จัดห้องนั่งเล่น เริ่มจากจุดโฟกัส ผังตามรูปห้อง ปลั๊ก และไฟสามชั้น

ห้องนั่งเล่นจัดให้ดูดีและใช้ได้ตามลำดับสี่อย่าง เลือกจุดโฟกัส วางผังตามรูปห้อง ดูปลั๊กและแสง แล้วค่อยเลือกของแต่ง ถ้าเริ่มที่ของแต่งก่อน ห้องมักสวยเฉพาะมุมที่ถ่ายรูป พอใช้จริงต้องย้ายโซฟาหรือลากสายไฟข้ามทางเดิน ตัวอย่างในหน้านี้ใช้ห้องขนาดประมาณ 15 ถึง 25 ตร.ม. ซึ่งเป็นขนาดห้องนั่งเล่นของบ้านเดี่ยวและทาวน์โฮมทั่วไป

จุดโฟกัสหนึ่งจุดทำให้ห้องดูจัดเสร็จ

ห้องที่ทุกด้านมีของเด่นเท่ากันดูวุ่นวาย ผมเลือกจุดโฟกัสหนึ่งจุดจากสิ่งที่ห้องมีอยู่แล้ว

จุดโฟกัส	เหมาะกับห้องแบบ	วิธีจัดให้เด่น
ผนังทีวี	ห้องที่ดูทีวีเป็นกิจกรรมหลัก	ตู้เตี้ยใต้จอ ไฟอ้อมหลังจอ ผนังรอบทีวีโทนเดียวกัน
หน้าต่างหรือประตูกระจกบานใหญ่	ห้องที่มีวิวสวนหรือแสงสวย	เก้าอี้หันออกนอก ม่านเปิดสุดสองข้าง ไม่มีตู้บังขอบหน้าต่าง
ผนังชั้นหนังสือหรือชั้นโชว์	ห้องสำหรับอ่านหนังสือหรือคุยกัน	ชั้นสูงจรดเพดาน ไฟส่องชั้น
ผนังภาพหรือผนังสีเข้ม	ห้องที่ไม่ดูทีวีเป็นหลัก	ผนังเดียวสีต่างจากผนังอื่น ภาพจัดเป็นกลุ่มเดียว

ตัดสินด้วยคำถามเดียวว่า "คนนั่งโซฟามองไปทางไหนมากที่สุด" ถ้ามองทีวี ผนังทีวีคือจุดโฟกัส ถ้าหันคุยกันมากกว่า โซฟากับเก้าอี้ควรหันเข้าหากันและทีวีเป็นของรอง วิธีจัดผนังทีวีให้ซ่อนสายและโครงรับถูกต้องอยู่ที่ ผนังทีวี

ผังตามรูปห้อง สี่แบบที่เจอบ่อยในบ้านไทย

สไตล์ตกแต่งเปลี่ยนได้ แต่รูปห้องเปลี่ยนไม่ได้ ผมจึงเริ่มจากผังก่อน

รูปห้อง	ปัญหาที่เจอ	ผังที่ใช้ได้
สี่เหลี่ยมจัตุรัส 4 x 4 เมตร	วางได้ทุกทาง จึงตัดสินใจยาก	โซฟารูปตัวแอลชิดมุม พรมกลางห้อง โต๊ะกลางหนึ่งตัว
ทาวน์โฮมยาวแคบ 3.5 x 6 เมตร	ห้องเป็นอุโมงค์ ทางเดินยาวตรง	แบ่งสองโซน โซนนั่งด้านในใกล้ทีวี ทางเดินชิดผนังหนึ่งด้านเปิดโล่ง
ห้องเปิดเชื่อมครัวหรือโต๊ะกินข้าว	ที่นั่งหันหลังให้ครัว	หลังโซฟาเป็นเส้นกั้นโซน ใช้ตู้เตี้ยหรือโต๊ะยาวด้านหลังโซฟา
ห้องที่มีประตูสามบานขึ้นไป	ผนังติดเฟอร์นิเจอร์ได้น้อย	โซฟาลอยกลางห้องหรือใช้เก้าอี้สองตัวแทนโซฟายาว

ห้องยาวแคบเป็นกรณีที่พบได้บ่อย วางโซฟาชิดผนังด้านยาวแล้วทีวีอีกด้านจะได้ห้องที่ยาวเหมือนทางรถไฟ วิธีแก้คือหมุนโซฟา 90 องศา วางตั้งฉากกับผนังยาว หันหน้าเข้าหาผนังสั้นที่ติดทีวี และใช้ชั้นหรือตู้เตี้ยด้านหลังโซฟาเป็นเส้นกั้น ทางเดินเหลือด้านเดียว กว้างราว 80 ถึง 90 ซม.

ทางเดินหลักในห้องนั่งเล่นขนาดนี้ควรกว้างอย่างน้อย 80 ถึง 90 ซม. ตัวเลขนี้เป็นเกณฑ์ปฏิบัติของงานตกแต่ง ไม่ใช่ข้อบังคับ ถ้าต้องหมุนหรือถือของผ่าน ให้เผื่อเป็น 100 ซม. ระยะจากขอบโซฟาถึงโต๊ะกลางราว 35 ถึง 45 ซม. ให้ยืดขาและวางแก้วได้

โซฟาชิดผนังหรือลอยกลางห้อง

โซฟาชิดผนังประหยัดพื้นที่ แต่ถ้าห้องกว้างเกิน 3.5 เมตร การดึงโซฟาออกจากผนังราว 15 ถึง 30 ซม. ช่วยให้อากาศผ่านหลังโซฟาและผนังไม่ดันหลังโซฟา ห้องที่ผนังด้านนอกชื้น ช่องว่างหลังโซฟายังช่วยลดโอกาสที่ผ้าและโครงไม้อับ

โซฟาลอยกลางห้องเหมาะกับห้องที่มีพื้นที่เหลือด้านหลังอย่างน้อย 80 ซม. ใช้เป็นเส้นแบ่งโซน ด้านหลังโซฟาวางตู้เตี้ยลึก 30 ถึง 35 ซม. ได้ แต่ต้องแน่ใจว่าสายไฟไม่ลากข้ามทางเดิน ถ้าต้องมีปลั๊กกลางห้อง ให้ช่างไฟทำปลั๊กฝังพื้นหรือย้ายจุดไฟ อย่าลากสายต่อพ่วงใต้พรมเพราะเป็นความเสี่ยงไฟไหม้

ชนิด ขนาด และวัสดุโซฟาที่เหมาะกับครอบครัวอยู่ที่ เลือกโซฟา ที่นี่ขอย้ำเฉพาะเรื่องการตรวจ ให้ลองนั่งโซฟาตัวจริงสิบนาที ดูว่าเท้าวางพื้นได้ หลังพิงพอดี และลุกออกได้โดยไม่ต้องใช้มือดัน

ตรวจปลั๊ก สวิตช์ และจุดไฟก่อนวางโซฟา

ขั้นนี้คนข้ามบ่อยที่สุด และต้องจ่ายแพงที่สุดเมื่อพลาด ก่อนกำหนดตำแหน่งโซฟา ให้เดินรอบห้องและจดสิ่งต่อไปนี้ลงแปลน

• ตำแหน่งปลั๊กทุกจุดและความสูงจากพื้น จุดไหนอยู่หลังโซฟาหรือหลังตู้
• สวิตช์ไฟ ประตูเปิดแล้วชนอะไรไหม
• จุดไฟเพดานและตำแหน่งดาวน์ไลท์ว่าเล็งไปที่ใด
• จุดสายอินเทอร์เน็ต เสาอากาศ หรือสายทีวี
• จุดแอร์ และทิศลมเป่า ไม่ควรเป่าลงตรงที่นั่ง

ห้องนั่งเล่นหนึ่งห้องต้องมีปลั๊กอย่างน้อยหนึ่งชุดใกล้ทีวี หนึ่งชุดใกล้โซฟาสำหรับชาร์จมือถือและโคมไฟ และหนึ่งชุดสำหรับเครื่องดูดฝุ่นหรือเครื่องฟอกอากาศ ถ้าไม่มี ให้ช่างไฟที่มีใบอนุญาตเพิ่มจุดและเดินสายตามมาตรฐาน ไม่ต่อสายเองหลังผนังและไม่ใช้ปลั๊กพ่วงต่อกันหลายชั้น แผนไฟในบ้านและงานเดินสายพื้นฐานอยู่ที่ ระบบไฟฟ้าในบ้าน

ไฟสามชั้น ทำให้ห้องเดียวใช้ได้หลายอารมณ์

ห้องนั่งเล่นใช้ทั้งดูทีวี อ่านหนังสือ ทานของว่าง และรับแขก แสงเดียวทำทุกอย่างไม่ได้ ผมแบ่งเป็นสามชั้น

ชั้น	หน้าที่	ตัวอย่าง	ความสว่างโดยประมาณ
ไฟทั่วไป	แสงพื้นฐานทั้งห้อง	ดาวน์ไลท์หรี่ได้ โคมเพดานแสงนุ่ม	450 ถึง 800 ลูเมนต่อจุด
ไฟเฉพาะจุด	อ่านหนังสือ ทำงาน	โคมโต๊ะข้างโซฟา โคมตั้งพื้นเอียงได้	800 ถึง 1,100 ลูเมน
ไฟตกแต่ง	เน้นผนังหรือของเด่น	ไฟอ้อมหลังทีวี ไฟส่องภาพ ไฟชั้นหนังสือ	100 ถึง 300 ลูเมนต่อจุด ตามขนาดของ

ตัวเลขลูเมนสองแถวแรกอ้างจากตารางของ DOE ที่เทียบหลอดไส้เดิมกับ LED คือ 450 ลูเมนเทียบ 40 วัตต์ 800 ลูเมนเทียบ 60 วัตต์ 1,100 ลูเมนเทียบ 75 วัตต์ ส่วนแถวไฟตกแต่งเป็นประมาณการทั่วไป ปรับตามผนังและวัสดุ

อุณหภูมิสีที่ DOE จัดว่าเหมาะกับบ้านคือ 2700K ที่เป็นแสงอุ่นและ 3000K ที่เป็นแสงนุ่ม ส่วน 4100K เป็นแสงเย็นที่ใช้ในสำนักงานและห้องเรียน หลอดที่ได้ตรา ENERGY STAR ต้องมี CRI ตั้งแต่ 80 ขึ้นไป ให้ใช้หลอดสีเดียวทั้งห้อง ไม่ผสมขาวกับเหลือง

ความสูงเพดานของห้องพักอาศัยตามกฎกระทรวงฉบับที่ 55 ข้อ 22 ไม่ต่ำกว่า 2.60 เมตร การห้อยโคมแขวนเหนือโต๊ะกลางจึงต้องให้ปลายโคมสูงจากพื้นไม่ต่ำกว่าประมาณ 2 เมตรในจุดที่คนเดินผ่าน ถ้าห้อยเหนือโต๊ะที่ไม่มีใครเดินใต้ ห้อยต่ำลงได้ ตำแหน่งดาวน์ไลท์และองศาลำแสงดูเพิ่มเติมที่ ดาวน์ไลท์

ตัวอย่างสมมติ ห้อง 4 x 5 เมตรสำหรับครอบครัวสี่คน

ห้องกว้าง 4 เมตร ยาว 5 เมตร ประตูอยู่มุมหนึ่งของด้านสั้น หน้าต่างบานใหญ่อยู่ด้านสั้นตรงข้าม ผนังด้านยาวหนึ่งด้านติดบันไดจึงวางของไม่ได้ ผังที่ใช้ได้คือโซฟาสามที่นั่งกว้าง 210 ซม. ชิดผนังด้านยาวที่ว่าง เก้าอี้เดี่ยวสองตัวหันเฉียงเข้าหากันที่ด้านตรงข้าม พรมขนาด 200 x 300 ซม. อยู่ใต้ชุดนั่ง และผนังหน้าต่างวางตู้เตี้ยลึก 35 ซม. ทางเดินจากประตูไปหน้าต่างเหลือประมาณ 110 ซม. ตามแนวบันได ทีวีติดบนผนังสั้นด้านประตูเพื่อไม่ให้หน้าจอรับแสงหน้าต่าง ผลคือห้องนั่งได้ห้าถึงหกคนโดยไม่ต้องย้ายอะไร

ครอบครัวมีเด็กหรือสัตว์เลี้ยง จัดต่างจากห้องโชว์อย่างไร

ห้องนั่งเล่นของบ้านที่มีเด็กเล็กหรือสัตว์เลี้ยงต้องเปลี่ยนบางอย่างตั้งแต่แรก

• โต๊ะกลางมุมโค้งมนและสูงไม่เกิน 40 ซม. หรือใช้สตูลหุ้มเบาะสองตัวแทนโต๊ะแข็ง
• ผ้าโซฟาที่ถอดปลอกซักได้ หรือผ้าที่เช็ดคราบได้ ผิวผ้าแน่น เสี่ยงติดเล็บสัตว์น้อยกว่าผ้าเนื้อหลวม
• พรมซักได้หรือกระเบื้องพรม ไม่ใช้พรมชนิดต้องส่งซักแห้งทุกครั้ง
• ปลั๊กที่เด็กเอื้อมถึงมีฝาปิดนิรภัย และสายทีวีเก็บในรางหรือหลังตู้
• ตู้และชั้นสูงยึดผนัง เพื่อไม่ล้มเมื่อเด็กปีน

ความชื้นก็เกี่ยวกับสัตว์เลี้ยงและเด็ก ผ้าที่เปียกจากน้ำหกหรือฉี่สัตว์เลี้ยงทำให้ราขึ้นได้ EPA แนะนำให้ทำวัสดุที่เปียกให้แห้งสนิทภายใน 24 ถึง 48 ชั่วโมง และระบุว่าวัสดุดูดซึมอย่างพรมถ้าขึ้นราแล้วบางครั้งต้องทิ้ง ห้องควรมีความชื้นสัมพัทธ์ต่ำกว่า 60 เปอร์เซ็นต์ ใช้แอร์หรือเครื่องลดความชื้นเมื่อจำเป็น เป็นเรื่องเดียวกับการเลือกพื้นที่ทนน้ำ ดูพื้นที่เหมาะกับครอบครัวที่ เลือกพื้นบ้าน

ผนัง ม่าน และของตกแต่ง ทำหลังสุด และทำน้อยกว่าที่คิด

เมื่อผังและไฟเสร็จ จึงมาถึงเรื่องที่คนอยากเริ่มก่อน

ความสูงภาพบนผนัง กึ่งกลางภาพควรอยู่ที่ระดับสายตา ราว 145 ถึง 150 ซม. จากพื้น ภาพเหนือโซฟาให้ขอบล่างสูงจากพนักโซฟาราว 20 ถึง 25 ซม. ภาพเดี่ยวที่ใหญ่ดูแน่นกว่าภาพเล็กหลายใบกระจัดกระจาย ภาพกลุ่มให้มีกรอบสีและช่องว่างเท่ากัน ตัวเลขนี้เป็นหลักปฏิบัติของงานแขวนภาพ ไม่ใช่มาตรฐาน

ม่านควรติดรางสูงใกล้เพดาน เลือกชนิดผ้าตามแสงของห้อง ดูรายละเอียดที่ ชนิดของม่าน พรมใต้ชุดนั่งควรใหญ่พอให้ขาหน้าของโซฟาและเก้าอี้อยู่บนพรม สีผนังที่ใช้ได้กับห้องนั่งเล่นดูที่ สีห้องนั่งเล่น

ของแต่งบนโต๊ะกลางและชั้นให้ยึดกฎง่ายข้อเดียว ของแต่งไม่เกินสามชิ้นต่อพื้นผิว หนึ่งสูง หนึ่งต่ำ และหนึ่งที่มีชีวิต เช่น ต้นไม้เล็ก หนังสือที่ใช้อ่านจริงนับเป็นของแต่งได้

ถ้ามีเวลาแค่สุดสัปดาห์เดียว ทำตามลำดับนี้

ลำดับ	งาน	เวลาโดยประมาณ
1	ย้ายของออกทั้งหมดที่ไม่ใช้ในห้องนี้ วัดห้อง จดปลั๊ก	2 ถึง 3 ชั่วโมง
2	แปะเทปกาวขนาดเฟอร์นิเจอร์บนพื้น ตัดสินผัง	1 ชั่วโมง
3	วางโซฟาและพรมตามผังที่เลือก	1 ชั่วโมง
4	เปลี่ยนหลอดไฟเป็นแสงอุ่นสีเดียว เพิ่มโคมไฟสองจุด	1 ถึง 2 ชั่วโมง
5	แขวนม่าน ภาพ และวางของแต่ง	2 ถึง 3 ชั่วโมง

ก่อนจ้างช่างหรือสั่งทำเฟอร์นิเจอร์ห้องนั่งเล่น ถามสิ่งนี้

• ผนังที่จะติดทีวีหรือชั้นเป็นผนังชนิดใด และน้ำหนักที่รับได้เท่าไร
• ถ้าเพิ่มปลั๊ก ย้ายสวิตช์ หรือติดดาวน์ไลท์ ช่างไฟมีใบอนุญาตและวัสดุตามมาตรฐานหรือไม่
• บานตู้และขอบโต๊ะมีมุมโค้งหรือกันกระแทกหรือไม่ ถ้าบ้านมีเด็ก
• ผ้าโซฟาและพรมซักหรือถอดล้างได้อย่างไร ราคาซ่อมเมื่อเปรอะเท่าไร
• ขอใบเสนอราคาแยกวัสดุและค่าแรง และกำหนดเวลาส่งงานเป็นวัน