ประเด็นสำคัญ
- สิวอักเสบเกิดเมื่อรูขุมขนที่อุดตันมีเชื้อและผนังรูขุมขนแตก ผิวจึงแดง บวม และเจ็บ เสี่ยงทิ้งรอยมากกว่าสิวอุดตัน
- ตัวยาทาที่ซื้อได้เองและมีหลักฐานคือ เบนซอยล์เพอรอกไซด์ อะดาพาลีน และซาลิไซลิก ให้เวลา 6-8 สัปดาห์ก่อนตัดสินผล
- สิวลึกที่เจ็บ AAD แนะนำประคบอุ่น 10-15 นาที วันละ 3 ครั้ง ใช้ผ้าสะอาดผืนใหม่ทุกรอบ และห้ามบีบ
- สิวก้อนแข็งหรือสิวซีสต์ต้องให้แพทย์รักษา ยากิน ยาฉีดเข้าตุ่ม หรือไอโซเตรติโนอินเป็นทางเลือกที่แพทย์สั่ง
- ยาปฏิชีวนะชนิดทาควรใช้คู่กับเบนซอยล์เพอรอกไซด์หรือเรตินอยด์ เพื่อลดโอกาสเชื้อดื้อยา
สิวอักเสบดูแลได้ด้วยหลักสามข้อ คือ ลดเชื้อและการอักเสบด้วยยาทาที่มีหลักฐาน ปล่อยตุ่มไว้โดยไม่บีบไม่เจาะ และให้ผิวรอบ ๆ สงบที่สุดเพื่อลดรอยที่ตามมา ตุ่มแดงและสิวหนองเม็ดเล็กดูแลเองที่บ้านได้ ส่วนสิวก้อนแข็งใต้ผิวหรือสิวซีสต์ที่เจ็บลึก ควรไปพบแพทย์ผิวหนังให้เร็ว เพราะสกินแคร์ทั่วไปไม่พอสำหรับสิวแบบนั้น
ตุ่มแดงหนึ่งเม็ดเกิดขึ้นได้อย่างไร
สิวทุกเม็ดเริ่มจากรูขุมขนที่อุดด้วยเซลล์ผิวและน้ำมัน ถ้าในรูขุมขนนั้นมีเชื้อ Cutibacterium acnes เพิ่มจำนวนมาก ร่างกายจะส่งเซลล์ภูมิคุ้มกันมาจัดการ ผนังรูขุมขนที่บวมจนแตกทำให้สิ่งที่อยู่ข้างในรั่วเข้าเนื้อเยื่อรอบ ๆ ผลคือตุ่มแดง ร้อน และเจ็บเมื่อกด
ตัวเร่งที่พบบ่อยมีทั้งฮอร์โมนแอนโดรเจน พันธุกรรม การแกะหรือบีบ และผลิตภัณฑ์ที่อุดตันรูขุมขน ภาพรวมของสาเหตุอยู่ที่ สิวเกิดจากอะไร ถ้าสิวมักขึ้นเป็นวงรอบกรามก่อนมีประจำเดือน ลองดู สิวฮอร์โมนดูแลอย่างไร เพราะต้องคิดเรื่องรอบเดือนร่วมด้วย
แยกให้ออกก่อนว่าเป็นสิวแบบไหน
| ชนิด | หน้าตา | ดูแลเองได้ไหม |
|---|---|---|
| ตุ่มแดง (papule) | นูนแดง ไม่มีหัว เจ็บเมื่อกด | ได้ ถ้าไม่กี่เม็ด |
| สิวหนอง (pustule) | ตุ่มแดงมีหัวขาวเหลือง | ได้ ถ้าไม่ลามทั่วหน้า |
| สิวก้อนแข็ง (nodule) | ก้อนแข็งใหญ่ใต้ผิว เจ็บลึก | ควรพบแพทย์ |
| สิวซีสต์ (cyst) | ก้อนนุ่มใต้ผิว มีหนองลึก | ควรพบแพทย์ เสี่ยงแผลเป็นสูง |
คำว่าสิวหัวช้างที่คนไทยใช้ มักหมายถึงสองแถวล่างของตาราง AAD ระบุว่าสิวกลุ่มนี้รักษาด้วยยาทาอย่างเดียวได้ยาก และมักต้องใช้ยากินร่วมด้วย
อีกเรื่องที่ต้องรู้คือ ผื่นบางชนิดหน้าตาคล้ายสิว เช่น รูขุมขนอักเสบ ผื่นรอบปาก หรือโรคฝีที่ขึ้นซ้ำ ๆ บริเวณรักแร้และขาหนีบ (hidradenitis suppurativa) ถ้ารักษาแบบสิวมาแล้วไม่ตอบสนองเลย หรือขึ้นในตำแหน่งแปลก ๆ ให้แพทย์ดูก่อนจะซื้อยาเพิ่ม
ตัวยาทาที่ซื้อได้เอง และควรเริ่มตัวไหน
AAD สรุปตัวยาที่ไม่ต้องมีใบสั่งแพทย์ในสหรัฐฯ และมีหลักฐานว่าช่วยสิวได้ไว้สามตัว ในไทยหาซื้อได้ตามร้านยาเช่นกัน แต่บางความเข้มข้นต้องให้เภสัชกรจ่าย
| ตัวยา | ทำงานอย่างไร | เหมาะกับ | ระวัง |
|---|---|---|---|
| เบนซอยล์เพอรอกไซด์ (BPO) | ลดเชื้อแบคทีเรียในรูขุมขน | ตุ่มแดง สิวหนอง | ผิวแห้งลอก ฟอกสีปลอกหมอนและผ้าขนหนู |
| อะดาพาลีน | เรตินอยด์ ช่วยให้รูขุมขนไม่อุดตัน | สิวอักเสบที่มีสิวอุดตันร่วม | แห้ง แสบช่วงแรก ไม่ใช้ระหว่างตั้งครรภ์ |
| ซาลิไซลิก (BHA) | ช่วยเปิดรูขุมขน | สิวอุดตันที่เริ่มอักเสบ | ลดการอักเสบได้น้อยกว่าสองตัวบน |
| กรดอะเซลาอิก | ลดอักเสบและช่วยรอยดำ | ผิวที่ทิ้งรอยง่าย | แสบคันช่วงแรกได้ |
เราแนะนำให้เริ่มทีละตัว ตัวแรกที่คุ้มค่าสำหรับตุ่มแดงและสิวหนองคือ BPO ความเข้มข้นต่ำ ทาบาง ๆ ให้ทั่วบริเวณที่สิวขึ้นบ่อย ไม่ใช่แค่แต้มตุ่ม เพราะเป้าหมายคือลดเม็ดใหม่ด้วย ถ้าผ่านไปสองสัปดาห์ผิวรับได้ จึงค่อยคิดเพิ่มอะดาพาลีนตอนกลางคืน แยกกันคนละช่วงเวลา
รายละเอียดการใช้ซาลิไซลิกกับสิวอยู่ที่ BHA คืออะไร ส่วนวิธีเริ่มเรตินอยด์ให้ผิวไม่พัง ดูที่ เรตินอลสำหรับมือใหม่
สิวลึกที่เจ็บ ทำอะไรได้คืนนี้
สิวที่ปวดตุบ ๆ อยู่ใต้ผิวแต่ยังไม่มีหัว คือเม็ดที่คนอยากบีบมากที่สุด และเป็นเม็ดที่บีบแล้วทิ้งรอยมากที่สุดด้วย AAD แนะนำขั้นตอนดูแลที่บ้านไว้ดังนี้
- ล้างหน้าด้วยคลีนเซอร์อ่อนโยน ซับให้แห้ง
- ชุบผ้าสะอาดด้วยน้ำอุ่นพอสบาย บิดหมาด วางบนตุ่ม 10-15 นาที
- ทำซ้ำวันละ 3 ครั้ง ใช้ผ้าสะอาดผืนใหม่ทุกครั้ง เพื่อช่วยให้หนองค่อย ๆ ขึ้นมาใกล้ผิว
- หลังประคบ ทายาบาง ๆ หนึ่งตัว เลือกจากอะดาพาลีน กรดอะเซลาอิก BPO หรือซาลิไซลิก
- ถ้าตุ่มขึ้นหัวแล้ว แปะแผ่นไฮโดรคอลลอยด์ได้ ช่วยกันมือไม่ให้ไปแกะ
- ตอนเช้าทากันแดด SPF 30 ขึ้นไปที่ไม่อุดตันรูขุมขน
ห้ามเอาเข็มหรือที่กดสิวไปจัดการตุ่มที่ไม่มีหัว ถ้ามีสิวลึกขึ้นหลายเม็ดพร้อมกัน AAD แนะนำให้ไปพบแพทย์ผิวหนังเลย วิธีแปะแผ่นให้ติดทนและเลือกขนาดให้พอดี ดูที่ แผ่นแปะสิวใช้ยังไง
รูทีนช่วงที่สิวกำลังบวม
ช่วงนี้ยิ่งเรียบง่ายยิ่งดี ผิวรอบตุ่มอักเสบอยู่แล้ว การทาเซรั่มหลายตัวเพิ่มโอกาสระคาย
| ช่วง | เช้า | ก่อนนอน |
|---|---|---|
| ล้างหน้า | คลีนเซอร์อ่อนโยน น้ำอุ่น ใช้ปลายนิ้ว | ล้างเครื่องสำอางและกันแดดให้หมด แล้วล้างหน้าอีกรอบ |
| ยา | BPO แบบล้างออก (ถ้าใช้) | ยาทาหนึ่งตัว ทาบาง ๆ |
| บำรุง | มอยส์เจอไรเซอร์เนื้อบาง | มอยส์เจอไรเซอร์ ถ้าผิวแห้งจากยา |
| ปกป้อง | กันแดด SPF 30+ ไม่อุดตัน | ไม่ต้อง |
พักกรดผลัดผิวตัวอื่น สครับ และมาสก์ลอกหน้าไว้ก่อนจนกว่าตุ่มจะยุบ AAD เตือนว่าการขัดหน้าแรงหรือเปลี่ยนสกินแคร์บ่อยเป็นนิสัยที่ทำให้สิวแย่ลง เช่นเดียวกับการนอนทั้งหน้าที่ยังแต่งอยู่
ถ้าต้องแต่งหน้าออกงาน เลือกสูตรที่ระบุว่าไม่อุดตันรูขุมขน ทาเฉพาะจุดที่จำเป็น และล้างออกให้หมดก่อนนอน คลีนเซอร์ที่อ่อนพอสำหรับผิวช่วงนี้ เลือกได้จาก โฟมล้างหน้าแบบไหนดี
ทายาอย่างไรให้ผิวไม่ลอกจนต้องเลิกใช้
คนส่วนใหญ่เลิกใช้ยาสิวในสัปดาห์ที่สอง เพราะหน้าแห้ง ลอก และแสบ ไม่ใช่เพราะยาไม่ได้ผล วิธีที่เราใช้ให้ผิวผ่านช่วงนี้ไปได้มีดังนี้
- ทาบนผิวที่แห้งสนิทหลังล้างหน้า รอสักครู่ก่อนทา ผิวเปียกทำให้ยาซึมเร็วและแสบกว่า
- ใช้ปริมาณเท่าเมล็ดถั่วเขียวสำหรับทั้งหน้า ทาบาง ๆ ไม่ต้องโปะหนาที่ตุ่ม
- สัปดาห์แรกใช้วันเว้นวัน แล้วค่อยขยับเป็นทุกวันเมื่อผิวไม่ลอก
- ถ้าแห้งมาก ทามอยส์เจอไรเซอร์ก่อนแล้วค่อยทายาทับ จะช่วยลดการระคายได้
- เลี่ยงมุมปาก ข้างจมูก และรอบดวงตา ซึ่งผิวบางและลอกง่าย
- ใช้ปลอกหมอนสีขาวช่วงที่ใช้ BPO เพราะยาฟอกสีผ้า
ถ้าทำครบแล้วยังแสบจนนอนไม่หลับ หรือหน้าบวมแดง ให้หยุดและปรึกษาเภสัชกรหรือแพทย์ อาการแบบนั้นอาจเป็นการแพ้ ไม่ใช่การปรับตัวของผิว
แพทย์ผิวหนังทำอะไรได้มากกว่าเรา
หลายคนไม่ไปหาหมอเพราะคิดว่าจะได้ยาทาตัวเดิม ความจริงแพทย์มีเครื่องมือที่ร้านยาไม่มี ตามที่ AAD สรุปไว้
- ยาปฏิชีวนะชนิดทา ซึ่งแพทย์จะสั่งคู่กับ BPO หรือเรตินอยด์ เพื่อลดโอกาสที่เชื้อจะดื้อยา
- ยาปฏิชีวนะชนิดกินสำหรับสิวอักเสบปานกลางถึงรุนแรง ใช้ในระยะสั้นที่สุดเท่าที่จำเป็น มักเป็นหลักเดือน
- ไอโซเตรติโนอิน สำหรับสิวก้อนแข็งหรือสิวที่ไม่ตอบสนองต่อยาอื่น ต้องติดตามกับแพทย์ตลอด และห้ามใช้ระหว่างตั้งครรภ์
- ยาฮอร์โมนสำหรับผู้หญิงบางราย
- ฉีดยาสเตียรอยด์เข้าตุ่ม สำหรับสิวก้อนใหญ่ที่เจ็บไม่กี่เม็ด ตุ่มยุบเร็วขึ้นมาก
ยาปฏิชีวนะไม่ควรซื้อกินเองหรือกินต่อเนื่องนาน ๆ โดยไม่มีแพทย์ดูแล เพราะเชื้อดื้อยาเป็นปัญหาจริง และยาบางตัวมีผลข้างเคียงที่ต้องเฝ้าระวัง
สัญญาณที่ไม่ควรรอ
- สิวเป็นก้อนใหญ่ เจ็บลึก หรือมีหลายเม็ดพร้อมกัน
- สิวหนองลามทั่วหน้า หลัง หรือหน้าอก
- มีไข้ ผิวร้อน แดงลามออกจากตุ่ม
- สิวทิ้งหลุมหรือแผลนูน
- ดูแลเองครบ 6-8 สัปดาห์แล้วไม่ดีขึ้น
- ผู้หญิงที่มีสิวร่วมกับประจำเดือนผิดปกติ ขนดก หรือผมบางลง
- สิวขึ้นหลังเริ่มยาใหม่
เรื่องที่ได้ยินบ่อย แต่ไม่ช่วยสิวอักเสบ
ความเชื่อว่าสิวเกิดจากหน้าสกปรก ทำให้หลายคนล้างหน้าวันละสี่ห้ารอบ ผลคือผิวแห้งและระคาย สิวไม่ได้ดีขึ้น ล้างวันละสองครั้งและหลังเหงื่อออกก็พอ
ยาสีฟันแต้มสิวทำให้ตุ่มแห้งเร็วแค่ผิวนอก แต่ส่วนผสมอย่างสารแต่งกลิ่นและสารฟองทำให้ผิวรอบตุ่มแดงและลอก หลายครั้งจบที่รอยดำใหญ่กว่าเดิม
การตากแดดให้สิวแห้งเป็นอีกเรื่องที่ทำร้ายผิวคนไทยมาก แดดทำให้รอยสิวคล้ำขึ้นและอยู่นานขึ้น ส่วนเรื่องอาหาร งานวิจัยยังให้คำตอบไม่ชัดสำหรับทุกคน ถ้าสังเกตว่ากินอะไรแล้วสิวขึ้นทุกครั้ง ลองจดบันทึกแล้วไปคุยกับแพทย์ ดีกว่างดอาหารแบบสุ่ม
หลังตุ่มยุบ รอยที่เหลือจัดการอย่างไร
สิวอักเสบเกือบทุกเม็ดทิ้งรอยไว้บ้าง รอยแดงหรือรอยชมพูมักจางเองในไม่กี่เดือน รอยดำในผิวคนเอเชียอยู่นานกว่าและเข้มขึ้นถ้าโดนแดด ส่วนหลุมหรือแผลนูนไม่หายเอง ต้องใช้หัตถการ
สิ่งที่ทำได้ทันทีคือกันแดดทุกวัน และไม่แกะสะเก็ด ส่วนตัวช่วยจางรอยแบบละเอียด ดูที่ วิธีจางรอยสิว
ถ้าผิวคุณเป็นแบบนี้ ให้เริ่มที่...
- ตุ่มแดงไม่กี่เม็ดเป็นครั้งคราว: BPO ความเข้มข้นต่ำ ทาบาง ๆ บริเวณที่ขึ้นบ่อย ร่วมกับคลีนเซอร์อ่อนและกันแดด
- สิวอักเสบปนสิวอุดตันเต็มหน้า: อะดาพาลีนก่อนนอน เริ่มวันเว้นวัน และ BPO แบบล้างออกตอนเช้า
- สิวลึกเจ็บหนึ่งสองเม็ดก่อนงานสำคัญ: ประคบอุ่นตามขั้นตอนข้างบน หรือนัดแพทย์ฉีดยาเข้าตุ่ม
- ผิวคล้ำที่ทิ้งรอยดำง่าย: กรดอะเซลาอิกเป็นตัวเลือกที่ดี และกันแดดเข้มงวด
- สิวก้อนแข็ง ซีสต์ หรือมีหลุมเริ่มเกิด: ข้ามการลองเองไปหาแพทย์ผิวหนังเลย
- ตั้งครรภ์หรือให้นมบุตร: ปรึกษาแพทย์ก่อนใช้ยาสิวทุกตัว
คำถามที่พบบ่อย
สิวอักเสบต้องใช้เวลากี่วันกว่าจะหาย
ตุ่มแดงเม็ดเล็กหนึ่งเม็ดมักยุบในหนึ่งถึงสองสัปดาห์ถ้าไม่ไปบีบ แต่การรักษาให้สิวเม็ดใหม่ขึ้นน้อยลงต้องใช้เวลานานกว่านั้น AAD บอกว่ายารักษาสิวส่วนใหญ่ต้องใช้ 6-8 สัปดาห์จึงเห็นผล ส่วนสิวก้อนแข็งหรือซีสต์อยู่ได้หลายสัปดาห์และควรให้แพทย์ประเมิน
ควรเจาะหนองสิวอักเสบเองไหม
ไม่ควร การบีบหรือเจาะดันหนองและเชื้อลงลึกกว่าเดิม ทำให้ตุ่มใหญ่ขึ้นและทิ้งรอย ถ้าตุ่มเจ็บมากหรือต้องการให้ยุบเร็วก่อนงานสำคัญ แพทย์ผิวหนังมีวิธีฉีดยาเข้าตุ่มหรือระบายหนองอย่างปลอดภัย
ประคบร้อนหรือประคบเย็นดีกว่ากัน
สำหรับสิวลึกที่ยังไม่มีหัว AAD แนะนำให้ประคบอุ่นด้วยผ้าสะอาด 10-15 นาที วันละ 3 ครั้ง เพื่อช่วยให้หนองค่อย ๆ ขึ้นมาใกล้ผิว ใช้น้ำอุ่นพอสบาย อย่าใช้น้ำร้อนจัด และเปลี่ยนผ้าผืนใหม่ทุกครั้ง
ผู้หญิงตั้งครรภ์ใช้ยาแต้มสิวได้ไหม
ยาบางกลุ่ม โดยเฉพาะเรตินอยด์ ไม่ควรใช้ระหว่างตั้งครรภ์ และไอโซเตรติโนอินห้ามใช้เด็ดขาด ถ้าตั้งครรภ์หรือวางแผนจะตั้งครรภ์ ให้แจ้งแพทย์หรือเภสัชกรก่อนซื้อยาสิวทุกชนิด
แหล่งอ้างอิง
- Acne: Diagnosis and treatment | American Academy of Dermatology (AAD)
- How to treat a deep, painful pimple at home | American Academy of Dermatology (AAD)
- 10 skin care habits that can worsen acne | American Academy of Dermatology (AAD)
