้อ	ยูนิตของแต่ละยี่ห้อเทียบกันตรงๆ ไม่ได้	เทียบด้วยยี่ห้อเดียวกันและยูนิตเดียวกัน
ตำแหน่งที่ฉีด	กล้ามเนื้อแต่ละมัดตอบสนองไม่เท่ากัน	ขอให้แพทย์จดตำแหน่งและยูนิตทุกครั้ง
คุณภาพและการเก็บยา	ยาที่ผสมเจือจางเกินหรือเก็บไม่ถูกอุณหภูมิ อาจผลไม่คงที่	ขอดูกล่อง ฉลาก เลขทะเบียน อย. ก่อนผสม
ภูมิต้านทาน	พบไม่บ่อย แต่ทำให้ยาไม่ได้ผล	ไม่ฉีดถี่เกินจำเป็น

DermNet ระบุว่าการสร้างแอนติบอดีต่อโบท็อกเกิดได้ไม่บ่อย และปัจจัยเสี่ยงหลักคือความถี่ในการฉีด ถ้าฉีดครั้งแล้วครั้งเล่าแล้วเริ่มไม่เห็นผลเลยทั้งที่ยูนิตเท่าเดิม ให้แจ้งแพทย์ อย่าเพิ่มยูนิตเองหรือไปหาคลินิกใหม่ทันที

ทั้ง Cleveland Clinic และ DermNet ยังบอกตรงกันว่าเมื่อฉีดไปหลายรอบ กล้ามเนื้อมีแนวโน้มเรียนรู้ที่จะหดน้อยลง และเกิดการฝ่อเล็กน้อย ช่วงห่างระหว่างการฉีดจึงค่อยๆ ยาวขึ้นได้ ซึ่งเป็นเหตุผลว่าทำไมคนฉีดมาหลายปีมักบอกว่าผลอยู่นานกว่าครั้งแรกๆ

ฉีดซ้ำเมื่อไร ตัวอย่างวางนัดตามเป้าหมาย

กฎกลางคือไม่ถี่กว่า 8-12 สัปดาห์ (DermNet) และอยู่ในกรอบ 3-6 เดือนตามที่ Cleveland Clinic แนะนำ ส่วนจะเลือกเดือนไหนในกรอบนั้นขึ้นกับเป้าหมาย

เป้าหมาย	วิธีวางนัด
ฉีดครั้งแรก ไม่แน่ใจขนาดยา	นัดตรวจที่ 2 สัปดาห์ แล้วตัดสินใจเติมหรือไม่ จากนั้นรอดูว่าหมดเมื่อไร จดเดือนไว้
มีงานแต่ง งานรับปริญญา หรือถ่ายรูปสำคัญ	ฉีดล่วงหน้า 2-3 สัปดาห์ เพื่อให้ผลเต็มที่ ช้ำหาย และเผื่อแก้ไข
อยากให้ริ้วรอยเรียบตลอดปี	ฉีดทุก 4-5 เดือนก่อนที่กล้ามเนื้อจะกลับมาเต็มที่ ปีละ 2-3 ครั้ง
ต้องการใช้ยาน้อยที่สุด	รอให้เห็นรอยกลับมาชัดจึงฉีด ยอมรับว่าช่วงปลายผลจะจาง
ฉีดมาหลายปีและรู้สึกว่าผลนานขึ้น	ลองยืดนัดไปอีก 2-4 สัปดาห์ แล้วดูว่ารอยกลับมาเมื่อไร

ตัวอย่างปฏิทินคนฉีดทุก 4 เดือน ฉีดเดือนมกราคม ผลเต็มที่ปลายมกราคม ดีสุดถึงต้นเมษายน จางเดือนพฤษภาคม ฉีดซ้ำเดือนพฤษภาคม ถ้ามีงานแต่งเดือนสิงหาคม ต้องนับถอยหลังเผื่อ 3 สัปดาห์ ให้ฉีดก่อนกลางเดือนกรกฎาคม ไม่ใช่สัปดาห์ก่อนงาน

สัญญาณว่าผลสั้นผิดปกติ ควรตรวจอะไร

ก่อนจะสรุปว่าโบท็อกสั้น ให้ตรวจ 3 อย่างตามลำดับ

1. ตั้งแต่แรกไม่ได้ผลหรือเปล่า ถ้าครบ 14 วันแล้วยังขมวดคิ้วได้เต็มแรง แสดงว่ายาไม่ออกฤทธิ์ตั้งแต่ต้น ไม่ใช่ "หมดเร็ว" ควรกลับไปให้แพทย์ตรวจ
2. ผลมาแล้วหมดภายใน 6-8 สัปดาห์ซ้ำสองครั้งขึ้นไป ให้ถามขนาดยา เทียบกับครั้งแรก
3. ยาแท้และเก็บถูกวิธีไหม รามาธิบดีแนะนำให้เลือกสถานที่น่าเชื่อถือเพื่อเลี่ยงของปลอมหรือของที่ไม่ผ่าน อย. และไม่ตัดสินใจจากราคาถูกอย่างเดียว

อาการอื่นที่ควรแยก ริ้วรอยตอนหน้านิ่ง (static wrinkles) ที่ฝังลึกจะไม่ตอบสนองต่อโบท็อกเท่าริ้วรอยจากการขยับ ถ้าหลังหมดฤทธิ์คุณยังเห็นรอยตอนหน้านิ่งชัดกว่าที่คาด อาจต้องเสริมด้วยวิธีอื่น ดู โบท็อกกับฟิลเลอร์ต่างกันอย่างไร เพื่อเลือกให้ตรงชนิดของรอย และ โบท็อกคืออะไร สำหรับตำแหน่งที่ฉีดได้

ครั้งแรก ครั้งที่สอง ครั้งที่สาม ผลเปลี่ยนไปอย่างไร

คนที่ฉีดครั้งแรกมักประเมินตัวเลข 3-4 เดือนจากความรู้สึก ไม่ใช่จากรูปถ่าย จึงมักคลาดเคลื่อน ลองใช้วิธีนี้ในสามรอบแรก

1. ครั้งแรก ใช้เป็นการทดลอง ขนาดยาที่แพทย์เลือกอาจต่ำไว้ก่อนเพื่อดูการตอบสนอง ถ้าที่ 2 สัปดาห์ยังขยับได้มากเกินไป แพทย์เติมให้ได้ ผลที่ได้จึงเป็นจุดเริ่มคำนวณขนาดที่ใช่ ไม่ใช่ตัวเลขสุดท้าย
2. ครั้งที่สอง ใช้ขนาดที่ปรับแล้วและจดวันที่ริ้วรอยเริ่มกลับ เทียบกับรอบแรก ถ้าใกล้เคียงกัน ช่วงห่างของคุณคือค่านั้น
3. ครั้งที่สามเป็นต้นไป ถ้าสังเกตว่ารอยกลับช้าลงกว่ารอบก่อน ค่อยทดลองยืดช่วงห่างออกทีละน้อย ตามที่ Cleveland Clinic ระบุว่ากล้ามเนื้ออาจเรียนรู้ที่จะหดน้อยลงจนฉีดห่างขึ้นได้

ตำแหน่งที่ฉีดก็ไม่จำเป็นต้องหมดพร้อมกัน ถ้าฉีดทั้งหน้าผาก ระหว่างคิ้ว และหางตาในรอบเดียว ให้เทียบทีละจุด เพราะกล้ามเนื้อแต่ละมัดมีขนาดและแรงไม่เท่ากัน ถ้าจุดใดจุดหนึ่งกลับมาก่อนอย่างชัดเจน ให้แจ้งแพทย์ เพราะอาจปรับยูนิตเฉพาะจุดนั้นแทนการฉีดทุกจุดพร้อมกัน ซึ่งต้องให้แพทย์ประเมินเป็นรายบุคคล โดยเฉพาะหน้าผาก ซึ่งถ้าฉีดมากเกินไปอาจทำให้คิ้วตกหรือหนังตาหนัก ตามที่อธิบายใน โบท็อกคืออะไร

ทางที่ได้ข้อมูลดีที่สุดคือถ่ายรูปในท่าเดิมสามท่า ได้แก่ หน้านิ่ง ขมวดคิ้ว และเลิกคิ้ว ก่อนฉีด ที่ 2 สัปดาห์ และทุกเดือนจนริ้วรอยกลับมา รูปชุดนี้บอกได้ชัดกว่าความรู้สึกว่า "ตอนนี้เริ่มกลับมาแล้ว" และใช้คุยกับแพทย์เรื่องปรับยูนิตได้ตรงจุด

ผลข้างเคียงที่ยืดยาวกว่าผลที่ต้องการ

ผลข้างเคียงมักหายก่อนหรือพร้อมฤทธิ์ยา แต่บางอย่างอยู่ได้นานเท่าฤทธิ์ยา DermNet ระบุว่าอาการอ่อนแรงของกล้ามเนื้อข้างเคียง เช่น หนังตาตก คิ้วตก หรือริมฝีปาก พบน้อยกว่า 10% ของการรักษา และอาจอยู่ได้ถึง 12 สัปดาห์ ไม่มียาแก้ที่ทำให้โบท็อกหมดฤทธิ์ทันที มีเพียงยาหยอดตาบางชนิดที่แพทย์อาจให้ช่วยยกหนังตา ดังนั้นการเลือกแพทย์ที่ฉีดได้แม่นตำแหน่งจึงสำคัญกว่าการเลือกยี่ห้อ

ส่วนอาการช้ำหรือบวมแดงเล็กน้อยตรงจุดฉีดหายภายในไม่กี่วัน ตามที่รามาธิบดีระบุว่าราว 1 สัปดาห์

ดูแลให้ผลดูดีอยู่ได้ตลอดช่วง

กิจวัตรประจำวันไม่ได้ยืดฤทธิ์ของยา ไม่มีงานที่ยืนยันว่าการกินอาหารเสริมหรือการนวดหน้าทำให้โบท็อกอยู่นานขึ้น (และรามาธิบดีเตือนไม่ให้นวดหน้าหลังฉีดในช่วงแรก) สิ่งที่ช่วยคือการดูแลผิวส่วนที่โบท็อกไม่ได้ทำ

• กันแดดทุกวันเพื่อชะลอการสูญเสียคอลลาเจน อ่าน เคล็ดลับป้องกันริ้วรอย
• เรตินอลปรับพื้นผิวและรอยย่นตื้น ดู เรตินอลช่วยเรื่องอะไรบ้าง
• ถ้าริ้วรอยหลักอยู่ที่รอบดวงตา ดู ริ้วรอยรอบดวงตา เพราะบางเส้นเกิดจากผิวแห้ง ไม่ใช่กล้ามเนื้อ

วางนัดฉีดครั้งต่อไป

ถ้าคุณเป็นแบบนี้	ให้เริ่มที่
ยังไม่เคยฉีด	ฉีดขนาดพอเหมาะ นัดตรวจ 2 สัปดาห์ จดวันที่รอยกลับมา
เคยฉีด ผลอยู่ 3 เดือนพอดี	วางนัดทุก 3-4 เดือน และไม่ต้องรอให้กลับมาเต็ม
ผลสั้นกว่า 8 สัปดาห์ซ้ำๆ	ถามแพทย์เรื่องขนาดยา คุณภาพยา และภูมิต้านทาน
ฉีดมาหลายปีแล้วผลนานขึ้น	ลองยืดนัดออกทีละ 2-4 สัปดาห์
ตั้งครรภ์ ให้นมบุตร หรือมีโรคกล้ามเนื้อ	งดฉีดและปรึกษาแพทย์ ซึ่งเป็นข้อห้ามที่ DermNet ระบุ

การฉีดควรทำโดยแพทย์ในสถานพยาบาลที่ได้รับอนุญาต และถามแพทย์ว่ายี่ห้อกับเลขทะเบียน อย. ของยาที่ใช้คืออะไรก่อนผสมทุกครั้ง